Gebze

Gebze İzmit Istanbul karayolu üzerinde Izmit’e 51 km uzaklıktadır. Büyük sanayi kuruluşları yanında Türkiye Bilimsel ve Teknik araştırmalar Kurumu (TÜBITAK-MAM) ve Gebze Ileri teknoloji Enstitüsünde bulunduğu ilçenin nüfusu 402.926’ya ulaşmıştır. Kartacalı Komutan Hannibal’ın mezarı, Arkeolog ressam Osman Hamdi Bey’in Müze – Evi ile Mimar Sinan’ın eseri Çoban Mustafa Paşa Külliyesi Gebze’nin önemli tarihi eserlerindendir.

Gebze hakkında ansiklopedik bilgi

Gebze İzmit İstanbul karayolu üzerinde Izmit’e 51 km uzaklıkta Kocaeli iline bağlı ilçe. Büyük sanayi kuruluşları yanında Türkiye Bilimsel ve Teknik araştırmalar Kurumu (TÜBITAK-MAM) ve Gebze Ileri teknoloji Enstitüsünde bulunduğu ilçenin nüfusu 402.926’ya ulaşmıştır. Kartacalı Komutan Hannibal’ın mezarı, Arkeolog ressam Osman Hamdi Bey’in Müze – Evi ile Mimar Sinan’ın eseri Çoban Mustafa Paşa Külliyesi Gebze’nin önemli tarihi eserlerindendir.

Gebze’de ikinci konut ağırlıklı yerleşim birimlerinden DarıcaBayramoğlu, yazlık siteleri ve sahili Gebze’nin önemli tatil beldelerindendir. Ballıkayalar Tabiat Parkı, Darıca Bayramoğlu Kuş Cenneti ve Temalı Parkı da ilçenin doğal güzelliklerini oluşturmaktadır.

Tarihi

Gebze´nin de içinde bulunduğu eski Yunanlılar ve Romalılar´ın Bitinya (Bithynie) dedikleri coğrafi bölgenin bilinebilen en eski tarihi,M.Ö XII yüzyıla kadar dayanır.

Bölge özellikle Kocaeli yarım adası,coğrafi konumunun öneminden dolayı tarihin hemen hemen bütün dönemlerinde birçok ulusa yurt olmuştur.Asya ile Avrupa kıtaları arasındaki kıtaların en önemli geçit yeri olan Kocaeli Yarımadası ya bir çok ulusun yurdu, yada gelip geçtikleri,medeniyetlerinden izler bıraktığı bir yer olmuştur.

Bilinen ilk ulus göçü de M.Ö.XII.Yüzyılın başlarındadır.Bu ulus yunan kökenli Frikler´dir.Boğaz (Bosforos)yolu ile Anadolu´ya inmişlerdir

XII yüzyıla kadar Trakya´dan İzmit dolaylarına göçler devam etmiştir.Fakat bu dönemde eski Gebze´nin yerine dair hiç bir bilgi edinilememiştir.Kısaca antik çağ Gebze´sinin yeri kesinlikle bilinememektedir.

Bugün Gebze´nin olduğu yerde M.Ö. 281.246 yıllarında kral 1.nicomede´nin egemelindeki Bitinya krallığı dönemindeki Dakipyza ve Libyssa adında yerleşmeler vardır.Eski Gebze´nin yerine dair söylenenler, işte bu tarihlere aittir.Daha eski tarihlere ait bilgiler ise çelişkilidir.

Bu yerleşim alanlarının araştırmalara konu olmasını en önemli nedeni ise,ünlü Kartacalı komutan Hannibal´ın krallık döneminde burada yerleşmiş olmasıdır.

Hannibal zaman harbindeki yenilgisinden sonra ülkesinden ve Bitinya kralınla iltica etmek zorunda kalmıştır.Bitinya kralları I.ve II. Prusias´ın savaş danışmanlıklarını yapmıştır.

