Eski Türk Ölçü Birimleri

Osmanlılarda Eski Uzunluk Ölçü Birimleri

Osmanlılarda Eski Uzunluk Ölçü Birimleri

Osmanlı İmparatorluğu zamanında 75,8 cm'lik zirai mimari (veya sadece zirai), 68 cm uzunluğundaki çarşı arşını vardı. Daha sonra ipekli fiyatlarının artması dolayısı ile fiyatı yükseltme yerine ölçü birimi kısaltılarak 65 cm'lik Fars kökenli endaze birimi kullanıldı. III. Selim abanoz ağacından bir prototip olarak 1 zirai mimari yaptırdı. Bunun bir tarafı 24 parmağa ve her parmak 10 hat'ta bölündü. Böylelikle bu bölümle basımevinde kullanılan
Abanoz (Diospyros ebenum), tropikal bölgelerde yetişen bazı ağaçlardan elde edilen odundur. Çok sert bir odundur ve parıltılar saçacak kadar iyi cila tutar. Odunun en içteki öz bölgesi simsiyahtır, bu nedenle pek çok ülkede abanoz kelimesi siyah renk anlamında kullanılır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
punto büyüklükleri de alınabilecekti. Diğer tarafı sadece 20 eşit parçaya bölündü. Zirai mimari, arşın ve endaze ölçü birimlerinin ast ve üst katları aşağıda gösterilmiştir.

: 1 zirai mimari = zirai = mimari arşını = 2
Punto, baskı yazılarının genel ölçü birimidir. "1 punto", metrik sistemde yaklaşık "0,376" mm.dir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
ayak (
Alm. Fuss (m), Fr. Pied, İng. Foot. İnsan vücudunun en alt kısmında bulunan ve yürümeyi, dik durmayı sağlayan, 26 kemik, bağ ve kaslardan meydana gelen organ. Vücudun bütün ağırlığını taşıdığından mekanik olarak en fazla zorlanan organdır. Ayak kemiklerinin en büyüğü topuk kemiğidir. Parmak kemikleri de en küçük kemiklerdir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
) = 0,75774 m = 24 parmak = 288 hat = 3456 nokta(yol, sokak uzunluğu, bina yüksekliği vb. için)

  • 1 parmak = 12 hat = 0,03157 m

  • 1
    Parmak insanlarda ve bazı hayvanlarda ellerin ve ayakların son bölümünü oluşturan, boğumlu, hareket ettirilebilen, uzunca organların her birine verilen addır. Sağlıklı bir insanda 5'i sağ elde, 5'i sol elde, 5'i sağ ayakta ve 5'i sol ayakta olmak üzere toplam 20 parmak ve her bir parmak ucunda farklı büyüklük ve şekillerde oluşması muhtemel tırnak adı verilen kemiksi yapı bulunur.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    hat = 12 nokta = 0,00263 m

  • 1
    Çizgi, kalemle yazı yazmak. Kur’ân-ı kerîm harfleri ile yazılmış san’atlı yazı için Hüsn-i hat (güzel yazı) tâbiri kullanılmıştır. Çizme, yapma, kopye, basma ve işleme yazıları asıl hat yazısından ayrı yazılardır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    nokta = 0,00022 m

  • 1
    Nokta, bir noktalama işaretidir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    kulaç = 2,5
    Kulaç, yüzme esnasında vücuda hareket ve hız kazandırmak amacıyla yapılan el ve kol hareketidir.


    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

    =1,895 m (ip boyu, su derinliği, kuyu derinliği vb. için)

  • 1 kara mili = 2500 zirai = 1895 m (kara yolculuğundaki mesafeler için)

  • 1

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    fersah = 3 mil = 7500 zirai = 5685 m

  • 1
    Alm. Paranange (f), Fr. Parassange (f), İng. Parasang. Eskiden kullanılan yol ölçülerinden birinin adı. Aslı forsa, fersenk olup, Arapçaya fersah olarak geçmiştir. Bu ölçü arâzinin durumuna göre değişirdi. Bir fersah, insanın bir saatte yürüdüğü yoldur. Bu da üç mil, yâni altı kilometredir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    ( menzil) = 4 fersah = 12 mil = 30900 arşın = 22740 m

  • 1
    Osmanlı Devletinde merkezle idarî birimler arasında haberleşmeyi sağlamak, emir ve fermânları istenilen yere zamânında ulaştırmak için kurulan konak merkezi. Osmanlı Devletinde Dîvân-ı Hümâyûndan çıkan emirleri zamânında ilgililere yetiştirmek önemli bir işti. Hazîne gelirlerinin büyük bir kısmını meydana getiren vergilerin vaktinde toplanması, asker sevki ve benzeri bütün işlerin halli, merkezden gönderilen emirlerle yaptırılmaktaydı.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    = 2 berid = 45480 m

  • 1 = 8 rubu (urup) = 0,680 m (kumaş için)

  • 1 = 2 kirah = 0,085 m

  • 1 = 0,0425 m

  • 1 endaze = 8 rubu (urup) = 0,650 m (artan ipekli fiyatlarına karşılık konulan ölçü birimi)

    Uzunluk ölçü birimlerinde ters dönüşümler



    Eski Alan Ölçü Birimleri

  • 1
    yetersiz


    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

    arşın (zirai) ²= 0,57417 m²= 4 ayak²

  • 1
    ARŞIN Alm. Arschin, Elle, Fr. Archine, İng. Ell. Metrenin resmen kabulüne kadar kullanılan uzunluk ölçüsü birimi ve aleti.

    Kullanıldıkları yerlere ve uzunluklara göre arşın:

    1. Çarşı arşını: Daha çok çarşı ve pazarda kullanılırdı. Metre hesabıyla çarşı arşını 68 cm’dir.

    2. Bina ve mimar arşını: 75,8 cm’dir. Bu arşının uzunluğunda zamanla değişiklikler oldu. Üçüncü Selim Han abanoz ağacından bir mimar arşını yaptırdı. Bunun ölçü olarak kullanıl
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    dönüm (yeni) = 2500 m²

  • 1 dönüm (büyük) = 2720 m²

  • 1 dönüm (atik) = 4
    Dönüm eski bir arazi ölçüsüdür. Eni ve boyu 40 arşın olan bir alanın yüzeyini ifade eder. Bir mimar arşını 0,75774 metre olduğu için, bir dönüm, 918.672 metrekareye denktir. 1931 yılında yürürlüğe giren ölçüler ve ayarlar kanunu, tüm eski ölçülerle birlikte dönümü de kaldırmıştır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    evlek = 1600 zirai² = 918,672 m² (bir kenarı 40 arşın (zirai) olan kare)

  • 1 atik evlek = 400 arşın²= 229,668 m²

  • 1 yeni evlek = 250 m²

  • 1
    Evlek, eskiden Türkiye'de ve Sırbistan'da kullanılan Türk bir alan birimidir. Evlek'in anlamı, sabanla bir geçişte işlenen arazı dilimdir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    = 3600 zirai²= 2067,012 m²

  • 1 ayak² = 144 parmak²= 0,14354 m²

  • 1 parmak² = 144 hat²= 0,00099751 m²

  • 1 hat² = 144 nokta²= 0,000006927 m²

  • 1 çarşı arşın² = 0,46240 m²

  • 1 urup² = 0,007225 m²

  • 1 kirah² = 0,0018062 m²

  • 1 endaze² = 0,422500 m²

  • 1 urup² = 0,0066015 m²

  • 1 kirah² = 0,0016504 m²

    Alan Ölçü Birimlerinde Ters Dönüşümler

  • 1 m² = 1,740450 zirai²= 1 zirai²+ 426 parmak² + 71,89 hat²

  • 1 m² = 2,162629 çarşı arşın² + 2 arşın² + 10 rubu² + 1,63 kirah²

  • 1 m² = 2,366887 endaze² + 2 endaze² + 23 rubu² + 1,9 kirah²

  • 1 ar = 0,1087781 dönüm = 174 zirai² + 25 parmak² + 133,24 hat²

    Eski Ağırlık Ölçü Birimleri

    Ağırlık ölçü birimi de uzunluk ölçü birimi gibi farklılıklar gösteriyordu. Şimdi kullanılan ağırlık birimi kilogram olup 0 derecede bir desimetreküp suyun ağırlığı olarak tanımlanmış ve Uluslararası Ölçü ve Ağırlık Birliğinden Türkiye'ye bir örnek verilmiştir.

    1874 yılı

    1874 yılı olayları, ölümler, doğumlar ve diğer önemli gelişmeler
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    iridyumlu

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    platin alaşımından 1928/29 da yapılmış olan 42 nolu Türkiye milli kilogram prototipinin kullanılmasında gösterilen dikkatsizlik ve özensizlikten dolayı bozulduğunun anlaşılması üzerine 1953 yılında yapılan 54 numaralı prototipi ile değiştirilmiştir.

  • 1
    Platin yumuşak, işlenebilir, gümüş renkli (gümüş beyazı) metalik bir element. Platin, 1735’te Kolombiya’daki altın madeni yataklarında İspanyol ilim adamı Antonio de Ulloa tarafından keşfedildi. On sekizinci asrın ortalarında Avrupalı ilim adamlarının dikkatini çekti ve 1803’te İngiliz kimyacı William Wollaston tarafından ilk olarak saf platin elde edildi.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    okka (kıyye) = 400
    ilk çağlardan beri Ön Asya ve Ortadoğu ülkelerinde kullanılan eski bir ağırlık ölçüsü birimi. Okka, Arapça bir kelimedir. “Bugge, Kıyye” şeklinde de söylenmektedir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    dirhem = 1282,945 gr (1280 gr)

  • 1
    Dirhem Alm. Dirhem, Fr. Drachme, İng. Dirham. Eskiden kullanılan bir ağırlık ölçüsü ve para birimi. Farsça diremden gelmektedir. Önceleri üç çeşit dirhem kullanılıyordu. Bunlara onluk, altılık, beşlik dirhemler denilirdi. Hazret-i Ömer bu üç dirhemi birleştirerek ortalama bir dirhem yaptı ve buna yedilik dirhem denildi. Önceleri hurma çekirdeği şeklinde olan dirhemlerin bilinen yuvarlak şekliyle ilk baskısını yapan hazret-i Ömer’dir.

    Gerek hurma çekir
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    batman = 6
    Batman Türkiye'nin petrol yatağı olarak bilinen bir ilimiz. Güneydoğu Anadolu bölgesinin Dicle bölümünde Bitlis, Muş, Diyarbakır, Mardin ve Siirt illeri arasında yer alır. Trafik numarısı 72'dir.

    İsminin kökeni

    İlin ilk adı Ela Khan idi. Bu isim zamanla telaffuz değişikliğine uğrayarak İluh şeklini almıştır. Daha sonra yakınından geçen Batman Çayı ismi buraya verilmiştir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    kıyye = 7,544 kg

  • 1 kantar = 44 kıyye = 100

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    = 56,320 kg

  • 1 çeki = 4
    Alm. Gewichtsmass (n), für 250 kg, Fr. Mensure (f) de poids de 250 kilos, İng. A weight of 250 kilos. Tartıda kullanılan bir birim. Önceleri 4 kantar 1 çeki (yaklaşık 226 kg), 44 okka 1 kantar (yaklaşık 56,5 kg)dı. Daha sonra 195 okka (250 kg) kabul edilmiştir. Odun, kireç, taş gibi ağır ve kaba şeyleri tartmakta kullanılır. Eskiden kullanılan bu tartı birimi, bugün hâlâ bâzı yörelerde tercih edilmektedir. Bâzı odun satıcıları alış verişlerini çeki hesâbına göre yaparlar.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    kantar = 176 kıyye = 225,798 kg

