Lizozomlar

Lizozomlar, söz konusu hücreye göre sayıları değişen ve herhangi bir dağılım karakteristiği göstermeden sitoplazmada mevcut bulunan, organizasyonları çok basit küresel yapılardır. İçinde genellikle aktif olmayan hidrolitik enzimler bulunduran tek tabakalı bir zardan oluşurlar.

?? Lizozomlar, söz konusu hücreye göre sayıları değişen ve herhangi bir dağılım karakteristiği göstermeden sitoplazmada mevcut bulunan, organizasyonları çok basit küresel yapılardır. İçinde genellikle aktif olmayan hidrolitik enzimler bulunduran tek tabakalı bir zardan oluşurlar. Bütün bu enzimlerin ortak karakteristiği, fosfor asitleri tarafından aktif hâle geçirilmeleridir.

Bundan başka bütünleri içinde, lipidler hariç bütün molekül türlerini hidrolize edebilirler. Aslında lizozomlar, hücre içi sindirim sistemini temsil eder. Özellikle mikroparçacık şeklinde hücre tarafından alınan madde, hücre zarının bir mekanizması ile (endositoz mekanizması) içeride depolanır. Böylece zar tarafından çevrilen madde, lizozoma doğru hareket eder ve onunla kaynaşarak son bulur. Bu şekilde içinde hidrolitik enzimler ve sindirilecek maddeleri içeren, fagosom zarı ile kaynaşmış lizozom zarıyla çevrili bir yapı olan fagolizozom zarı ortaya çıkar.

Hidroliz tamamlandıktan sonra temel yapı maddeleri sitoplazma içine batar. Tamamlayıcı litik enzimlerin yokluğu nedeniyle hidrolize olmayan molekül parçacıklarının artması hâlinde bazan kristalimsi ya da kristal şeklinde lizozom içi artıkların birikmesi söz konusu olabilir. Sindirilecek maddelerin miktarı, lizozomun enzim gücüne oranla aşırı ise veya bazı enzimlerin genetik kusuru nedeniyle lizozomlar eksikse ya da hücre içine giren kimyasal madde genetik olarak mevcut enzimler tarafından desteklenmezse fagolizozomun boyutları önemli ölçülere ulaşabilir ve uzun bir süre bu şekilde kalabilirler. Bu durumda optik mikroskop ile gözlendiği zaman sitoplazmada hücrenin vakuol dejenerasyonunu karakterize eden ana öğeler, tipik vakuoller görülebilir.

Fonksiyonel yönden yüksek bir fagositoz derecesi ile karakterize olan veya bu konuda uzman olan hücreler, çoğunlukla fonksiyonel yönden uzmanlaşmış çok yüksek sayıda lizozom oluşturur. Hücre, üzerinde etki yapan patojen faktörlerin etkisinin azalması nedeniyle, özellikle "dönüşü olmayan bir noktayı" aşan iyonik homeostaza ve enerjetik yönden düzensizliğe uğradığı zaman, sitoplazma içinde gerçekleşen pH ve iyon değişiklikleri, lizozom faaliyetine neden olur. Lizozomlar ise, sitoplazmanın ayrışmasına ve hücrenin kendi kendini sindirimine sebebiyet verir. Bu durumda hücre çözülür ve dokunun orijinal yapısından geriye hiçbir şey kalmaz.

Yapısı

Hücrenin elektron mikroskobuyla incelenmesi sonucu bulunmuştur. İlk kez,

De Duve lizozomları tek kat zarla çevrelenmiş, içi homojen olmayan yoğun materyalle dolu oluşumlar olarak tanımlandı. Araştırmalarla bunların içinde asit pH'da etkili 10-12 çeşit hidrolitik enzimler bulunmuşur. Bunlar arasında asit fosfataz, asit ribonukleaz, asit lipaz, lizozom, kollagenaz v.b enzimler vardır. Lizozomlar, eritrositler dışındaki tüm memeli hücrelerinde görülürler. Gelişmiş bitki türlerinde bulunmazlar. Hücre içinde golgi aygıtına çok yakın bölgede granüller biçiminde belirir ve birim zarla kuşatılır, çünkü enzimleri golgi tarafından üretilir. Bunların endoplazmik retikulumu ya da golgi aygıtında meydana geldiği saptanmıştır. Herhangi bir nedenden dolayı lizozom zarı yırtılırsa içindeki sindirim enzimleri sitoplazmaya dağılır ve hücre sindirilir. Bu olaya

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

otoliz ve lizozomun dokuyu sindirmesi olayına da

Otoliz, hayvan ya da bitki hücrelerinin, bakteri ve küf gibi dış etkenlerin her türlü etkisi dışında, kendi enzimleriyle tahrip olması ve aşırı olgunlaşan meyvelerde olduğu gibi (geçginlik) bir çeşit erimeye ya da sıvılaşmaya uğraması. Ölümden sonra gerçekleşen bu olaya, üstün yapılı böceklerin başkalaşması sırasında larva dokularının histolize uğraması'yla karıştırılmamalıdır. Otolize uğramak hücreler ve dokulardan söz ederken, otoliz yoluyla, kendliğinden
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

histoliz denir.

Lizozom zarı hidrojen iyonlarını sitozolden lizozom lümenine pompalayarak,içerideki pH'nın pH 5'te tutulmasını sağlar

Görevleri

Lizozomların görevlerinin en önemlisi, hücre içi ve dışı kökenli maddelerin sindirimidir. Ayrıca intihar kesecikleri olarak bilinir. Enzimleri yaşlanmış molekül ve organelleri parçalanır.

Kurbağa larvasının kuyruğunun yok olması, hareketsiz kalan kasların erimesi, yaşlı dokuların, alyuvarların ve mikropların yok edilmesinde lizozom enzimleri etkilidir.