Alucra, Giresun

Alucra Tarihi

Alucra yöresinin yerleşimi, çok eski

olup milattan önceye dayanır. Bunun yanında, M.Ö. 10. asra kadar tarihini aydınlatan kesin

ve net bilgiler mevcut değildir. Bölgedeki en eski siyasi birlik olarak Hititler'i

görürüz . Daha sonra Alucra bölgesi sırasıyla; Medler , Kimmerler, Persler, Romalılar

ve daha sonra yerini bıraktığı Bizanslılar arasında bir tarihi süreç geçirmiştir.(1)

Türklerin bu bölgeye yerleşimi 8. yüzyıldan sonra

başlamaktadır. Özellikle 10. yüzyılda İç Asya'dan Hazar Denizi'nin kuzeyinden ve

güneyinden Anadolu'ya kitleler halinde Türk göçü başlamıştır. Bu sıralarda Alucra

havalisine de özellikle, Uz (Oğuz) ve Kıpçak boyları Koman, Çakmak ve Çamoluk

yörelerine yerleşmeye başladığını görürüz. Bu bölgeye göç, en fazla Kafkas

yoluyla kuzeyden gerçekleşmiştir.

"Altın-Ordu Devleti'nin kurulusundan çok daha önce,

XI.y.y.'dan XV. yüzyıla kadar Güney Rusya bozkırları Kıpçaklar tarafından işgal

edilmiştir. Volga nehrinin aşağı mecrasından başlayarak Don ve Dinyeper nehirleri

arasına yayılan bu saha, Arap ve İran edebiyatından 'Desti Kıpçak' olarak

zikredilmektedir. Burada Kıpçak'lar; Bizans kaynaklarında ise 'Polovets' ismiyle

anılmıştır. Kıpçaklar, 11. ve 12. asırlar arasında Karadeniz'in kuzeyinde hakimiyet

kurmuş, siyasi ve idari rolleri Kafkasya, Suriye ve Mısır'a kadar nüfuz etmiş bir

Türk boyudur.

Oğuzlar ın Iran üzerinden Batı'ya göçmeleri gibi,

Peçeneklerden sonra Kıpçaklar da Hazar ve Karadeniz'in kuzeyinden Batı'ya göçmeye

devam ederler. XIII.y.y. Ortalarına doğru Moğol akınlarının artması ile bunlardan

bir kısmı Ukrayna, Macaristan hatta Polonya içlerine kadar yayılmışlardır."1

Bizanslılar döneminde Abbasiler in

Alucra, Seb 'e kadar gelerek buralarda nüfuzlarını artırdıkları bilinmektedir.

Selçuklular döneminde, Selçuklu Hükümdarı Tuğrul Bey'in kardeşi

İbrahim Yenal' in Sivas ve Erzincan'ı almasıyla Alucra Selçuklular' ın hakimiyetinde

kalmıştır (1054).

"Büyük Selçuklu İmparatoru Alparslan ile Bizans İmparatoru

Romanus arasındaki 1071 Malazgirt Savaşı sonucunda, savaştan büyük bir galibiyetle

çıkan Alparslan Kemah, Divriği ve Erzincan'ın fethini Emir Mengücek Gazi'ye; Malatya,

Sivas ve Kayseri'nin fethinin de kumandanlarının Melik Danişment Ahmet Gazi'ye; Erzurum

ve yörelerinin zaptını da oğlu Ebul Kasım'a havale etmiştir."2

Anadolu'nun Türkleşmesinde fethin

kolaylaşması için gelenek olarak, fethedilen topraklar fetheden komutanın veya beyin

kabul ediliyordu.Böylece Kemah, Divriği ve Erzincan'ının Emir Mengücek Gazi tarafından

alınmasıyla Alucra ve havalisi de kalıcı bir şekilde Selçuklu hakimiyetine

girmiştir.(2)

"Anadolu Selçuklu Hükümdarı I.Alaaddin Keykubat Anadolu'daki

beylikleri ortadan kaldırıp Anadolu Türk birliğini kurmaya çalışıyordu. I.Alaaddin

Keykubat Doğu'ya yürüyüp Erzincan, Kemah ve Seb.'i aldı (1228)."3

Böylece Mengücek Beyliği yıkılıyor

ve Alucra bölgesi de, Anadolu Selçuklu Devleti'ne katılmış oluydu.

