Dağ

Dağ, çevresindeki karasal alanlardan daha yüksek olan kara kütlelerine verilen addır. Türkçe kökeni Çince'deki tai sözcüğüne dayanan sözcük tağ olarak Türkçe'ye girmiş zamanla da bugün kullanılan halini almıştır. Dağlık sıfatı, dağlarla ilişkili ve kaplı alanları tanımlamak için kullanılır.

DağK2, Himalaya
?? Dağ, çevresine göre çok yüksek olan yeryüzü şekli. Her yüksek yeryüzü şekli dağ değildir. Türkçe kökeni Çince'deki "tai" sözcüğüne dayanan sözcük "tağ" olarak
Çince (Çince: 汉语 / 漢語, pinyin: hàn yǔ, diğer adları: 中文, 國文, 华文, 华语), Çin'de ve çevresinde yaşayan 1 milyardan fazla kişi tarafından konuşulan binlerce ufak dilin tümüne birden verilen addır ve bunlar tek bir dil sayılırsa, dünyada en çok kullanıcısı olan dildir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Türkçe'ye girmiş zamanla da bugün kullanılan halini almıştır."Dağlık" sıfatı, dağlarla ilişkili ve kaplı alanları tanımlamak için kullanılır. "Tepe" ismi verilen yeryüzü şekliyle dağ arasındaki fark, kapladığı sahanın büyüklüğü ile yüksekliğidir. Dağlar tepelere göre daha geniş saha kaplar ve yükseklikleri tepelerden çok fazladır. Tabanının genişliği ve yüksekliğinin çok fazla olmasına rağmen tepesi düz olan yerler dağ niteliği taşımaz. Böyle yüksekliklere "yayla" adı verilir. Bir yükseltinin (engebenin) dağ olabilmesi için, tabanının geniş ve yüksekliğinin fazla olmasının yanında tabanı üzerine oturtulmuş bir koni şeklinde tepesinin çok dar bir yüzeye sahip olması gerekir.

Dağlar tek tek engebeler halinde olabildikleri gibi yanyana sıralanmış şekilde de bulunurlar. Birbirinin devamı şeklinde uzanan dağlara “sıradağlar” denir. Dağların çok olduğu, sarp ve dik yamaçların sık sık rastlandığı, aralarında yüksek yaylaların bulunduğu geniş bölgelere “dağlık bölge” ismi verilir. Dağların deniz seviyesinden olan yüksekliklerine “dağın mutlak (salt) yüksekliği”, eteklerinden îtibaren doruğa kadar olan yüksekliklerine ise “dağın nisbî (bağıl) yüksekliği” denir.

Dağlar hakkında araştırma yapan bilim dalına “oroğrafya” adı verilir. On dokuzuncu asır ortalarında gelişmeye başlayan oroğrafya, dağları dış görünüşleri bakımından inceler. İç bünyelerini inceleyen bilim dalı ise “jeoloji”dir. Dağların dış görünüşleri îtibariyle incelenmesi iki yönde olur:

  • a) Biçimleri (görünüşleri) bakımından

  • b) Meydana geliş şekilleri bakımından.

    Görünüş bakımından, alçak, orta yükseklikte, yüksek, tek dağlar, sıra dağlar, geçitli, geçitsiz dağlar, dilinmiş, yıldız şeklinde uzanışlı (bir noktadan her yöne doğru dağ kollarının açılarak uzanışı), kuş tüyü uzanışlı (kuş tüyü veya yaprak damarları gibi uzanan) ve ızgara uzanışlı dağlar şeklinde isimler alırlar.

    Meydana geliş şekilleri bakımından dağlar incelenirken de genel olarak ikiye ayrılır:

  • 1) Meydana geliş zamanlarına göre

  • 2) Meydana geliş hadiselerine göre.

    Meydana geliş zamanlarına göre dağlar genç ve eski dağlar olarak ayrılır. Sarp, keskin çizgiler taşıyan dağlar, uzun zaman dış tesirlere maruz kalmadığı için yakın bir geçmişe sahiptir. Yumuşak çizgiler taşıyan bir dağın erozyona uğradığı, yani çok eski zamanlarda meydana geldiği anlaşılır. Bu tarifler genel olup, bazı özel durumlarda bunların tersi olduğu da görülür.

