Şeyh Said İsyanı

Cumhuriyet'in ilanı ve ardından gelen yeniliklere binayen Hilafet'in kaldırılması Mütedeyin diye tabir edilen dini duyguları hassas insanlarında kışkırtıcılarına yeterince fırsat doğmuş oldu. Ufak denilebilecek ve yaralanmalara neden olabilecek hadiseler gelişebiliyor ancak ülke genelini yerel emniyet güçlerinin müdahale etmekte zorlanmayacağı hadiselerdi.

Ş eyh Said İsyanı, (Şubat-Nisan 1925)
1925 yılında meydana gelen olaylar, doğumlar ve ölümler.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Doğu Anadolu'da merkezi (laik) yönetime karşı girişilen geniş çaplı ayaklanma.

Cumhuriyet'in ilk yıllarında uygulanan politikalar Doğu Anadolu'da çeşitli muhalefet odakları doğurmuştu. Bu muhalefet odaklarından Kürt İstiklal Komitesi'nin çalışmaları açığa çıkarıldıktan sonra, örgütün önde gelen yöneticilerinin çoğu tutuklandı.

Örgütle yakın ilişki içinde olan ve aynı doğrultuda çalışmalar yürüten
Doğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinden biridir. Anadolu topraklarındaki konumunda doğuda yer alması nedeniyle Birinci Coğrafya Kongresi tarafından 1941 yılında böyle isimlendirilmiştir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Şeyh Said'e bağlı kişilerin

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Diyarbakır'ın
Diyarbakır karpuzu ve kalesiyle meşhur Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan il. Doğuda Batman, kuzeydoğuda Muş, kuzeyde Bingöl ve Elazığ, batıda Malatya ve Adıyaman, güneyde Şanlıurfa ve Mardin illeriyle çevrilidir. 37°30’ ve 38°43’ kuzey enlemleri ile 40°37’ ve 41°20’ doğu boylamları arasında yer alır. Güneydoğu Anadolu’nun Gaziantep’ten sonra ikinci gelişmiş şehridir. Trafik numarası 21’dir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Eğil nahiyesine bağlı Piran köyünde arama yapan bir jandarma müfrezesiyle girdiği çatışma (

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
13 Şubat
13 Şubat Gregorian Takvimine göre yılın 44. günüdür. Sonraki sene için 321 gün var (Artık yıllarda 322).
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
1925), kısa sürede genişleyerek yaygın bir ayaklanmanın kıvılcımını oluşturdu.
1925 yılında meydana gelen olaylar, doğumlar ve ölümler.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Genç vilayetinin merkez kazası Darahini'yi basarak (
Genç, farklı anlamlar taşıyabilen bir kelimedir;
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
16 Şubat) valiyi ve öteki görevlileri tutuklayan
16 Şubat Gregorian Takvimine göre yılın 47. günüdür. Sonraki sene için 318 gün var (Artık yıllarda 319).
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Şeyh Said, halkı İslam dini adına ayaklanmaya çağıran bir bildiriyle hareketi tek bir merkez altında toplamaya çalıştı. Bu bildiride 'din uğruna savaşanların lideri' anlamına gelen mührünü kullandı ve herkesi din uğruna savaşa çağırdı. Mistan ve Botan aşiretlerinin desteğini aldıktan sonra

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Genç ve Çapakçur (bugün
Genç, farklı anlamlar taşıyabilen bir kelimedir;
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Bingöl) üzerinden
Bingöl Doğu Anadolu bölgesinin Yukarı Fırat bölümünde, yeşillikler ve yaylalar diyarı il. 41°20' ve 39°54' kuzey enlemleri ile 38°27' ve 40°27' doğu boylamları arasında yer alır. İlin doğusunda Muş, kuzeyinde Erzurum ve Erzincan, batısında Tunceli ile Elazığ, güneyinde Diyarbakır ile çevrilmiştir. Trafik numarası 12'dir.