"Anadolu Selçuklu Hükümdarı Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında

Moğollar 'la yapılan 1243 Kösedağ Savaşı'ndan sonra beyliklerin yeniden kurulmasıyla

bu bölge de Moğollar' ın tesirinde kalmıştır. Zamanla Moğollar' ın baskıları

azaldığında Alaaddin Eretna Bey Erzincan, Kemah, Sivas ve Seb yörelerine hakim olup

kendi devletini Kadı Burhaneddin Devleti'ni kurmuştur."4

Ayrıca Yavuz Sultan Selim, Trabzon Sancak

Bey'i iken Şeyh İsmail tehlikesini yakından görmüş ve özellikle Karadeniz'in güney

bölümlerinde, Şeyh İsmail'in faaliyetlerini önleyici bir takım faaliyetler

içerisinde bulunmuştur. (Bkz.8.2.10. S.M.Ç.V.Hz. s.159)

1.2. ALUCRA'NIN KURULUSU

"Alucra, 1876 yılına kadar Mindeval

(Tesdik) ve Kuvata adında iki nahiye olarak idare edilmiş, 1896 yılında kaymakamlık

olduğunda Şebinkarahisar Mutasarrıflığı'na bağlı bulunuyordu.1898 yılında Seb

Mut.'na getirilen Şükrü Pasa Seb.-Alucra yolunu açmıştır.

Alucra, 1933 yılına kadar Seb. İli'ne bağlı ilçe iken, 1933

yılında Seb.'le birlikte Giresun İli'ne bağlı bir ilçe merkezi haline

getirilmiştir."5

Böylece Alucra, Seb.ve sonra Giresun'a

bağlı olmak üzere 103 yıllık ilçe statüsünde bulunmaktadır.

Edebiyat tarihimizin ünlü ismi Semseldin Sami bir eserinde Alucra

hakkında şunları der ;

Elvecre, Sivas Vilayeti nin íŒarahisar-i Şarkı

Sancağında ve sancağın şark cihetinde bir kaza olup, merkezi Karahisar dan 7

saat mesafede bir hükümet konağıyla bir iki han

ve fırından ibarettir. Kaza 6 nahiye ve 4 karyeden mürekkeb olup, ahalisi 20.000

raddelerindedir, ki bunların da hemen cümlesi müslümdür. Der 5 kazada 40 cami

ve mescit, 6 medrese, 56 mektep mevcududur. Arazisi oldukça münebbet olup,

hubûbat metnua ile sebze ve meyvelerin envai hasıl olur.

Magmulat sınaiyyesi aba ve kilimden ibarettir. Ormanları dahi çoktur. Derun kazada

bir demir madeni bulunuyor. Merkezi kazada bahr Cumartesi bazar, ve bahar sene

mayısında 7 sinde panayır kurulur.

Alucra yöresinin merkezî yönetimi, şimdi mahalle olan Kemalli ve

Babapınar' dan (Parak) idare edilmesine karşın, daha sonra merkez, şimdiki kurulu olan

yerinde olmasına karar kılınmıştır.

Alucra'nın ilçe oluşundan itibaren belediye başkanları

şunlardır:

1. Salih Bulutçu

2. Şevket Eksi

3. Mehmet Bulutçu

4. Tevfik Ekmen

5. Lütfü Ekmen

6. Mehmet Tekoğlu

7. Vehbi Çelik

8. Yasar Ekmen

9. Kazım Dandır

10. Kemal Bıyıkçı

11. Ahmet Erilli

Alucra İlçesi'ne, kurulusundan günümüze kadar emeği geçen

başlıca eşhas şunlardır:

1. Molla Durmuş (Mollaoğlu Durmuş Ağa): Kökeni Oğuzlar 'a dayanıp,

ailesi Semerkant-Buhara göçmenlerindendir. Babasının adi Mehmed ' dir. Alucra'nın

kurucularından olup, Alucra'nın Kemalli Karye'sine yerleşmiştir. İlçenin ilk idari

amiri, Molla Durmuş'un himayesi altında meskun olmuştur. Molla Durmuş, İlçe İdare

Amirliği'nde üye olarak da bulunmuş olup, bir süre müftü vekilliği de yapmıştır.

