Hemşinliler

Hemşinli (Rize'de) veya Homşetsi (Hopa'da) (Ermenice; Համշինի , Rusça; Амшенцы, Lazca: Armeni, Sumexi [3]) Rize’nin Çamlıhemşin ve Hemşin ilçelerinde büyük oranda, Çayeli, Pazar, Fındıklı,İkizdere,Hopa, ilçelerinin iç bölgelerinde yaşayan veya soyu bu bölgelere dayanan halk.

HemşinlilerPokut yaylası, Çamlıhemşin, Rize. Hemşinliler oldukça yüksek rakımlı yaylalarda yaz mevsimini geçirmektedirler.
??H emşinli ( Rize'de) veya Homşetsi (
Rize Türkiye’nin en çok çay yetiştiren ve en çok yağış alan ili aynı zamanda en yeşil illerinden biridir. Rize, Karadeniz bölgesinin Doğu Karadeniz bölümünde 40° 21’ ve 41° 25’ doğu boylamları ile 40° 33’ ve 41° 20’ kuzey enlemleri arasında yer alır. İl toprakları doğudan Artvin, güneyden Erzurum ve Artvin, batıdan Trabzon, güneybatıdan Bayburt illeri, kuzeyden ise Karadenizle çevrilidir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Hopa'da) (
Artvin iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 303 kilometrekare, nüfusu 16.409 dur. Yüzeyi genel olarak ormanlarla kaplı dağlardan, dik meyilli yamaçlardan ve bu yamaçlar arasındaki derin vadilerden meydana...
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Ermenice; Համշինի ,
Hint Avrupa dil ailesinden bir dil olup, otuz sekiz harften oluşan alfabesi MS 5. yüzyılın başlarında piskopos Aziz Mesrop Maştotz tarafından bulunmuş olup, Ermenistan’ın resmi dilidir. 19. yüzyılda Ermeni edebiyat dilinin de gelişmesiyle, Doğu (Erivan) ve Batı (İstanbul) lehçeleri arasındaki ayrım iyice ortaya çıkmış, o dönemler Farsça’nın bir dialekti sanılan bu dilin özgün bir Hint - Avrupa dili olduğu da anlaşılmıştır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Rusça; Амшенцы,

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Lazca: Armeni, Sumexi Rize’nin
Lazca (Lazca: Lazuri nena, Gürcüce Çanuri ena, ჭანური), Türkiye'nin Doğu Karadeniz kıyı şeridinde Rize ilinin Pazar ilçesinde bulunan Melyat deresinden itibaren ve Gürcistan'ın Türkiye' ile paylaştığı Sarp köyüne dek yaşayan Laz halkı tarafından konuşulan ve eskiKolh dilinin devamı olduğu sanılan bir dildir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Çamlıhemşin ve
Rize iline bağlı bir ilçe. Nüfusu 10.245 tir. İlçe, Doğu Karadeniz Bölgesinin en engebeli bir kesiminde bulunmaktadır.İlçe toprakları, kuzeyden güneye doğru yükselir. Bunlar, kıyıya dik olarak akan...
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Hemşin ilçelerinde büyük oranda,

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Çayeli,

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Pazar,
Rize'nin Pazar ilçesi MÖ. 64 yılında Pompeius tarafından Athena adıyla kurulmuştur. İlçenin eski ismi,Yunanca bir sözcük olan "Athena"(Türkçede;Atina, Latincede "Minerva" -akıl güzellik ve hikmet anlamındadır-)'dan gelmektedir.


...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Fındıklı,

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
İkizdere,

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Hopa, ilçelerinin iç bölgelerinde yaşayan veya soyu bu bölgelere dayanan halk.

Coğrafi dağılım

Vaux, Hemşinlileri batı, doğu ve kuzey olarak üç kategoride incelemiştir.