İsminin kökeni

Bingöl, ismini Bingöl Dağından
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Diyarbakır'a yöneldi.
Diyarbakır karpuzu ve kalesiyle meşhur Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan il. Doğuda Batman, kuzeydoğuda Muş, kuzeyde Bingöl ve Elazığ, batıda Malatya ve Adıyaman, güneyde Şanlıurfa ve Mardin illeriyle çevrilidir. 37°30’ ve 38°43’ kuzey enlemleri ile 40°37’ ve 41°20’ doğu boylamları arasında yer alır. Güneydoğu Anadolu’nun Gaziantep’ten sonra ikinci gelişmiş şehridir. Trafik numarası 21’dir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Maden,
Maden, yer kabuğunun iç ve dış doğal etkenlerle oluşan, ekonomik yönden değer taşıyan minerallere verilen addır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Siverek ve
Siverek Şanlıurfa bir ilçesidir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Urfa'ya bağlı 127.000 nufuslu bir ilçedir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Ergani'yi ele geçirdi. Şeyh Abdullah'ın yönettiği başka bir ayaklanma koluda
Ergani Diyarbakır iline bağlı ilçe.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Varto üzerinden
Varto, Muş iline bağlı bir ilçedir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Muş'a doğru harekete geçti.Varto'yu ele geçiren isyancılar,
Muş Türklere Anadolu’nun kapısını açan Malazgirt Zaferinin kazanıldığı, her tarafı târihî ve tabiî güzelliklerle dolu olan ilimiz. Doğu Anadolu bölgesinin Yukarı Murat, Van bölümünde kalan il toprakları 39°29’ ve 38°29’ kuzey enlemleri ile 41°06’ ve 41°47’ doğu boylamları arasında yer alır. Doğudan Ağrı, kuzeyden Erzurum, batıdan Bingöl, güneyden Bitlis, güney batıdan Batman ve Diyarbakır illeriyle çevrilidir. Trafik numarası 49’dur.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Muş'a ilerledilerse de halktan toplanan yardımcı kuvvetlerle Murat Köprüsü civarında mağlup edilip,
Muş Türklere Anadolu’nun kapısını açan Malazgirt Zaferinin kazanıldığı, her tarafı târihî ve tabiî güzelliklerle dolu olan ilimiz. Doğu Anadolu bölgesinin Yukarı Murat, Van bölümünde kalan il toprakları 39°29’ ve 38°29’ kuzey enlemleri ile 41°06’ ve 41°47’ doğu boylamları arasında yer alır. Doğudan Ağrı, kuzeyden Erzurum, batıdan Bingöl, güneyden Bitlis, güney batıdan Batman ve Diyarbakır illeriyle çevrilidir. Trafik numarası 49’dur.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Varto'ya geri çekilme­leri sağlandı.Gelişmeler üzerine hükümet doğu vilayetlerinde sıkıyönetim ilan etti (
Varto, Muş iline bağlı bir ilçedir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
21 Şubat). Ayaklanmacıların üzerine gönderilen ordu birlikleri Kış Ovası'nda
21 Şubat Gregorian Takvimine göre yılın 52. günüdür. Sonraki sene için 313 gün var (Artık yıllarda 314).
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Şeyh Said kuvvetleri karşısında tutunamayarak

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Diyarbakır'a çekilmek zorunda kaldı (
Diyarbakır karpuzu ve kalesiyle meşhur Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan il. Doğuda Batman, kuzeydoğuda Muş, kuzeyde Bingöl ve Elazığ, batıda Malatya ve Adıyaman, güneyde Şanlıurfa ve Mardin illeriyle çevrilidir. 37°30’ ve 38°43’ kuzey enlemleri ile 40°37’ ve 41°20’ doğu boylamları arasında yer alır. Güneydoğu Anadolu’nun Gaziantep’ten sonra ikinci gelişmiş şehridir. Trafik numarası 21’dir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
23 Şubat). Ertesi gün
23 Şubat Gregorian Takvimine göre yılın 54. günüdür. Sonraki sene için 311 gün var (Artık yıllarda 312).
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Elazığ'a giren Gökdereli Şeyh Şerif yönetimindeki başka bir ayaklanma kolu kenti kısa süre de olsa denetim altına aldı.
Elazığ Doğu, Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat Havzasında yer alan bir il. Doğuda Bingöl, batı ve güneybatıda Malatya, kuzeybatıda Erzincan, kuzeyde Tunceli, güneyde ise Diyarbakır illeriyle çevrilidir. 40° 21’ ve 38° 30’ doğu boylamları ile 38° 17’ ve 39° 11’ kuzey enlemleri arasında yer alır. Türkiye’nin büyük baraj göllerinden olan Keban Barajı bu ildedir. Zirâatle mâdenciliğin yarıştığı ve mâden bakımından çok zengin olan Elazığ, târihî Harput şehrinin devâmıdır. Trafik numarası 23’tür.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
7 Mart'ta
7 Mart Gregorian Takvimine göre yılın 66. günüdür. Sonraki sene için 299 gün var (Artık yıllarda 300).
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Şeyh Said'in emrindeki 5000 kişilik bir kuvvet

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Diyarbakır'a saldırdı.