II. Prusiasın ihaneti sonucu düşmanın eline eline düşmemek için intar etmiş ve Lybissa gömülmüştür.

İşte birçok tarihçin ve araştırmacının eski Gebze olduğu idda edilen bu yeri araştırmasının en büyük nedeni budur.Hannibal´ın burayı seçmesinin bir çok nedeni vardır.Devamlı izlenme kuşkusu,nicomedia başkent olduğu için gelenin gidenin çok olması ve tanınma ihtimalinin fazla olması,yönetime güvenmemesi bu nedenlerin başlıcalarıdır.

Roma kuvvetlerinden gizlenen Hannibal,korunaklı,kaçışı kolay ve denizle ilişkili bir yer aramıştır.Sonunda bu özelliklere haiz libyssayı seçmiştir.

O dönemde libyssa´nın kurulduğu yer,hem denize hem de karaya hakim bir tepe üzerindedir. Tepenin bulunduğu yer körfezin en dar yeridir.

Türk Dönemi

1330 yılında Osm anlılarla Bizans arasında yapılan savaştan sonra Gebze´nin de içinde bulunduğu bölge Osmanlı idaresine dahil edilmiştir.

Bugünkü Gebze´nin kurucusu Orhan Gazi´dir.Gebze´de kendi adına damgasını vuran ilk Türk büyüğüdür .Orhan Gazi,bölgenin imarı ve yaşaması için büyük çabalar göstermiştir.Bu amaçla işletmeler kurup,onlara vakıflar tesis etmiştir.

Osmanlıların devlet olma çabaları sırasında,Gebze yine ordugah yerleşimi olarak kullanılmıştır.

Osmanlı Beyliğinin kurulmasında büyük emekleri geçen Akçakoca Bey´in oğlu olan İlyas Çelebi de hem Gebze´nin fethinde hem de kuruluşunda büyük rol oynamıştır.

Gebze Osmanlı imparatorluğunun son yıllarına kadar kimi zaman İstanbul´a daha çok da Kocaeli´ye bağlı bir kaza olarak,önemli bir yer niteliğini uzun yıllar korur.1. Dünya Savaşı‘nda Osmanlı imparatorluğunun yenik düşmesi üzerine Anadolu ve Trakya´nın birçok yöresi gibi Gebze´de düşman kuvvetleri tarafından işgal edilmiştir.

1920 yılında ingilizler´in bölgeyi işgaline,1921 yılının başlarında yunanlılar da katılmışlardır. Daha sonra Anadolu içerisinde yenilgiye uğrayan yunan kuvvetleri amaçları ulaşamamanın üzüntüsü ile geldikleri yoldan geriye kaçmışlardır.

Bu yıllarda Gebze,Anadolu´nun en dikkate değer yerlerinden biridir.Türk kuvvetlerinin biraz ilerisinde İngiliz askerleri bulunmaktaydı.

18-19 Ocak 1923 tarihli Hakimiyeti Milliye-Ankara Gazetesi´nde Atatürk´ün bölgeyi ve Gebze´yi ziyaret etinden bahsedilir.Atatürk Gebze´deki askeri birliklerin durumundan memnun kalarak dönmüştür.İstanbul´un terk edilmesinden sonra Gebze ve çevresi tamamen emniyet altına alınmıştır.

Cumhuriyet´in ilanına kadar kimi zaman İstanbul,kimi zaman da Kocaeli´ye bağlı bir kaza olan Gebze,Cumhuriyet´in ilanından sonra yeni iller kanuna göre il olan İzmit´e bağlanmıştır.

Tarihi Yerler

1.Sultan Orhan Camii:Gebze´nin batısında yer alan cami,tahmini olarak 1323-1331 yılları arasında inşa edilmiştir.Osmanlı mimarisin ilk örneklerinden olan camiyi,Gebze´nin kurucusu olan Sultan Orhan yaptırmıştır.

