Dikilitaş

Dikilitaş veya obelisk yüksek, daire veya dört kenarlı tepeye doğru incelen taştan anıt. Çoğu kez belirli bir şahsı veya olayı anmak için yapılır. Antik dikilitaşlar tek bir taştan oluşurdu (bir monolit). Stel terimi genellikle klasik obelisk forumda olmayan diğer dikili duran farklı anıtlar için kullanılır.

Dikilitaş veya obelisk yüksek, daire veya dört kenarlı tepeye doğru incelen taştan anıt. Çoğu kez belirli bir şahsı veya olayı anmak için yapılır. Antik dikilitaşlar tek bir taştan oluşurdu (bir monolit).

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Stel
terimi genellikle klasik obelisk forumda olmayan diğer dikili duran farklı anıtlar için kullanılır.

Antik Dikilitaşlar

Mısır Dikilitaşları



Dikilitaşlar antik Mısır mimarisinin önemli bir bölümünü oluştururlar. Dikilitaşlar genelde çift halinde tapınakların girişine dikilirdi. Bu anıtların dekoratif nitelikleri dışında pratikte bir işlevleri yoktu. Genellikle yükseklikleri 15-30 m arasında olurdu.

Dikilitaş güneş tanrısı

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Ra'yı sembolize ederdi.
Güneş tanrısı ve tanrıların kralı olarak bilinen Ra, Mısır Tanrıları arasında kuşkusuz en fazla tanınandır.Simgesi şahin ve şahinin kafası üstünde bir güneş diski olan Ra, genellikle şahin kafasına sahip bir insan olarak resmedilir.Teknesi ile cennetleri dolaştığına inanılan Ra'nın her gün sonunda öldüğü ve yerin altındaki dünyaya yolculuk ettiği öngörülürdü.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Akhenaten'in dini reformunun ardından kısa bir süre için

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
atenin ışınının taşlaşmış hali olduğuna inanılmıştır. Aynı zamanda tanrının dikilitaşın içinde var olduğuna inanılırdı.

MÖ 2600 dolaylarında ilk kaydedilmiş dikilitaş örnekleri ortaya çıkar fakat bu dönemden hiçbir dikilitaş bugüne ulaşamamıştır. MÖ 2400 dolaylarında ise küçük dikilitaşlara rastlanır. Daha sonraları yükseklikleri 20 metreyi aşacak olan Mısır dikilitaşlarının yükseklikleri bu dönemde nadiren 3,5 metreyi aşardı. Bugüne ulaşabilmiş bilinen 27 antik Mısır dikilitaşı vardır, ayrıca bir tane de
Aten IV. Amenhotep tarafından ortaya çıkarılan bir Mısır tanrısıdır. Tıpkı günümüzde büyük kitlelere ulaşmış olan kutsal kitaplı dinlerde olduğu gibi tek yaratıcı olarak kabul edilmiştir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Aswan'da taşocağında kısmen yontulmuş tamamlanmamış bir dikilitaş bulunmuştur. Bugüne ulaşabilmiş en eski dikilitaş

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Heliopolis'e dikilmiş olan
hiero|Annu|<hiero>iwn-nw:O49 ! or


...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

dikilitaşıdır.

Mısır'da dikilitaş yapmak için kullanılan madde genelde Aswan'dan gelen kırmızı granittir. Dikilitaşın tepesi genelde altın veya gümüşle kaplanır. Dikilitaşın üstünde niçin dikildiğini anlatan hiyeroglifler yazılırdı.

Romalılar dikilitaşlara büyük bir ilgi duymuşlardır. Öyle ki bugün Roma'da, Mısır'da kalanlardan daha çok dikilitaş dikilidir. Aslında bunların çoğu Roma döneminin bitişiyle yıkılmış (devrilmiş) daha sonra farklı yerlerde tekrar dikilmişlerdir.


...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Konstantinapol'de de Doğu

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
390 yılında bir dikilitaş getirtmiş ve özel bir temel üzerine hipodroma diktirmiştir. Her ne kadar
390 yılı olayları, ölümler, doğumlar ve diğer önemli gelişmeler
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Haçlı Seferleri ve
Haçlı Seferleri Alm. Kreuzzüge (pl), Fr. Les Croisades (f.pl), İng. The Crusades. Papalığın teşvikiyle Hıristiyan Avrupalıların Müslümanlara karşı tertib ettikleri seferlerin umûmî adı. En önemlisi dînî olmak üzere, siyâsî, sosyal ve iktisâdî sebeplere dayanan Haçlı seferlerini Papa İkinci Urbanus, 1095 yılında toplanan Clermont Konsili’nde yaptığı konuşmayla başlatmıştır. Asırlarca devâm edip, milyonlarca insanın can kaybına, devletlerin yıkılıp ülkelerin tahrib olunmasına sebeb olmuştur
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Selçuklular tarafından yıpratılmış olsa da dikilitaş bugün
Selçuklular, Türk-İslam devletlerinin en büyüklerindendir. Oğuzların Üçoklar kolunun, Kınık boyuna mensupturlar. 10. yüzyılın sonu ile 11. yüzyılın başlarında İslamı kabul ettiler. Selçuklular; Çin'den, Batı Anadolu dahil bütün Ortadoğu ülkeleri, Akdeniz sahilleri, Kuzeybatı Afrika, Hicaz ve Yemen'den Rusya içlerine kadar yayılan hakimiyetin, muazzam bir kültür ve medeniyetin temsilcisidir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
İstanbul'da hipodromda halen dikilidir.

"Roma dünyanın dikilitaş başkentidir" denilebilir. Birçok dikilitaş barındıran kentte, en ünlü dikilitaş
İstanbul, Marmara Bölgesi'nde il ve Türkiye'nin en büyük kenti. Tarih boyunca çeşitli imparatorluklara başkentlik yapan şehir, 133 milyar dolarlık yıllık üretimiyle Dünyada 34. sırada yer alır. Türkiye'nin kültür ve finans merkezidir. İstanbul, 41° K, 29° D koordinatlarında yer alır. Marmara kıyısı ve İstanbul Boğazı (Boğaziçi) boyunca, Haliç'i de çevreleyecek şekilde Türkiye'nin kuzeybatısında kurulmuştur.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Saint Peter Meydanı'nda bulunan 25,5 metrelik dikilitaştır. Bu dikilitaş MS 37 yılından beri aynı yerde dikilidir.

Orijinal Mısır dikilitaşlarının birçoğu dünyanın farklı yerlerine gönderilmiş ve yeniden dikilmiştir. Roma dışındaki en ünlü dikilitaşlar

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Londra ve
İngiltere'nin başkenti. Büyük Britanya Adasının güneydoğusunda, Kuzey Denizine dökülen Thames Nehrinin ağzından 64 km içeride ve ırmağın iki yakasında yer alır. Banliyölerle birlikte yüzölçümü 1579 km2 olup, nüfûsu da 8.2 milyon civârındadır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
New York City'de bulunan ve
New York City ABD'nin kuzeydoğusunda yer alan, bu kıtanın en büyük nüfuslu şehri. New York eyaletinin güneydoğu kesiminde, Hudson Irmağının ağzında yer alır. Şehrin alanı 787 km2, nüfusu ise yaklaşık 10 milyon civarındadır.

New York şehri, herbiri kendine has bir hayat tarzı ve biçimiyle ayrılan bir dizi semtin toplamı gibidir. adeta New York'la özdeşleştirilen Manhattan, New York'un ekonomik ve kültürel merkezidir. Manhattan'ın en çarpıcı özellikleri gökdelenleri, göz kamaştırıcı ışık
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
olarak anılan bir çift dikilitaştır. Ayrıca Paris'te,
Paris Fransa'nın başkenti ve Île-de-France bölgesinin merkezidir ve Seine nehri'nin üzerine kurulmuştur. Tüm dünyada anıtları, sanatsal ve kültürel yaşamı ile tanınmış olan Paris aynı zamanda dünya tarihinde önemli bir şehir olmakla birlikte, başlıca ekonomik ve politik merkezler arasında yeralmakta ve uluslarası taşımacılığın geçiş noktalarından birini oluşturmaktadır. Moda ve lüksün dünya başkentidir ve "Işık Şehir" (Ville de Lumière) diye de anılmaktadır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
'de bulunan 23 metrelik dikilitaş da oldukça ünlüdür.

Bilinen 26 antik Mısır dikilitaşı bugün aşağıda belirtilen yerlerde bulunmaktadır:

  • Mısır - 8

  • Firavun , Karnak Tapınağı,

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Luksor

  • Firavun
    Luksor Mısır'da dolu dolu yaşayacağınız iki kentden biridir. Şehir aslında eski Luksor şehri (Waset), şimdiki Luksor ve Karnak kasabasından oluşuyor (siz bu üç alanı bir büyük şehir olarak görüyorsunuz). Eski Waset şehri M.Ö. 665'de Mesopotamyalılar tarafından yıkılmış olduğu için geriye esas olarak iki adet büyük tapınak kalmış, Karnak ve Luksor tapınakları.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    II. Ramses,

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Luksor Tapınağı

  • Firavun
    Karnak Amon Tapınağı yakınında bulunan ve görkemli eski Mısır mimarlığının Nil Nehri kıyısındaki en zarif örneklerinden biri olan tapınak, Yeni Krallık döneminin 9. firavunu III. Amenhotep tarafindan, Eski Mısır Tanrılarının en büyüğü Amon-Ra adına MÖ XIV.yy da inşa ettirilmistir. Daha sonraları Tutankamon, II.Ramses, Büyük İskender, Roma ve Müslüman Araplar tarafindan çeşitli ekleme ve yapılarla günümüze kadar gelmiştir. 1885'de başlatılan araştırma, kazı ve restarasyon
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Hatşepsut, Karnak Tapınağı, Luksor

  • Firavun

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    , Heliopolis,
    hiero|Annu|<hiero>iwn-nw:O49 ! or


    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

    Kahire

  • 4 tane daha.

    Kahire Mısır'ın başkenti. Kahire (Arapça:al-Qāhira - "galip"), Mısır'ın başkenti ve Arap dünyasının en büyük şehridir. Şehirin ismi Mısırlılar tarafından çoğu kez ülkenin ismi olan Arapça Misru, Mısır arapçası Masr olarak adlandırılır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Resim:Louxor obelisk Paris dsc00780.jpg| , Paris'te bulunan
    Paris Fransa'nın başkenti ve Île-de-France bölgesinin merkezidir ve Seine nehri'nin üzerine kurulmuştur. Tüm dünyada anıtları, sanatsal ve kültürel yaşamı ile tanınmış olan Paris aynı zamanda dünya tarihinde önemli bir şehir olmakla birlikte, başlıca ekonomik ve politik merkezler arasında yeralmakta ve uluslarası taşımacılığın geçiş noktalarından birini oluşturmaktadır. Moda ve lüksün dünya başkentidir ve "Işık Şehir" (Ville de Lumière) diye de anılmaktadır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Luksor Dikilitaşı.|thumb|85px

  • Fransa - 1

  • Firavun
    Luksor Mısır'da dolu dolu yaşayacağınız iki kentden biridir. Şehir aslında eski Luksor şehri (Waset), şimdiki Luksor ve Karnak kasabasından oluşuyor (siz bu üç alanı bir büyük şehir olarak görüyorsunuz). Eski Waset şehri M.Ö. 665'de Mesopotamyalılar tarafından yıkılmış olduğu için geriye esas olarak iki adet büyük tapınak kalmış, Karnak ve Luksor tapınakları.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    II. Ramses, , Paris

  • İsrail - 1

  • İtalya - 11

  • 8 tane Roma'da (bakınız: )

  • Piazza del Duomo, Catania ( Sicilya)

  • Boboli Bahçeleri ( Floransa)

  • Urbino

  • Türkiye - 1

  • , , İstanbul

  • Birleşik Krallık - 3

  • Firavun , , Londra

  • Firavun ,

  • Firavun , , , Dorset

  • ABD - 1

  • Firavun , , Central Park, New York

    Ayrıca Romalılar, kendileri, Mısır stilinde dikilitaşlar yapmışlardır. Roma'da bilinen 5 tane antik Roma dikilitaşı vardır.

    Asur

    Erken Asur uygarlığından bilinen bir dikilitaş formu, MÖ 9. yüzyıldan kalan ve bugün British Museum'da bulunan Kral 'in Kara Dikilitaşıdır.

    Aksum Dikilitaşları

    Etiyopya'daki antik nda birkaç tane dikilitaş yontulmuştur. Bunların en önemli örneği 24 metre uzuluğundaki dır. 4. yüzyıl dolaylarında yontulmuş olan dikilitaş İkinci sırasında yağmalanmış ve 1937'de Roma'ya götürülmüştür. 2003 yılında İtalyan devleti onu geri göndermeyi kabul etmiştir.

    Diğer Antik Dikilitaşlar

  • Place de la République, Arles, Fransa'da, 4. yüzyıldan kalma Roma kökenli bir dikilitaş bulunur.

    Modern Dikilitaşlar

    Rönesans'tan başlayarak, dikilitaş anıtsal mimari, özellikle de mezarlar, için çok önemli bir yer teşkil etmiştir. Dünyanın her köşesinde binlerce modern dikilitaş bulmak mümkündür, özellikle de mezarlıklarda. Nerede her Amerikan mezarlığında birkaç örneği görülebilir. Bunların içinde özellikle dikkat çeken ve bahsetmeye değer olanlardan bir kısmı şunlardır:

    Resim:Washington Monument Above Trees.jpg| , ABD'de bulunan Washington Anıtı.|thumb|170px

  • General Wolfe Dikilitaşı, , , 1754.

  • , Tsarskoe Selo, 1772.

  • Dikilitaşı, , 1775.

  • , St Petersburg, 1799.

  • Villa Medici, Roma - 1790'da Floransa'daki Boboli Bahçeleri'ne taşınan Mısır dikilitaşının bir 19. yüzyıl kopyası.

  • Villa Torlonia, Roma - 1842'de dikilmiş iki dikilitaş.

  • , , Arlington, Massachusetts (1818)

  • , , Massachusetts - 1827 ile 1843 arasında inşa edilmiştir.

  • , , Singapur, 1891.

  • (Washington Anıtı), Washington DC, ABD - 1848 ile 1888 arasında dikilmiş, 169,29 metre yüksekliği ile dünyanın en yüksek dikilitaşıdır.

  • , Buffalo, New York, ABD.

  • Foro Italico, Roma - 1932'de Mussolini onuruna dikilmiştir.

  • Buenos Aires Dikilitaşı, Arjantin - 1936'da inşa edilmiştir.

  • Demidov Sütunu, Barnaul, Sibirya, Rusya.

  • , Moskova.

  • , , Dublin, İrlanda - 62 m yüksekliğindedir.

    Kaynakça

    Vikipedi

    Bugün İstanbul’da dikilitaş adını verdiğimiz anıt, Eski Mısır eseri. Eski Mısır’dan çıkarılarak dünyanın çeşitli kentlerine dikilitaşlar götürüldüğü olmuş. İstanbul’daki dikilitaş ilk olarak MÖ 1547 yıllarında Firavun III. Tutmosis adına Yunanlıların Heliopolis adını verdiği Annu kentinde dikilmiş. Üzerinde Hiyeroglif yazısı ile Tutmosis'in zaferleri yazılmış. Taş ilk olarak Bizans İmparatoru Constantinus’un dikkatini çekmiş ve Mısırlılara bir mektup yazarak bu taşın kendisine gönderilmesini istemiş:

    “Gemileriniz Karadeniz’e çıkarken sizleri cömertçe karşılayan ve beslenmesine yardımcı olduğunuz bu şehrin güzelleşmesine katkınız olması için bu yekpare taşı yollamanız yerinde olur.”

    Dikilitaş’ın İstanbul’a ne zaman gönderildiği tam olarak bilinmiyor. Bilinen, taşın kente geldikten sonra uzun süre yerde yatması. İmparator Thedosius başa geçtikten sonra bu dikilitaş’ı hatırlamış. Birçok zafer kazanan imparator, belki bu zaferlerini anlatması için Mısır krallarının yaptığı gibi bir dikilitaş dikmek istiyordu. Kadırga limanından hipodroma kadar olan mesafede özel bir yol hazırlatılarak taşın bugünkü yerine taşınması üç gün, burada bir kaide üzerine dikilmesiyse 32 gün sürmüştü. Belki bu sırada belki de daha önce taşınırken alt kısmındaki hiyerogliflerden biri zarar gördü.

    Taş, 390 yıllarında Bizans İmparatoru Theodosius’un emriyle Hipodrom’a dikildi. Kaidedeki kabartmalar üzerinde I. Theodosius, oğulları, karısı, Arkedios, Honorios ile İmparator II. Valantinianos görülür. Ayrıca Hipodrom sahneleri ve anıtın dikilişini gösteren tasvirler de vardır.

    Pembe granitten yekpare yapılmış 19,6 , kaidesiyle birlikte 24,87 metre yüksekliğinde olan taşın dört yüzündeki metinse dilimize yaklaşık şöyle çevriliyor:

    Kuzeybatı cephesi:

    “18. sülaleden Yukari ve Asagi Mısır'ın sahibi 3. Tutmosis, Tanrı Amon’a kurbanını sunduktan sonra Horus’un yardımıyla bütün denizleri ve nehirleri hükmü altına alarak hükümdarlığının otuzuncu yılı bayramında bu sütunu daha nice zamanların getireceği bayramlar için yaptırdı ve dikti.”

    Kuzey cephesi:

    “Gizli ve kutsal ismin her tecellisine mazhar olan tanrı Amon’a kurbanını büyük bir acz içinde sunduktan sonra, ondan yardımlar dilenerek güneyin dostu, dinin nuru iki tacın (Aşağı ve Yukarı Mısır) sahibi, kudretli hükümdar ülkesinin sınırlarını Mezopotamya’ya kadar götürmeye azmetti.”

    Güneydoğu cephesi:

    “Güneşin doğduğu sırada sahip olduğu altın renkleri dünyaya yayan Horus’un verdiği kuvveti, serveti, kuvvetli sevgi, saygıyı taşıyan ve Aşağı ve Yukarı Mısır’ın tacına sahip olan ve bizzat Güneş tarafından seçilmiş olan firavun, bu eseri babası Ra için yaptırdı.”

    Güney Cephesi:

    “Tanrı Horus’un lütfuna mazhar olan ve Güneş’in oğlu unvanını taşıyan Aşağı ve Yukarı Mısır’ın hükümdarı olan firavun, kudret ve adaletle bütün ufuklara nur saçtı. Ordusunun önüne geçti. Akdeniz’de dolaştı, bütün dünyayı mağlup etti. Sınırlarını Naharin’e kadar yaydı. Mezopotamya’ya azimle gitti, büyük savaşlar yaptı.

    Dikilitaşın kaidesinde yer alan yazılarsa Doğu Roma İmparatorluğunda adet olduğu üzere Grekçe ve Latince yazılmış. Grekçe yazı bir anlatıcı ağzından şöyle diyor:

    “Devamlı bir suretle yerde duran bu taşı dikme cesaretini İmparator Theodosius gösterdi ve yardımına Proclus çağrıldı. Bu şekilde otuz iki günde yerine dikildi.”

    Latince metinse taşın ağzından yazılmış:

    “Önceleri direnmiştim; fakat yüce efendimizin emirlerine itaat ederek, yenilen tiranlar üzerinde zafer çelengini taşımam gerekti. Her şey Theodosius ve onun kesintisiz sülalesine boyun eğiyor. Bana da galip geldiler ve reis Proclus’un idaresi altında otuz günde yükselmeye mecbur oldum.”

    Gökhan Tok



    Yorumlar - Lütfen konu (Dikilitaş) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.