    Dağlar genellikle kırılmalar, kıvrılmalar veya yanardağ püskürmelerinden meydana gelmiştir. Bu sebepten kırık dağlar, kıvrım dağlar ve yanardağ isimleri de verilir. Yerkabuğunun iyice sertleşip, kırılgan bir özellik almış bulunan bölümlerinin çeşitli yer hareketleri sonucu kırılarak (fay kaymaları bu şekildeki bir harekettir) meydana gelen dağlara “kırık dağlar” denir. Yurdumuzda Batı Anadolu’daki bazı dağlar ve Orta Avrupa ile Orta Asya’nın bazı dağları kırık dağlardır. Yerleşmiş eski yığınlar kuşağının aralardaki oynak ve kıvrılabilen bölümlerinin yan taraflarda meydana gelen sıkıştırma gibi hareketler netîcesinde sıkışma ve kıvrılmalarından meydana gelen dağlar, “kıvrım dağları” ismini alır. Yeryüzünde genellikle birbirine paralel olan sıradağlar kıvrım dağlardır. Türkiye’de kuzey ve güneydeki sıradağlar, Avrupa’da Pirenelerden Asya’da Himalaya Dağlarına kadar olan dağ silsilesi ve Amerika kıtasının batısını bir uçtan diğer uca kateden sıradağlar kıvrım dağlarıdır. Yer kabuğunun zayıf, dayanıksız yerlerinin yer merkezindeki lavların püskürmesi neticesinde meydana gelen, yapısı, yüksekliği ve biçimi püskürme olaylarına bağlı olan dağlar “volkan dağları” veya “yanardağ” ismiyle anılırlar. Yurdumuzdaki Ağrı, Süphan, Erciyes, Nemrut, Karadağ, Karacadağ birer yanardağdır.

    Dağların özellikleri

    Yüksek dağlar, ve Dünya'nun kutuplarına yakın olarak bulunan dağlar, atmosferin daha soğuk tabakalarıyla birlikte bulunurlar. Bu nedenle sıkça don etkisiyle oluşan buzlanmaya ve erozyona maruz kalırlar.

    Bazı süreçlerle en bilinen zirve şekilli dağlar orataya çıkar. Bu dağların bazıları eriyen buzlarla oluşturulan buzul göllerine sahiplerdir, örneğin

    Türkçe, diğer Türk dilleriyle birlikte Altay dil ailesinin bir kolunu oluşturur. Bu ailenin diğer üyeleri Moğolca, Mançu-Tunguzca ve Korecedir. Japoncanın Altay dil ailesinin bir üyesi olup olmadığı konusu tartışılmaktadır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Bhutan'da tahmini 3.000 buzul gölü bulunmaktadır.

    Yeterince uzun dağlar tabanlarından tepelerine kadar çok farklı iklimsel şartlara sahip olurlar ve farklı yüksekliklerde farklı yaşam alanları barındırırlar. Bu zonlarda bulunan fauna ve flora yukarıdaki ve aşağıdaki şartlardan izole olmaya, bu zonlardan üyeler almamaya meyillidir. Bu izole olmuş ekolojik sistemler

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    ve/veya olarak bilinir. Ağaç ormanları, dağın bir yanında bulunan, ağaçlarla nemlenen, eşsiz ekosistem ormanlardır. Çok uzun dağlar buz ya da karla örtülü olabilirler.

    Dağlar yerden daha soğuktur, çünkü Güneş Dünya'yı yerden yukarıya doğru ısıtır. Güneş'in radyasyonu atmosferden geçerek yere iner ve yerküre ısıyı emer. Yerküre'nin yüzeyine en yakın hava, genellikle, daha ılıktır. Dağda yükselen hava, zor ılınır ve sonuç olarak soğur. Hava sıcaklığı normalde, her 300 metre yükseklikte 1 ila 2 C derece düşer.

    Dağlar genellikle inssan yaşam alanı olarak düzlüklere göre daha az tercih edilir, buralarda hava daha serttir ve tarım alanları daha az bulunur. Çok büyük yüksekliklerde havada daha az oksijen bulunur ve güneş radyasyonu UV'ye karşı daha az koruma sağlanır. Hipoksiya'nın (kanda az oksijen bulunması) neden olduğu Akut Dağ Hastalığı, daha alçak kesimlerde yaşayıp, 3.500 metreden daha yukarılarda birkaç saatini geçirmiş insanların yarısını etkiler. Dünyaya dağılan dağların ve dağlık dizilerin bir kısmı kendi doğal hallerinde ve ağaç kesimi, madencilik, otlatma için kullanılabildiği gibi az kısmı hepsi için, bazıları ise eğlence (rekreasyon) için kullanılmaktadırlar.