  • Batı Hemşinlileri: Rize'nin
    Artvin iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 303 kilometrekare, nüfusu 16.409 dur. Yüzeyi genel olarak ormanlarla kaplı dağlardan, dik meyilli yamaçlardan ve bu yamaçlar arasındaki derin vadilerden meydana...
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Hemşin ve

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Çamlıhemşin ilçelerinde ve az miktarda
    Rize iline bağlı bir ilçe. Nüfusu 10.245 tir. İlçe, Doğu Karadeniz Bölgesinin en engebeli bir kesiminde bulunmaktadır.İlçe toprakları, kuzeyden güneye doğru yükselir. Bunlar, kıyıya dik olarak akan...
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Fındıklı,

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Çayeli,

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Pazar,
    Pazar, Cumartesi ile Pazartesi arasında, haftanın yedinci ve son günüdür. Eski medeniyetlerde yılın ilk günü olarak kabul edilmiştir. Örneğin, birçok Avrupa dilinde bu gün Güneş Günü anlamında sözcükler af:Sondag, als:Sonntag, ang:Sunnandæg, da:Søndag, de:Sonntag, cy:Dydd Sul, is:Sunnudagur, kw:Dy' Sul, la:Dies solis, lb:Sonndeg kullanılır. Anadolu'da Girey ya da Gira kullanıldığı da görülmektedir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Ardeşen ve
    Rize iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 750 kilometrekare, nüfusu 20.784 dür. Rize'nin kuzey-doğu yönünde ve Karadeniz sahillerinde bulunan Ardeşen...
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    İkizdere ilçelerinin yüksek kesimlerinde yaşayan ana dili Türkçe,

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Sünni Müslüman gruptur.

  • Doğu Hemşinlileri:
    bkz. Ehl-i Sünnet


    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

    Artvin ilinin
    Artvin, Doğu Karadeniz bölgesinde yer alan şehri. Dik bir yamaç üzerine kurulan, tarihi ve tabii güzellikleri ile göz kamaştıran Artvin; kuzeydoğusunda Gürcistan sınırı, güneydoğusunda Kars, güneyinde Erzurum, batısında Rize ile çevrilidir. Kuzeybatısında Karadeniz’e, ortalama 50 kilometrelik kıyısı vardır. İl toprakları 40°35’ ve 41°32’ kuzey enlemleri ile, 41°07’ ve 42°26’ doğu boylamları
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Hopa (özellikle
    Artvin iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 303 kilometrekare, nüfusu 16.409 dur. Yüzeyi genel olarak ormanlarla kaplı dağlardan, dik meyilli yamaçlardan ve bu yamaçlar arasındaki derin vadilerden meydana...
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Kemalpaşa)ve

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Borçka ilçelerinde yaşayan ana dili Ermenice'nin Batı dialektlerinden birisi olup yerli halkça Homşetsi/Hemşotsi, Homşetsi lizu (Hemşinli dili) veya Hemşince olarak adlandırılan dil olan Sünni Müslüman gruptur. Dilbilimci Vaux bu dili Homşetsma olarak adlandırmıştır.