Zihar İmamı Hacı Hasan Efendi'nin en basarili talebelerinden

olup, ömrü vefa edinceye kadar Kemalli Köyü'nün imamlığını da yapmıştır.İki

devlet ve dolayısı ile iki kültür görmüş olan Molla Durmuş büyük bir nüfuza

sahip olup, bu bölgede Serbest Fırka'nın kurucularından olmuştur.

2. Ekşi oğlu Hacı Osman Efendi: Osmanlı Devleti'nin Arap

Yarımadası'ndaki son toprak parçası olan Mekke'yi beklemekle görevli Asa kir-i Mensure-i

Muhammediye ordusunun tabur imamlığını yapmıştır.Zamanında, Alucra yöresinde büyük

nüfuza sahip olup, ilçenin kurulusunda büyük emekleri olmuştur.

3. Tevfik Bey (Ekmen)

4. Abdülhamidoğlu Behre Ağa

5. Bulutçuzade Salih Efendi

6. Osmanoğlu Yusuf Ağa (Köymen)

7. Rüstem Bey (Yakupoğlu)

8. Topal Rüsan

9. Celde Yusuf (küçük)

10. Bulutçuzade Mehmet Efendi

11. Öksüzoğlu Şükrü Ağa

12. Abdullah Efendi (Sağlık)

13. Yarim Ağa

14. Çıtıroğlu Temel Efendi

15. Bölük Emin

16. Kızıloğlu Hacı İbrahim Efendi

17. Ahmetoğlu Lütfü Efendi

18. Saymuhalli Müftü Hacı Osman Efendi

19. Pirillili Kör Ahmet Ağa

20. Reis Vehbi Efendi

21. Reis Tekoğlu (3-4)

22. temel hoca efendi(yağcıoğlu)

1.3. ALUCRA İSMİNİN VERİLİŞİ

Fatih Sultan Mehmet hem "Anadolu Türk Birliği”ni sağlamak, hem de Doğu'daki Uzun Hasan'ın yayılmacı

politikasını bertaraf etmek için 1473'te Otlukbeli (Kelkit'in doğusunda) mevkisine

gelir ve Uzun Hasan'ın ordusunu mağlup eder.

"Otlukbeli mevkîsi bütün tarihlerde Tercan Kazası dahilinde

bir yer olarak gösterilmekte ise de, yapılan incelemeler ve geziler sonunda Otlukbeli

mevkîsinin Alucra İlçesi'ne bağlı Karadikmen (Manuzara) Köyü'nün batısına,

Kaledere Köyü'nün kuzey doğusuna düsen ve Kelkit Çayı'na 2.5 saat kadar çeken bir

yer olduğu tespit edilmiştir."6

Fatih, ordusuyla Koyulhisar'ı almış ve

Seb. civarına gelmiştir. Trabzon istikametine gitmesi için de en kestirme yol olarak

Alucra hattından geçmesi gerekiyordu. Orduyla yolculuğu sırasında Alucra önlerine

kadar gelir. Burada ulaşımı engelleyecek kadar sik ormanla karşılasan Fatih,

ordusuna yol açmak için özel baltacılar tutar ve kendine geçit güzergâhi

oluşturur. Bu arada Alucra'da da konaklar. Karargah Allu ' da, ordusu ise Zun' da konaklar.

Fatih Sultan Mehmet burada aluç (yabani meyve) ağacının çok

olmasına binâen bu yerleşim yerinin adinin Alucara (Alucra) olmasını ister. (1-5)

Başka bir rivayete göre de Fatih, Seb.'de iken elini Alucra'ya uzatarak

"el-ücrâ" (ücra yer) diye söylediği rivayet edilir. (5)

Anadolu da çıkan celali isyanlarında, bölgedeki isyancıları Kuyucu Murat Paşa etkisiz hale getirmiştir.

I. Dünya savaşında Alucra'da bir cephe oluşturulmuş. cephe komutanı Mareşal Fevzi ÇAKMAK karargahını bu günkü Çakmak Köyünde kurmuştur. Bu köyde halen bir şehitlik mevcuttur.

İdari Olarak Alucra: 1876 yılına kadar Mindaval ve Kovanta adında iki nahiye olarak idare edilmiş. Bu tarihten sonra Şebinkarahisar Mutasarrıflığına bağlı bir ilçe olmuştur.

1933 yılında Şebinkarahisar'ın ilçe olması nedeniyle Alucra Giresun iline bağlı bir ilçe olmuştur.

Resim:Alucra.jpg

kaynak: