Bilimsel sınıflandırma

Bilimsel sınıflandırma veya biyolojik sınıflandırma, biyologların yaşayan veya soyu tükenmiş olan canlılara ait türleri nasıl gruplandıracaklarına veya kategorize edeceklerine dair bilimsel temelleri ortaya koyar. Modern sınıflandırma, Carolus Linnaeus'un türleri fiziksel özelliklerine göre sınıflandırılması sistemini temel olarak alır. Bu sınıflandırma Linnaeus'dan beri Darwinci prensipin genel kuralları ışığında birçok düzenlemeye uğramıştır.

?? Bilimsel sınıflandırma veya biyolojik sınıflandırma, biyologların yaşayan veya soyu tükenmiş olan canlılara ait türleri nasıl gruplandıracaklarına veya kategorize edeceklerine dair bilimsel temelleri ortaya koyar. Modern sınıflandırma, Carolus Linnaeus'un türleri fiziksel özelliklerine göre sınıflandırılması sistemini temel olarak alır. Bu sınıflandırma Linnaeus'dan beri Darwinci prensipin genel kuralları ışığında birçok düzenlemeye uğramıştır. Moleküler sınıflandırmanın, kullandığı DNA analizi yöntemi ile bu sınıflandırmanın birçok ilkesi de değişmiştir ve değişmeye devam etmektedir. Bilimsel sınıflandırma bir bilim olarak taksonomi veya sistematik ile ilişkilidir.

İlk Sınıflandırma

Sınıflandırmanın tarihi çok eskiye uzanır. Eski Yunan bilginlerinden Hippocrates (M.Ö. 460-377), hayvan türlerini saymış olmakla beraber, çalışmasının takibeden bölümlerinde bunların sınıflandırılmasına ait bir çaba sarfedilmemiştir. Yaşam formlarının sınıflandırılmasına ait bilinen en eski çalışma Yunan filozof Aristoteles (M.Ö. 354-291) tarafından yapılmıştır. Aristoteles yapmış olduğu sınıflandırmada yaşam ortamlarını temel olarak almıştır (Hava, kara ve su).

1172 yılında Seville kadısı olan İbn-i Rüşd, Aristoteles'nun kitabını de Anime (Hayvanlar) adıyla kısaltıp tercüme etmiştir.Bu kitap daha sonraları Mitchell the Scot tarafından latinceye çevrilmiştir.

Bilimsel sınıflandırmanın gelişmesinde yaşanan bir sonraki önemli değişiklik İsviçre'li profesör Conrad Gesner (1516-1565) tarafından yapılmıştır. Aynı zamanda Gesner'in çalışmaları yaşam alanında bilinen en eski derlemelerdir. Gesner'in 1558 yılındaki biyolojik gözlemleriyle bilim dünyasına sağladığı katkılar, kendisinin ölümünden ancak 58 yıl sonra basılabilmiştir. Ulisse Aldrovandi'nin 1602 yılında yayınlanan araştırmaları, böceklerin sınıflandırılmasına dair ilk denemelerdir.

Yeni Dünya ( Amerika)'nın bir bölümünün keşfedilmesi hayvan yaşamının bir yeni keşfedilen birçok formlarına ait örnekler ve tanımlamalar verilmesine neden olmuştur. 16. yüzyılın sonları ve 17. yüzyılın başlarını hayvanlar üzerine dikkatli araştırmaların yapılmaya başladığı dönemlerdir. Bu çalışmalar öncelikle ailesel türlere yönelmiştir. Böylece organların benzerliği ile başlayan sınıflandırma yavaş yavaş gelişerek anatomik temellere dayanmaya başlamıştır. Girolamo Fabrizio (1537 - 1619), Petrus Severinus (1580 - 1656), William Harvey (1578 - 1657), Edward Tyson (1650 - 1708), Marcello Malpighi (1628 - 1694), Jan Swammerdam (1637 - 1680), ve Robert Hooke (1635 - 1702) bilimsel sınıflandırmanın gelişmesinde katkıları olan bilimadamlarındandır.

İngiliz doğacı John Ray (1627-1705) bitkiler, hayvanlar ve din teolojisi hakkında önemli eserler yayınlanmıştır. Historia Plantarum ismiyle yayınladığı eserinde bitkilerin sınıflandırılmasına getirmiş olduğu yaklaşım modern taksonomi için önemli bir adımdır. Ray bu eserinde daha önce kullanılan sınıflandırma sistemlerini reddetmiş. Bunun yerine gözlemler sonucu ortaya çıkan benzerliklere ve farklılıklara göre bir sınıflandırma yapma yoluna gitmiştir.