2.İlyas Bey camii:İlk defa İlyas Bey tarafından yaptırılan caminin inşat tarihi kesin olarak bilinmemektedir ancak Gebze´nin ilk fethedildiği yıllarda (1326) yapılmaya başlandığı tahmin edilmektedir.İlyas Bey Camii,Osmanlılardan kalma en eski cami sayılmaktadır.

3.Çoban Mustafa Paşa Cami ve Külliyesi:Cami,yapılar topluluğunun merkezinde ve Gebze´ye hakim bir mevkide yer alır.1510 yıllında Çoban Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır.Külliyenin yapımının çok önceden planlandığı ve anonim bir çalışma ile ortaya çıkarıldığı anlaşılmaktadır.

Paşa mısır bezemelerinden etkilenerek,camisi için taşına bilir parçaları Kahire´de yaptırmıştır.Darıca iskelesinden Gebze´ye ulaştırılan süsleme öğeleri mısırlı ustalar tarafından yerlerine yerleştirilmiştir.

Kare planlı üzeri dört sütunun taşıdığı 24 metre yüksekliğindeki geniş bir kubbe ile örtülüdür.Duvarları taş zemin üzerine kesme taş ve muntazam tuğlalarla örülmüştür.Ayrıca caminin çevresi 2.5 metre yüksekliğinde oldukça kalın duvarlarla çevrilidir.Her cephesinde bir tane olmak üzere dört giriş kapısı vardır.Mihrap ve duvarları kufi yazılarla süslenerek renk düzeni görkemli Türk çinileri ile sağlanmıştır.

Bazı araştırmacılar,bu görkemli camin de bulunduğu külliyenin planının Mimar Sinan´a çizdirildiğini,baş kalfası Hüseyin Ağa´ya da inşa ettirildiğini ileri sürmüştür.Evliya Çelebi Seyahatnamesi´nde ise Çoban Mustafa Paşa Camisi´nin Mimar Sinan´ın baş halifesi Hüseyin Kalfa´nın yaptığından bahsedilmektedir.

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi; cami,medrese,bimarhane,kütüphane,han,hamam,kervansaray,paşa odaları,tekke,arşiv,hela,su kuyusu,şadırvan ve bir türbeden oluşmaktadır.

4. Merdivenli Cami (Karabakkal Mescidi): 15. yüzyıl başlarında inşa edilen cami üç katlı olup üzeri kiremitle kaplı bir cami çatı ile örtülüdür.Tek minareli ve tek şerefelidir.

5. Cuma Camii: Gebze´ye 20 km mesafede bulunan Cumaköy´de 16. yüzyılda yaptırılmıştır.Cami kare planlı olup,tek katlı ve üzeri çatı ile örtülmüştür.

6. Pertev Paşa Camii: Yerli cami olarak da tanınan bu cami 1785 tarihinde,Darıca´da doğan Osmanlı devlet adamı Seyyit Mehmet Pertev Paşa tarafından yaptırılmıştır.

7. Çarşı Camii: Tavşancıl´ın Merkez Camii nitelindeki bu cami çarşı içinde yer almaktadır.Minberi bulunmadığı için sadece vakit namazlarının eda edilmesinde kullanılmıştır.İnşa tarihi ve kimin tafından yaptırıldığı bilinmemektedir.

Cami kare planlı,kagir olarak yapılmış olup,üzeri çatı ile örtülmüştür.Caminin temel malzemesi taştır.

8. Sultan Hamid Camii: Halk arasında aşağı cami diye adlandırılan bu cami,Tavşancıl beldesi´nin en eski camilerinden biridir.Yüzyıllardan beri cemaatin Cuma ve bayram namazları kıldığı cami kuruluş tarihi ve banisi bilinmiyor.

Linkler

http://www.gebze.bel.tr/ Gebze Belediyesi



Yorumlar - Lütfen konu (Gebze) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.