  • Kuzey Hemşinlileri: Günümüzde
    Artvin iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 1.174 kilometrekare, nüfusu 23.072 dir. Yüzeyi genel olarak ormanlarla kaplı yüksek...
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    GürcistanGürcistan'dan
    Gürcistan (Gürcüce: საქართველო/Sakartvelo; Gürcüstan olarak da yazılır), Karadeniz’in doğu kıyısında, Güney Kafkasya’da yer alır. Tam adı Gürcistan Cumuhuriyeti’dir. Eski Sovyet cumhuriyetlerinden biri olan Gürcüstan’ın kuzeyinde Rusya, güneyinde Azerbaycan, Ermenistan ve güneybatısında Türkiye yer alır. Ülkenin batı sınırını Karadeniz belirler.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    olarak ayrılmış bulunan Abhazya'da yaşamaktadırlar.     ve Rusya'da yaşayan, Osmanlı döneminde Hemşin'den ayrılmak zorunda kalmış ve 1915'e dek
    Rusya Federasyonu dünyanın en büyük ülkelerinden biri. Kuzeyinde Kuzey Kutup Denizi; doğusunda Pasifik Okyanus; batısında Estonya, Litvanya, Beyaz Rusya, Letonya, Ukrayna, Moldavya, Baltık Denizi; güneyinde Kazakistan, Moğolistan, Çin, Gürcistan, Azerbeycan, Hazar Denizi, Kuzey Kore, Karadeniz yer alır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Samsun,
    Samsun Türkiye'nin, Karadeniz bölgesinin Orta Karadeniz bölümünde yer alan il. İl toprakları 37° 08’ ve 34° 30’ doğu boylamları ile 40° 05’ ve 41° 45’ kuzey enlemleri arasında kalır. Doğudan Ordu; güneyden Tokat, Amasya ve Çorum; batıdan Sinop illeriyle çevrilidir. İlin kuzeyinde ise Karadeniz yer alır. İlin trafik plaka numarası 55’tir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Ordu,
    Ordu ili, Türkiye'nin Orta Karadeniz Bölgesi'nde yer alan, doğusunda Giresun, batısında Samsun, güneyinde Sivas ve Tokat illeri ile komşu bir şehirdir.Bu sınırlar içinde Karadeniz Bölgesi'nin 3. büyük şehri olan Ordu ilinin yüzölçümü yaklaşık 5.963 kilometre kare, merkez nüfusu ise (2008) 134.005'dir.İlçelerler birlikte toplam nüfusu ise 715.409'dur.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Trabzon ve
    Trabzon Karadeniz bölgesinin doğusunda yer alan il. İl toprakları 40° 33’ ve 41° 07’ kuzey enlemleriyle 37° 07’ ve 40° 30’ doğu boylamları arasında yer alır. Batıdan Giresun, güneyden Gümüşhane ve Bayburt, doğudan Rize illeri, kuzeyden ise Karadeniz ile çevrilidir. Trafik numarası (61)dir
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Giresun'a göçerek o bölgelerde yaşamış ana dili Homşetsi olan
    Giresun fındığı ile tanınan Karadeniz Bölgesinde yer alan il. Kiraz ve fındığın bütün dünyâya buradan yayıldığı kabul edilen Giresun ili, Doğu Karadeniz bölgesinde Karadeniz, Trabzon, Gümüşhane, Erzincan, Sivas ve Ordu arasında yer alır. 40°07’ ve 41°08’ kuzey enlemleriyle, 37°50’ ve 39°12’ doğu boylamları arasında kalır. Trafik numarası 28’dir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Hristiyan gruptur.

    Günüzmüde ise Hemşinliler başta Rize ve Artvin olmak üzere eski ve yeni göçlerle

    Îsâ aleyhisselâma gönderilen hak din Îsevîliğin bozulmuş hâline verilen ad. Aslı bozulmuş semâvî dinlerdendir. Semâvî din, değeri üstün ve yüce olan, ilâhî bir kaynağa dayanan ve tek Allah'a inanmayı kabul eden "hak din" demektir. Hıristiyanlığın aslı, ilâhî vahye dayanır. Bizzat Allahü teâlâ tarafından hazret-i Îsâ'ya gönderilmiştir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Sakarya,Bursa ,İzmit,(

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    İzmir Kemalpaşa),
    İzmir, Türkiye'nin nüfus, sanayi, ticaret, turizm ve kültür yönlerinden üçüncü büyük şehridir.

    Tarihi ve tabii güzellikleri ile de Türkiye'nin en güzel llerinden biridir.. 37° 45' ve 39° 15' kuzey enlemleri ile 26° 15' ve 28° 20' doğu boylamları arasında yer alır. Balıkesir, Manisa, Aydın ve Ege Denizi ile çevrilidir. İzmir, renkli bir tabiata, zengin bir tarihi mirasa ve bol ürün veren topraklara sahip bir ildir. Trafik plaka numarası 35'tir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    İstanbul, Ankara,ve Erzurum'un kuzey ilçeleri olmakla beraber Gümüşhane Trabzon Samsun,gibi şehirlerde ve yerleşim yerlerinde'de yaşamaktadırlar.

    Tarih

    Bryer'e göre 15. yüzyılda İslam'ın etkisine girmiş ve 18. yüzyılda topluca müslüman olmuş, Hristiyan kalmayı tercih edenler ise başta Trabzon olmak üzere diğer Karadeniz kentlerine dağılmışlardır.