Çizimleri sanat açısından büyük değer taşıyan bayan Anna Maria Sibylla Merian (1647-1717) tarafından yapılmıştır. Bayan Merian sadece ressam olmayıp, aynı zamanda bir tabiat araştırıcısıydı. Kendisinin 1699 yılında Güney Amerika'nın bugün dahi en vahşi doğasının bulunduğu Surinam bölgesinde yaptığı çalışmaları 1705 yılında 54 Tablo halinde yayınlanmıştır. Merian, Entomoloji literatürüne aynı zamanda sanat yönünden en değerli ilk eserleri kazandırmıştır.

Linnaeus Taksonomisi

John Ray'in ölümünden iki sene önce Carolus Linnaeus(1707-1778) doğmuştur. Onun muhteşem bir yapıtı olan Systema Naturae yaşamı sırasında oniki baskı yapmıştır. (1. baskı: 1735) Linnaeus modern sınıflandırma için bilinen en iyi metodu tanıtmış ve sistematik zooloji ve sistematik botanik ve bilinen diğer sistematik türlerini oluşturmuştur.

Linnaeus, John Ray'in türler hakkındaki yaklaşımını benimsemiştir. Linnaeus, her türün iki latince kelimeden oluşan bir birim ile adlandırılmasında önermiş ve bu kullanımda ısrar etmiştir. Bu iki kelimelik yapının ilk kelimesi o yaşam formunun ait olduğu cinsin ismidir. İkinci kelime ise o cinsin değişik türlerini belirtmek için kullanılan ve türün genel özelliklerine bağlı olarak seçilmiş bağımsız bir kelimedir. Bu yaklaşım şimdi kullanılan iki kelimelik isimlendirme için bir temel teşkil etmiştir. Bu iki kelimelik isimler türlere ait bilimsel isimler veya türlerin sistematik isimleridir. Türlerin ayırt edilmesini daha da kolaylaştırmak için üç kelimelik isimlendirme kullanılmaktadır. Bilimsel adların doğru yazılması için; cins isimleri büyük harfle başlamalı, tür isimleri ufak harfle başlamalı ve yazar ismi ve yayın notu eklenmelidir.

Linnaeus'dan önce, bazen bir tanımlayıcı sıfat içeren bazen ise farklı birçok kelimeden oluşan bir isimlendirme kullanılıyordu. Bilim adamları aynı tür için farklı isimlerde kullanabiliyorlardı. Bu adlandırma bilim dünyasında birçok karışıklığa neden oldu. Linnaeus'un sistemi bitki ve hayvan türlerine verilen bu farklı isimlendirmeleri bir standarta ve kolay anlaşılan bir şekle kavuşturdu. Linnaeus sistemini cins, takım, sınıf gruplarını ekleyerek daha da geliştirdi.

Linnaeus sistemi organizmaları gruplar hiyerarşisi içerisinde düzenleyerek çalışır. Her grup kendinden daha alt basamaktaki grupları içerir. Kolayca bilinen iki kelimelik bilimsel isim diğer altı basamak ile de tanımlanabilir.

Taksonomi deki en fazla kullanılan takson basamakları şunlardır:

Takson, canlıların sınıflandırılmasında, alemden alttüre kadar bir hiyerarşi içinde düzenlenmiş tüm birimlerin ortak adıdır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Domain

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Âlem

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Filum/Şube (Hayvanlar) ya da

bkz. Şube (biyoloji)

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Bölüm (Bitkiler)

bkz. şube (biyoloji)

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Sınıf

Bir toplumda aynı görevi yapan statüleri aynı olan, çıkarları tam bir aynılık sergileyen ve aynı durumda bulunan insan öbeklerinden her birini ifade eder. Buna göre aralarında belli bir kültür ve iktisadi çıkar ortaklığı ve bu ortaklığın yarattığı özel ilişkiler bulunan insanların tümü bir sınıf meydana getirir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Takım

Takım iki veya daha fazla familyanın birleşmesiyle oluşur.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Familya

Ortak özellikleri aynı olan yakın cinslerin topluluğuna aile (familya) denir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Cins

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Tür

Tür, ortak özellikler taşıyan ve kendi aralarında döllenerek üreyebilen akraba canlıları içeren biyolojik grup.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Alttür

Varyete

Kültivar

Form

Klon

Hibrid

Ancak daha geniş bir şekilde takson basamakları şöyle yazılabilir:

Yukarıdaki sıralamadan da görüldüğü üzere takson basamaklarında alt seviyelere inildikçe ortak özellikler artmakta ve bu nedenle bazen ön eklerle ara basamaklar da oluşturulabilmektedir. Örnek olarak;

Âlem (regnum)

Alt âlem (subregnum)

Üst bölüm/Üst şube (superdivisio)

Bölüm/Şube (divisio)