Olayın başlangıcında
Diyarbakır karpuzu ve kalesiyle meşhur Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan il. Doğuda Batman, kuzeydoğuda Muş, kuzeyde Bingöl ve Elazığ, batıda Malatya ve Adıyaman, güneyde Şanlıurfa ve Mardin illeriyle çevrilidir. 37°30’ ve 38°43’ kuzey enlemleri ile 40°37’ ve 41°20’ doğu boylamları arasında yer alır. Güneydoğu Anadolu’nun Gaziantep’ten sonra ikinci gelişmiş şehridir. Trafik numarası 21’dir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Mustafa Kemal ciddiyeti anlayıp,
Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu, 1881 - 1938 yılları arasında yaşamış ulusal önder. 1881 yılında Selanik'te Kocakasım Mahallesi, Islâhhâne Caddesi'ndeki üç katlı pembe evde doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım'dır. Baba tarafından dedesi Hafız Ahmet Efendi 14-15. yüzyıllarda Konya ve Aydın'dan Makedonya'ya yerleşti.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Heybeliada'da rahatsızlığı nedeniyle dinlenen
Heybeliada, İstanbul'un Büyükada'dan sonra en büyük adaşıdır. Şimdiki sanatoryumun bulunduğu Çamlimanı'ndan sandala binip açılanlar bestelemiş "Biz Heybeli'de her gece mehtaba çıkardık" şarkısını. Bir zamanlar bakır madeni çıkarılan adaya Halki, yani bakır ismi verilmiş, bir heybeye benzediğinden sonraları Heybeliada adını almıştır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
İsmet İnönü'yü acilen
Mustafa İsmet İnönü, Osmanlı askeri ve Türkiye Cumhuriyeti'nin orgenerali, siyasetçisi ve ikinci cumhurbaşkanı. Ziştovi eşrafından Zühtü Efendinin kızı olan İstanbul-Süleymaniye doğumlu Mevhibe Hanım'ın eşi. Ömer İnönü, Erdal İnönü ve Özden Toker'in babası.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
'ya çağırdı. İnönü ve ailesini bizzat Ankara Gar'ında karşılayan Mustafa Kemal, olayları anlatmak içn İsmet Paşa'yı Çankaya'ya götürdü. Çankaya'da, İsmet Paşa'ya "Doğuda laik sistemi yıkmak amacıyla yayılan gerici bir ayaklanamın başladığını" söyledi. İsmet Paşa'nın Ankara'ya gelmesi dedikoduların başlamasıne neden oldu. Ali Fethi Bey'in görevden ayrılacağı, yeni hükümeti İsmet İnönü'nün kuracağı ve önlemleri onun alacağı konuşulmaya başlanmıştı. ayrıca

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
ile İsmet İnönü'nün arası açıktı. Ali Fethi Bey olayı isyan olarak tanımlamamış ve sıkıyönetimle durdurulacağına inanıyordu. Ancak, olayların hızla tırmanması karşısında Başbakan Ali Fethi Okyar'ın istifasını isteyen Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü'yü yeni bir hükümet kurmakla görevlendirdi ( 3 Mart). Bir gün sonra TBMM hemen Takrir-i Sükun Kanunu'nu kabul ederek hükümete olağanüstü hal yetkileri tanıdı. Ayaklanmayla ilgili yayınlara konan yasak daha sonra başka önlemleri de kapsayacak biçimde genişletildi. Ayrıca Ankara ve Diyarbakır'da İstiklal Mahkemeleri kurulması kararlaştırıldı.Bu sırada Diyarbakır'ı kuşatma altına alan Şeyh Said kuvvetleri, hükümet kuvvetleri tarafından geri püskürtülerek geri çekilmeye başladı.Geniş çaplı bir sevkıyatın ardından toplu saldırıya geçen ( 26 Mart) ve bir bastırma harekatıyla ayaklananların çoğunu teslime zorlayan askeri birlikler, İran'a geçmeye hazırlanan ayaklanma önderlerini Boğlan'da (bugün Solhan) sıkıştırdı. Şeyh Şerif ve yanındaki bazı aşiret reisleri Palu'da yakalanırken, Şeyh Said'de Varto yakınlarında Carpuh Köprüsü'nde ele geçirildi ( 15 Nisan 1925).

Ayaklanmayı destekleyen eski Şuray-ı devlet reislerinden Kürdistan Teali Cemiyeti reisi Seyit Abdülkadir ve 12 arkadaşı İstanbul'da tutuklanarak yargılanmak üzere Diyarbakır'a getirildiler.Yargılanma sonucu Seyit Abdülkadir ve 5 arkadaşı ölüme mahkum olarak, idam edildiler ( 27 Mayıs 1925). Diyarbakır'daki Şark İstiklal Mahkemesi kısa süren bir yargılamadan sonra Şeyh Said ve 47 ayaklanma yöneticisi hakkında da ölüm cezası verdi ( 28 Haziran). Cezalar ertesi gün yerine getirildi.

Şeyh Said Ayaklanması'nın bastırılması Cumhuriyet yönetiminin Doğu Anadolu'da denetimi sağlamasında önemli bir dönüm noktası oldu. Öte yandan ayaklanmayla ortaya çıkan gelişmeler, bir süre önce çok partili yaşama geçiş yönünde atılan adımların kesintiye uğramasına yol açtı.Ayaklanmaya karıştığı gerekçesiyle hakkında soruşturma açılan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, çok geçmeden hükümet kararnamesiyle kapatıldı.


Bu sayfa, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu Vikipedi'deki maddesinden faydalanılarak veya ilgili madde birebir kopyalanarak hazırlanmıştır. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında, Vikipedi sitesindeki ilgili madde kaynak gösterilerek özgürce kullanılabilir.



Yorumlar - Lütfen konu (Şeyh Said İsyanı) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.

sena: Kaynak yazının altında yazılmış zaten. Vikipedi diyor bak küçük harflerle. - 3 yıl, 6 ay önce yazıldı.
Misafir: ya bunun kaynakçası yokmu hoca istıyoda ya lütfen - 3 yıl, 6 ay önce yazıldı.