    Edwards, Hemşinlilerin MS 8. yüzyılın ikinci yarısında, prens Hamam Amatuni öncülüğünde bölgeye yerleştiği, Xaçikyan göçmenlerin Ararat bölgesindeki Kotayk ve Aragatsotn’dan olduğu, R. Benninghaus ise 11. yüzyılın ikinci yarısında, Ani şehrinden bölgeye göç olduğunu belirtmektedir Özhan Öztürk. Karadeniz Ansiklopedik Sözlük. s. 507; ANDREWS, P.A. (1989), Ethnic Groups in the Republic of Turkey. Wiesbaden s. 482

    Grup kimliği

    Bugün birkaç yerleşim biriminde yaşayan Hemşinliler Doğu Karadenizin en eski halklarından biridir. Gelenekleri Ve kültürlerini sürdürmede oldukça inatçı olan Hemşinliler Çokta büyük bir grup olmamalarına rağmen Karadenizde büyük bir hatırı sayılır üne sahiplerdir. Asabi, sinirli olup cana yakın tavırlarıylada öne çıkarlar.

    Türkiye Hemşinlilerinin her iki bölümü'de grup kimliğine sahip olmakla birlikte Ermeni kültür ve kimliğiyle ilişkilendirilmekten rahatsız olmaktadır. Yöre halkıyla yapılan bir görüşmede kaydedilen aşağıdaki görüler, bu durumun bir örneğidir:

    "Ermeni hem dinsiz, hem kötü insan olur. Ermeni olup da dinden mi çıkayım, Ermeniler' in mezarları kıbleye dönük değil ama bizim en eski mezarlarımız kıbleye dönük, biz eskiden beri Müslümanız"

    Batı grubu genelde doğu grubunu da dışlama eğilimindedir. Yine bir görüşmede aşağıdaki görüşler kaydedilmiştir:

    "Dini Müslüman, dili Türkçe, Hemşinli gibi yiyip, içen, yaşayan, köyde de, gurbette de ocağını tüttüren Hemşinli'dir. Hemşinliler çalışkan atik, keskin olur"

    Hemşinliler kendilerini kesinlikle Rizeli olarak tanımlamamakta gerek batı gerekse doğu grubunun komşuları Lazlarla da arası iyi olmayıp sosyal açıdan izole bir hayat sürmektedirler:

    "Kaynak kişilerin hiçbiri doğrudan "Rizeliyim" yanıtını vermiyor. Ancak üstelendiğinde ‘Rize'nin, Pazar ilçesinin.... köyündenim’ yanıtı alınabiliyor. Bu yöre insanı kendini Rizeli kabul etmiyor, ilden kendini tamamiyle soyutlamış görünüyor. Ciddi sağlık problemi olmadıkça halk Rize'ye gitmiyor. Yöre halkı nerelisin sorusuna Mollaveyis'liyim, Mermonat'lıyım, Çingit'liyim, Meleskur'luyum, " yanıtını verdikten sonra üstüne basa basa "Hemşinliyim’, ‘Bize Hemşinli derler’, ‘Biz Hemşinliyiz’ şeklinde açıklama yapılmakta..."

    Etimoloji



    Dilbilimci Vaux, Hemşin teriminin etimolojisini Hamam "prens Hamam Amatuni" + şeni "köy" formunda olduğunu iddia etmiştir.

    Kültür

    Dil

  • Doğu Hemşinlilerinde köyden köye farklılık gösteren en az iki Hemşince lehçesi kullanılmakta, Türkçe ve Lazca'dan ödünçlenmiş pek çok terim kullanılmaktadır.

  • Batı Hemşinlerinde ise genel olarak Trabzon-Rize lehçeleri içerisinde değerlendirilen ama kendine özgü farklılıklara sahip, Rumca ve Lazca'dan ödünç terimler içeren bir Türkçe lehçesi kullanılmaktadır. Homşotsi’de tıpkı Batı Hemşin Türkçesinde olduğu gibi:

  • /e/ > /a/ (Farsça > Türkçe Belki > Homşotsi balki)

  • /i/ > /u/ (Türkçe şişe > şuşe)

    dönüşümleri karakteristiktir.

    Din

    Gerek Batı gerekse doğu Hemşinlileri Sünni İslam'ın Hanefi mezhebinden olmakla birlikte önemsiz uygulama farklılıkları bildirimiştir. Gürcistan ve Rusya'da yaşayan Kuzey Hemşinlileri ise Ermeni Apostolik Kilisesine bağlıdırlar.