    Bazı dağlar sadece ağaçlıkken, bazılarının zirveleri görülmeye değer muhteşem manzaralara sahiptir. Dağdan dağa geçiş yapılıp zirvelere erişilebilir; yükseklik, diklik, düzlük, arazi yapısı, hava ve yol koşulları bu geçişleri etkileyen faktörler olduğu gibi, teleferikler gibi daha kolay ulaşım için yapılmış araçlar da dağlarda bulunabilir.

    Dağcılık,
    Dağcılık dağlarda yürüyüş ve kamp kurmanın yanı sıra tırmanma sporunu da kapsayan bir doğa sporudur. Günümüzde en çok rağbet gören doğa sporlarından biri olsa da, bu spora eklenebilecek yeniliklerin azalması, yeni neslin yeni doğa sporlarına daha fazla ilgi duyması ya da bu tür sporlara yönelmesi nedeniyle, 20. yüzyılın başındaki popülaritesini kaybetmeye başlamıştır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    , kaya tırmanışı,

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    , tepeden aşağı kayma ve kar sörfü gibi eğlence aktiviteleri dağları eğlenceli hale getiren uğraşlardır. Tepeden aşağı kayma gibi akitivitelerde dağlar özellikle düzlükse eğlenceyi arttırıır. Bununla beraber bu tür uğraşlar her zaman için risk taşımaktadır.

    Dağ çeşitleri

    Dağlar birkaç yolla karakterize edilebilir. Dağların bazıları volkanlardır ve püskürme tarihi ve

    Bir yanardağ (ya da volkan), magmanın (dünyanın iç tabakalarında bulunan, yüksek basınç ve yüksek sıcaklıkla ergimiş ya da erimiş kayalar), yeryuvarlağının yüzeyinden dışarı püskürerek çıktığı coğrafi yer şekilleridir. Güneş sisteminde bulunan kayalık gezegen ve aylarda (bazıları çok aktif olan) birçok yanardağ olmasına rağmen, bu olgu, en azından dünyada, genellikle tektonik plaka sınırlarında görülür. Ne var ki, sıcak nokta yanardağlarında önemli istisnalar vardır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    lav tipiyle karakterize edililebilirler. Diğer dağlar
    Lav 900°C ile 1200°C arasında bir sıcaklıkta yeryüzüne fışkıran, erimiş kayalar. Lavlar yerin sıcaklığı çok olan derinliklerinden gelir. Yeryüzüne çıktığı anda akkor halinde kıpkırmızıdır. Yanardağlardan koyu veya sıvı halde dışarıya çıkar.

    Lavlar iki çeşittir: Bir kısmının yoğunluğu fazladır. Bunlar yavaş akar; havayla temas ettiği zaman kısa bir müddet içerisinde donar. Diğeri su gibi sıvıdır. Öyle hızlı akar ki bir atlı bile lavlara yakalanabilir. Bunun önemli Örneki Vezüv Yanardağı
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    buzlanma süreciyle şekillenddirilmiş olabilir ve buzlanma özellikleriyle tarif edebilirler. Bununla beraber,
    Buz katı haldeki su tabiatta kar, dolu ve buzul şeklinde bulunur. Renksiz ve kristal hâldedir. Altıgen şeklindeki kristalleri, kar tânelerinde ve pencere camlarında donmuş hâlde çok güzel görünür.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    fayları ve Dünya kabuğundaki katlanmalarıyla ya da tektonik katmanların kıtasal çarpışmalarıyla da (örneğin Himalayalar) örneklendirilebilirler.

    Karaların baştan başa şekil ve yerleşimi de dağları ve dağlık yapıları ayrıca tanımlar. Sonuçta bazı dağlar bileşenlerini oluşturan kayaların tipine göre karakterize edilebilirler. Dağları genel olarak şu iki gruba ayırabiliriz:

  • Fay Alm. Gesteinsspalte (f), Fr. Faille (f), İng. Fault. Yerkabuğunda yukarıdan aşağı çatlak ve kırılma yüzeyleri boyunca, gözle fark edilebilecek ölçüde bir kayma, yer değiştirme bölgesi. Kayma hareketinin meydana getirdiği düzleme “fay düzlemi” veya “fay aynası” denir. Bu düzlem üzerinde çoğunlukla ve sürtünme sebebiyle, kayma kertikleri husule gelir. Bunlar kaymanın yönünü tayine yararlar. Fay bölgesinde yatay tabakaların cinsi kesikli bir değişikliğe
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

  • Volkanik dağlar

    Ya da dağlar şu şekilde de gruplandırılabilir:


  • ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    lar

  • Sıra dağlar

    Dünya'nın ve Türkiye'nin en yüksek dağları

    Dünya'nın en yüksek 10 dağı

    Adı Yüksekliği (metre) Dağ Sırası
    Everest 8848 Himalaya
    K2 Dağı 8611 Karakurum
    Kantsindzunga (Kangchenjunga ) 8586 Himalaya
    Daulagiri 8168 Himalaya
    Nanga Parbat 8126 Himalaya
    Ullug Mustay 7723 Kuenkum
    Kungur Tag 7719 Pamir
    Tiris Mir 7699 Hindikuş
    Minya Konka 7590 Szetşuan
    Mustag Ata 7555 Pamir

    Türkiye'nin en yüksek 10 dağı
    Adı Yüksekliği (metre) Dağ Sırası
    Büyük Ağrı Dağı 5137 Doğu Anadolu
    Süphan 4058 Doğu Anadolu
    Cilo Dağı 4116 Doğu Anadolu
    Erciyes Dağı 3917 İç Anadolu
    Demirkaşık Dağı 3756 Akdeniz
    Lorut Dağı 3558 Akdeniz
    Kaçkar Dağı 3932 Karadeniz
    Üç Doruk Tepe 3709 Karadeniz
    Uludağ 2543 Marmara
    Akdağ 2446 Ege
    Bozdağ 2414 Ege
    Karacadağ 1938 Güney Doğu Anadolu


    Dünyanın en yüksek 30 dağı

    Sıra Dağ Yükseklik (Metre) Bulunduğu sıra
    1. Everest Dağı / Sagarmatha / Chomolungma 8,848 Mahalangur Himalaya
    2. K2/Qogir/Godwin Austen 8,611 Baltoro Karakoram
    3. Kangchenjunga 8,586 Kangchenjunga Himalaya
    4. Lhotse 8,516 Mahalangur Himalaya
    5. Makalu 8,485 Mahalangur Himalaya
    6. Cho Oyu 8,188 Mahalangur Himalaya
    7. Dhaulagiri I 8,167 Dhaulagiri Himalaya
    8. Manaslu 8,163 Manaslu Himalaya
    9. Nanga Parbat 8,126 Nanga Parbat Himalaya
    10. Annapurna I 8,091 Annapurna Himalaya
    11. Gasherbrum I 8,080 Baltoro Karakoram
    12. Broad Peak 8,051 Baltoro Karakoram
    13. Gasherbrum II 8,034 Baltoro Karakoram
    14. Shishapangma 8,027 Langtang Himalaya
    15. Gyachung Kang 7,952 Mahalangur Himalaya
    16. Gasherbrum III 7,946 Baltoro Karakoram
    17. Annapurna II 7,937 Annapurna Himalaya
    18. Himalchuli 7,893 Manaslu Himalaya
    19. Distaghil Sar 7,884 Hispar Karakoram
    20. Ngadi Chuli 7,871 Manaslu Himalaya
    21. Nuptse 7,864 Mahalangur Himalaya
    22. Khunyang Chhish 7,823 Hispar Karakoram
    23. Masherbrum 7,821 Masherbrum Karakoram
    24. Nanda Devi 7,816 Kumaon Himalaya
    25. Chomo Lonzo 7,804 Mahalangur Himalaya
    26. Batura Sar 7,795 Batura Karakoram
    27. Kanjut Sar 7,790 Hispar Karakoram
    28. Rakaposhi 7,788 Rakaposhi-Haramosh Karakoram
    29. Namcha Barwa 7,782 Assam Himalaya
    30. Kamet 7,756 Garhwal Himalaya
    bkz. Sıradağ
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

    Dağ Resimleri


    • Yamnuska Dağı, Alberta

    • Kinabalu Dağı, Borneo

    • Arjantin Şili'de Lanin volkanı.

    • Trillium Gölünden Hood Dağının yansıması, Oregon.

    • Si Dağı, Washington, ABD.

    • Erebus Dağı, (3795 m), Antarktika.

    • Yu Shan (Jade Dağı), (3952 m), Tayvan.

    • Feathertop Dağı, (1922 m), Victoria, Avustralya

    • Brezilya'daki dağlar

    • Yunanistan'daki Olympus Dağı.

    • K2, 8,611 metre (28,250 ft),Karakoram Sıradağları,Pakistan.

    • 1344 metre yüksekliğindeki Ben Nevis, munro, Grampian Dağları, İskoçya


    Yorumlar - Lütfen konu (Dağ) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.