Liman

Liman Gemilerin barındıkları, yük alıp boşalttıkları, yolcu indirip bindirdikleri, çeşitli tesisleri bulunan tabii veya sun'i olan deniz kenarı. Eski çağlardan beri tabii halde olan körfezler liman vazifesini görmüş, tekniğin ilerlemesiyle sun'i limanların yapımına ve kullanımına başlanmıştır.Tabii limanlardan faydalanılması, gemicilik tarihi ile başlar. Fakat sun'i limanların kullanma tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Eskiden en büyük liman faaliyetleri Akdeniz'de toplanmıştı.Çünk

LimanYakuplu, Büyükçekmece'de bulunan Ambarlı Limanı'nın Avcılar sahilinden görünümü

Liman hakkında ansiklopedik bilgi

Liman Gemilerin barındıkları, yük alıp boşalttıkları, yolcu indirip bindirdikleri, çeşitli tesisleri bulunan tabii veya sun'i olan deniz kenarı. Eski çağlardan beri tabii halde olan körfezler liman vazifesini görmüş, tekniğin ilerlemesiyle sun'i limanların yapımına ve kullanımına başlanmıştır.

Tabii limanlardan faydalanılması, gemicilik tarihi ile başlar. Fakat sun'i limanların kullanma tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Eskiden en büyük liman faaliyetleri Akdeniz'de toplanmıştı.Çünkü büyük imparatorlukların kurulması ve mübadelelerin gelişmesi bu bölgede idi. Giritliler, Yunanlılar, Fenikeliler, gemilerini, geceleri kumsal yerlere çekiyorlardı. Daha sonra gemicilik gelişince tabii limanlar kullanılmaya başlandı. Miladdan önce eski Mısırlılar veFenikeliler, ilk defa liman ve dalgakıran yaptılar. Büyük İskender'in İskenderiye şehrini kurduğu zaman Pharos Adasını 1600 m uzunluğunda, 180 m genişliğinde bir yolla karaya bağladığı bu yolun iki yanına birer liman yaptığı bilinmektedir.

Ortaçağda denizcilik daha da gelişti. Bu sebepten limanlar büyük önem kazandı. Hele on dokuzuncu yüzyılda milletlerarası yarış dolayısıyla limanların sayısı çoğaldı. Ticaret limanları, askeri limanlar ayrı ayrı tesis edildi. Limanlara bağlı şehirler çok gelişti, bu yüzden buralardaki nüfus gitgide arttı.

Limanlar tabii, sun'i ve yarı sun'i olmak üzere üçe ayrılır:

Tabii limanlar: Burada, limana ait tesisleri kurmak kafidir. Buralara gemi rahatlıkla girip çıkabilir. Memleketimizde Sinop limanı, dünyada ise New York, Hong Kong limanları bu tip limanlardır.

Sun'i limanlar: Açık deniz kıyılarında kurulmuştur. Bu çeşit limanlar dalgakıranlarla korunur. Zonguldak, Mersin limanları bu tip limanlardır.

Yarı sun'i limanlar: Yarı tabii bir sığınağı olduğu halde sun'i olarak takviye edilmiş limanlardır. Limanlar kullanılış maksatlarına göre barınma limanları, askeri limanlar, balıkçı limanları gibi isimler alırlar.

Bir limanın rahatlıkla kullanılabilmesi için suyun en az 25-30 metre derinliğe sahib olması gerekir. Böylece, büyük tonajlı gemiler, karaya oturmadan limana rahatlıkla girip çıkabilir. Geniş limanlar ise gemilerin manevra yapmalarına elverişli olur. Gemilerin kolayca demir atabilmeleri için dip kısmı fazla kumlu ve fazla kayalık olmamalıdır. Büyük limanda gemilerin yükletilip boşaltılmasına yarıyan rıhtımlar, depolar, havuzlar bulunur.

Kıyıdan açıkta bulunan limanlar olduğu gibi, karaların içinde bulunan limanlar da vardır. Karaların içinde bulunanlar, kanal veya nehirlerle denize bağlıdır. Almanya'daki Hamburg limanı bu tip limanlardandır.

Akdeniz, Karadeniz ve Ege'ye tamamen hakim olan Osmanlılar zamanında, çeşitli limanlar yapıldı ve bunlardan istifade edildi. Devletin merkezi olan İstanbul'da, ilk önce Galata'da sonra da Haydarpaşa'da liman tesisleri kuruldu. Bunlar yetmediğinden Salıpazarı ve Tophane'de modern tesisler yapıldı. İstanbul, deniz trafiği bakımından dünyanın sayılı limanlarındandır.