    Müzik

    Batı grubunun geleneksel halk danslarına eşlik için kullandığı yegane enstruman tulum 'iken doğu grubunun ki şimşir kaval'dır. Yöresel oyunlar arasında küçük farklılıklar bulunmaktaysa da yegane danslarını Doğu Anadolu Türkçesinde yaygın olarak kullanılan Ermenice bar yerine Karadeniz Türkçesinde kullanılan horon terimiyle tanımlamaktadırlar.

    Hayat tarzı

    Yaz mevsiminde hayvanların otlatılması, kışlık çayır biçilmesi amacıyla yaylalara çıkılmaktadır. Osmanlı döneminde, Çarlık Rusya'sına giderek fırıncılık ve pastacılık mesleğini öğrenen Hemşinliler, Petrograd, Tallinn (Estonya), Moskova, , , Odessa, Sivastopol, Yalta, Kefe, Tiflis (Gürcistan), Gence, Rostov, Soçi, Poti, ve Batum kentlerinde kendi fırın ve pastanelerini açmışlar, kazandıkalrı paralarla köylerinde lüks konaklar yaptırmışlar 1917 Ekim Devrimi'nin ardından bir kısmı Türkiye'Ye dönmeyi başarırken bir bölümü Rusya'da mahsur kalmış hatta bazıları Stalin döneminde Rus olmayan diğer azınlıklarla birlikte Sibirya'ya sürgüne gönderilmişlerdir. Hemşinliler günümüzde nerdeyse tüm Türkiye'de bu mesleklerin en yetenekli ve yaygın uygulayıcılarıdır.

    Kaynakça



  • Vaux, Bert (2001), Homshetsma: The Language of the Armenians of Hamshen. In The Hemshinli, Hovann Simonian.

  • Öznur Albay (2005), Karadeniz Ansiklopedik Sözlük. Heyamola Yayıncılık, İstanbul.

  • Balıkçı, G. (1995), Rize-Pazar Akbucak, Ortayol ve Uğrak Köyleri'nin Etnik Yapıları. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Halkbilim Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.

  • Dumézil, Georges (1964), Notes sur le parler d’un arménien musulman de Hemshin. Mémoires de l’Académie Royale de Belgique. Classe des Lettres 57.4. Brussels.

  • Bryer, A. (1975), Greeks and Turkmens: The Pontic Exception. Dumbarton Oaks Papers, 29: 113-148.

  • Bläsing, Uwe (1992), Armenisches Lehngut im Türkei-Türkischen am Beispiel von Hemshin. Rodopi, Amsterdam.

  • Benninghaus, Rüdiger (1989), Zur Herkunft und Identität der Hemshinli. In Ethnic Groups in the Republic of Turkey, Peter A. Andrews (ed.) & Rüdiger Benninghaus, Ludwig Reichert Verlag, Wiesbaden.

    Bu sayfa, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu Vikipedi'deki maddesinden faydalanılarak veya ilgili madde birebir kopyalanarak hazırlanmıştır. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında, Vikipedi sitesindeki ilgili madde kaynak gösterilerek özgürce kullanılabilir.

    Hemşinliler Resimleri


    • Hemşinli fırıncı Şerif Gulaboğlu Alman asıllı eşi Eva ve Çerkez kıyafetleri giydirdiği çocuklarıyla birlikte Rusya gurbetinde 1905

    • Pokut yaylası, Çamlıhemşin, Rize. Hemşinliler oldukça yüksek rakımlı yaylalarda yaz mevsimini geçirmektedirler.


    Yorumlar - Lütfen konu (Hemşinliler) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.

    ali ferah: akbucak ortayol çingit deniyor fakat buköylerle ilgili hiç bir bilgi yok.ortayol köyü hakkında bir bilgim yok ancak çingit ve mermenat köylerinde müslüman yerleşmesi 1600lerin başında olduğu kesindir çingit köyüne ilk yerleşen bu günkü siçanoğlu sülalesinin atası kabul edilen mahmut beşenin mezar taşı bunu kanıtlar - 16 ay, 24 gün önce yazıldı.
    bu yorumu bildir