Alegori

Alegori, düz yazı yada şiir biçiminde yazılmış iki farklı anlamı olan uzun hikayelere denir. Alegori, Yerine, bir görüntü, bir yaşantı veya bir davranışın daha iyi kavranmasını sağlamak için göz önünde canlandırıp dile getirme sanatıdır. Soyut bir düşünceyi heykel ya da resim ile göstermek, örneğin adalet düşüncesinin gözü bağlı ve elinde terazi bulunan bir kadınla (Themis) anlatılması gibi.

Kutadgu Bilig ( Yusuf Has Hacib) Türk yazınındaki alegorik yapıtlardandır. "Adalet", "Saadet", "Devlet" ve "Akıl" iyi bir devletin nasıl olması gerektiğini tartışır. Bu soyut kavramların insan niteliği ile verilmesi "yerine"dir. Alegori, Daha çok fabl'larda görülür.

Alegori'nin çeşitli şekillerine her edebiyat türünde rastlanır. Bazen ahlâki ve manevi varlıkları kişileştirmede kullanılır: Kutadgu Bilig'de adalet, saadet, akıl ve kanaat gibi kavramlar şahıslarla sembolleştirilmiş; Yunus Emre Risalet-ün-Nushiye (Nasihate Dair Kitapçık) adlı mesnevisinde akıl ve ihtirasları insanlar gibi canlandırıp konuşturmuştur, İliada'daki «Yakarmalar», Aeneis'deki «Şöhret» gibi; bazen de soyut bir fikre bağlı bir istiare düzeni şeklinde görülür: Mlle de Scudery'nin Clelie adlı eserindeki «Aşk Haritası» gibi.

Alegorinin bir eserin bütünüyle mecazlar sistemine dayandığı da olur: Şeyh Galib'in Hüsn ü Aşk (Güzellik ve Aşk) mesnevisinde bütün canlı ve cansız varlıkların sembolleştirilmesi gibi.

Gerek doğu, gerek batı edebiyatlarında alegoriye geniş yer verilmiştir. Özellikle Ortaçağda (Gülün Romanı'nda Roman de la Rose, ahlâki dramlarda) ve XVI. yy.da (Rabelais'nin Dördüncü ve Beşinci Kitaplar'ında) sevilerek okunmuştur.

Modern edebiyatta ise, çoğu nesne veya sembole yakın bir şekildedir: Victor Hugo'nun Comtemplations'undaki Mors şiiri gibi ve Abdülhak Hamid'in Liberte adlı piyesi, Cenab Şahabeddin ve Tevfik Fikret'in bazı şiirleri gibi alegoriye, kutsal kitaplarda da rastlanır (örneğin Apokalypsis'de). «Neşideler Neşidesi»ni ilâhiyatçılar, genellikle Tanrının kiliseye beslediği sevginin alegorisi olarak yorumlamışlardır.
Bu konuyu tüm sitede arat