Türkiye, üç yandan denizlerle çevrili olduğundan birçok liman yapılmıştır. Marmara'nın Trakya kıyılarında tabii liman yoktur. Anadolu yakasındaki Erdek tabii, Bandırma, suni bir limandır. Marmara'da en önemli liman İstanbul limanıdır. Haliç tam manasıyla tabii limandır.

Karadeniz'de Sinop'tan başka tabii liman yoktur. Samsun, karayolu ve demiryolu ile Anadolu'ya bağlı olduğundan önemli bir sun'i limandır. Trabzon'da ve Giresun'da da sun'i limanlar yapılmıştır. Karadeniz'in batı körfezinde pekçok liman bulunmasına rağmen doğudakilerin önemi daha büyüktür. Batı Karadeniz kıyılarındaki limanlardan İnebolu, Ereğli, Zonguldak limanları ile Doğu Karadeniz'deki Rize, Hopa, Ünye, Fatsa, Tirebolu küçük fakat ticari yönden önemli limanlardır.

Ege kıyılarında büyüklü küçüklü pekçok liman vardır. En önemli büyük liman, İzmir limanıdır. Bu liman yurdumuzun en geniş ve gemilerin korunması yönünden en elverişli bir tabii limanıdır. Alsancak'ta modern liman tesisleri mevcuttur. Ege Denizindeki diğer limanlar: Dikili, Foça, Ayvalık, Edremit, Güllük, Bodrum, Kuşadası, Fethiye, Çeşme ve Marmaris'tir. Marmaris rüzgarlara karşı korunmuş tabii bir limandır.

Mersin, Antalya önemli limanlardır. Yurdumuzun en önemli ihraç merkezi olan Mersin'de çok modern bir liman yapılmıştır.

Modern bir limanda şunlar bulunur:

Gemi tezgahları, deniz uçağı hangarı, kalafat yeri, meteoroloji ve işaret merkezi, fener, rıhtım, liman ağzı, liman dışı, dalgakıran feneri, dalgakıran, şamandıra, römorkör, antrepola, silo, rıhtım, demiryolu, vinç, yük gemisi, sığ yerleri gösteren işaretler, liman havzası iskele, yolcu gemisi, vs.

Limanlarla ilgili bazı tabirler şunlardır:

Liman feneri: Denizde çarpışmayı ve diğer kazaları önlemek için, demirleri gemilerin baş ve kıç taraflarında belirli bir yüksekliğe çıkabilen beyaz sinyalli fener.

Liman ağzı: Gemilerin limana girip çıkmasını sağlayan ağız.

Liman hizmeti: Limandaki faaliyetlerin kontrol ve gözlem hizmeti.

Tıkalı liman: Suların çekilmesiyle ağızları kapanıp gemilerin giremediği limanlardır.

Talimat limanı: Uzak seferlere çıkacak gemilere bilgi vermek, onlara yardımcı olmak için büyük deniz yolları üzerinde bulunan limanlardır.

Uğrak limanı: Her çeşit geminin girip çıktığı limandır.

Ticaret limanı: Sadece ticaret gemilerine ayrılmış, yalnız bu işler için kullanılan limanlardır.

Yarı Cezir limanı: Suların normal seviyenin altına biraz düştüğü zaman bile ağzı girişe açık olan limanlardır.

Türkiye'de limanların, rıhtımların ve iskelelerin işletilmesi, Devlet Demiryolları İşletmesi (TCDD) ile Denizcilik Bankası tarafından ortaklaşa yürütülür. Limanlarımızdan Antalya, Giresun, Hopa, İstanbul Avrupa Yakası (Salı Pazarı, Galata, Sarayburnu), Rize, Tekirdağ, Trabzon limanları işletme müdürlükleri Denizcilik İşletmesi Genel Müdürlüğüne; Bandırma, Derince, İskenderun İstanbul Anadolu Yakası (Haydarpaşa), Mersin, İzmir, Samsun limanları işletme müdürlükleri ile Van Gölü Feribot Müdürlüğü ise TCDD Limanlar Dairesi Başkanlığına bağlıdırlar (1993). Yurdumuzda başlıca büyük limanlar İstanbul, İzmir, Mersin, Bandırma, Antalya, İskenderun, Giresun, Trabzon, Derince ve Samsun'dadır. Bu limanların Avrupa seviyesinde olanları; İstanbul, İzmir ve Mersin'dir.

Kaynak: Rehber Ansiklopedisi

Liman Resimleri


  • TCDD İzmir Liman İşletmesi

  • Yakuplu, Büyükçekmece'de bulunan Ambarlı Limanı'nın Avcılar sahilinden görünümü



Yorumlar - Lütfen konu (Liman) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.