Alt bölüm/Alt şube (subdivisio)

Sınıf (classis)

Alt sınıf (subclassis)

İnfra sınıf (Infraclassis)

Üst takım (superordo)

Takım (ordo)

Alt takım (subordo)

İnfra takım (Infraordo)

Familya (familia)

Alt familya (subfamilia)

Oymak (tribus)

Alt oymak (subtribus)

Cins (genus)

Alt cins (subgenus)

Seksiyon (sectio)

Alt seksiyon (subsectio)

Seri (series)

Alt seri (subseries)

Tür (species)

Alt tür (subspecies)

Varyete, çeşit (varietas)

Alt varyete, (subvarietas)

Form (forma)

Alt form (subforma)

Kültivar (cultivars)

Modern Geliştirmeler

Linnaeus'un geliştirmiş olduğu türlerin sınıflandırılması yaklaşımı ve takson basamakları en az iki yüzyıl boyunca biyoloji'de aynen kaldı.

Örnekler

Meyve sineği (Drosophila melanogaster), insan (Homo sapiens) ve manolya (Magnolia virginiana)'ya ait sınıflandırmalar aşağıdadır:

Meyve Sineği (Drosophila melanogaster)

Domain	Ökaryotlar (Eukarya)
Âlem	Hayvanlar (Animalia)
Filum	Eklembacaklılar (Arthropoda)
Sınıf	Böcekler (Insecta)
Takım	Sinekler (Diptera)
Aile	Meyve Sinekleri (Drosophilidae)
Cins	Meyve Sinekleri (Drosophila)
Tür	Meyve Sineği (Drosophila melanogaster|D. melanogaster)

İnsan (Homo sapiens)

Domain	Ökaryotlar (Eukarya)
Âlem	Hayvanlar ( Animalia)
Filum	Sırtı İplikliler, Kordolalılar ( Chordata)
Alt Filum	Omurgalılar (Vertebrate|Vertebrata)
Sınıf	Memeliler (Mammalia)
Alt Sınıf	Theria
Infra Sınıf	Plasentalı ya da Eteneli Memeliler (Eutheria)
Takım	Primatlar (Primate)
Alt Sınıf	Haplorrhini
Aile	İnsangiller (Hominidae)
Cins	Homo (genus)|Homo
Tür	İnsan (Homo sapiens|H. sapiens)

Manolya (Magnolia virginiana)

Domain	Eukarya
Âlem	Plantae
Bölüm	Çiçekli Bitkiler| Magnoliophyta - Genel adı: Çiçekli Bitkiler
Sınıf	Magnoliopsida
Takım	Magnoliales
Aile	Magnoliaceae
Cins	Magnolia
Tür	Magnolia virginiana|M. virginiana

Not: Bu örnekte birçok takson cinsden sonra isimlendirilmiştir,Manolya bu cinse ait ilk türdür ve yazılışı cins ismi ile aynıdır. Manolya ve birçok bitki çiçeklere sahip olmalarından dolayı "Çiçekli Bitkiler" olarak anlandırılırlar.

Takson Gruplarına Ait Sonekler

Cinsden daha büyük takson basamaklarına ait isimler cins isimlerine yapılan ekler ile türetilmiştir. Bu isimlerin türetilmesinde kullanılan ekler aşağıda ki tabloda listelenmiştir.

td>-mycetidae

Takson	Bitkiler	Algler	Mantarlar	Hayvanlar
Şube/Filum	-phyta	-phyta	-mycota
Alt şube/Alt Filum	-phytina	-phytina	-mycotina
Sınıf	-opsida	-phyceae	-mycetes
Alt sınıf	-idae	-phycidae
Takım	-ales	-ales	-ales
Alt takım	-ineae	-ineae	-ineae
Üst familya	-acea	-acea	-acea	-oidea
Familya	-aceae	-aceae	-aceae	-idae
Alt familya	-oideae	-oideae	-oideae	-inae
Oymak	-eae	-eae	-eae	-ini
Alt oymak	-inae	-inae	-inae	-ina

Dış bağlantılar

http://bioces.tubitak.gov.tr Türkiye Taksonomik Tür Veritabanı

http://www.bgbm.org/iapt/default.htm International Association for Plant Taxonomy

http://www.bionet-intl.org/ BioNET-INTERNATIONAL - The Global Network for Taxonomy

---

Bu sayfa, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu Vikipedi'deki maddesinden faydalanılarak veya ilgili madde birebir kopyalanarak hazırlanmıştır. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında, Vikipedi sitesindeki ilgili madde kaynak gösterilerek özgürce kullanılabilir.

---

Yorumlar - Lütfen konu (Bilimsel sınıflandırma) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.

Yorum Ekle