  • 1
    Kantar Ağır cisimleri tartmak için kullanılan tek kollu terazi. Kantar, esas olarak yatay bir kol, bu kolun ucunda, tartılacak cismi asmaya yarayan çengel, ayrıca kol üzerinde hareket eden sabit bir ağırlık (kantar topu) ile kantar bıçağından meydana gelmiştir. Kantar bu yapısı ile bir çeşit kaldıraçtır.

    Fizikte kuvvet ölçmeye yarayan ve halk arasında el kantarı denilen dinamometre, kantarın bir çeşididir. Tartılacak cisim çengele asıldığında, kantar kolu üzerinde hareket eden kantar t
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    = 1000 kg = 4 çeki + 1 kantar + 37,4 okka

  • 1 tonilato = 17 kantar + 31 okka + 183 dirhem

  • 1 miskal = 1,5 dirhem = 4,8 gr

  • 1 dirhem = 4 dünük = 3,2 gr

  • 1
    Miskal,Musikar,Müştak Orta Asyada kullanılan bir çeşit pan flüttür.Çalgı, İran'da muştak adı ile bilinmektedir.Arap ülkelerinde Şu'aybiye olarak adlandırılır.Osmanlı döneminde 18. yüzyıl sonlarına kadar saray müziği,şehir eğlence müziği ,sivil mehter topluluklarında ve müzikle tedavide kullanılmıştır.Azerbaycan da günümüzde kullanılmaktadır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    = 4 kırat

  • 1 kırat = 4 = 1/24 misgal

  • 1 bakray = 4

  • 1 fitil = 2

  • 1 nekir = 2 kıtmir

  • 1 kıtmir = 2 zerre

    Eski Alan Ölçü Birimleri



  • 1 arşın (zirai) ²= 0,57417 m²= 4 ayak²

  • 1 dönüm (yeni) = 2500 m²

  • 1 dönüm (büyük) = 2720 m²

  • 1 dönüm (atik) = 4 evlek = 1600 zirai² = 918,672 m² (bir kenarı 40 arşın (zirai) olan kare)

  • 1 atik evlek = 400 arşın²= 229,668 m²

  • 1 yeni evlek = 100 m²

  • 1 = 3600 zirai²= 2067,012 m²

  • 1 ayak² = 144 parmak²= 0,14354 m²

  • 1 parmak² = 144 hat²= 0,00099751 m²

  • 1 hat² = 144 nokta²= 0,000006927 m²

  • 1 çarşı arşın² = 0,46240 m²

  • 1 urup² = 0,007225 m²

  • 1 kirah² = 0,0018062 m²

  • 1 endaze² = 0,422500 m²

  • 1 urup² = 0,0066015 m²

  • 1 kirah² = 0,0016504 m²

    Alan Ölçü Birimlerinde Ters Dönüşümler

  • 1 m² = 1,740450 zirai²= 1 zirai²+ 426 parmak² + 71,89 hat²

  • 1 m² = 2,162629 çarşı arşın² + 2 arşın² + 10 rubu² + 1,63 kirah²

  • 1 m² = 2,366887 endaze² + 2 endaze² + 23 rubu² + 1,9 kirah²

  • 1 ar = 0,1087781 dönüm = 174 zirai² + 25 parmak² + 133,24 hat²

    Ters Dönüşümler

  • 1 kg = 312,5 dirhem = 0,781257 kıyye (okka)

  • 1 kg = 0 okka + 311 dirhem + 12,5225 kırat




    Yorumlar - Lütfen konu (Eski Türk Ölçü Birimleri) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.