Mani (edebiyat)

Başta aşk olmak üzere hemen her konuda yazılabilen bir halk edebiyatı nazım türüdür. Çoğunlukla 7 heceli dört dizelik bir bend'den meydana gelir. Dört mısradan ibaret bağımsız şiirlerdir. Ancak beş, altı ve yedi mısralı mani'lere de rastlamak mümkündür. Ama dizeleri 4-5-8-10-14 heceli kalıplarla söylenmiş

Mani (edebiyat) hakkında ansiklopedik bilgi

Başta aşk olmak üzere hemen her konuda yazılabilen bir halk edebiyatı nazım türüdür. Çoğunlukla 7 heceli dört dizelik bir bend'den meydana gelir. Dört mısradan ibaret bağımsız şiirlerdir. Ancak beş, altı ve yedi mısralı mani'lere de rastlamak mümkündür. Ama dizeleri 4-5-8-10-14 heceli kalıplarla söylenmiş maniler de vardır. Birinci, ikinci dördüncü dizeler birbirleriyle kafiyeli, üçüncü dize serbesttir. Yani kafiye dizilişi aaxa'dır. Aaaxa düzeninde maniler de var. İlk iki dize hazırlık dizeleridir. Son iki dize ile anlam bağlantısı yoktur. Asıl anlatılmak istenen son iki dizede verilir. Bir çok mani çeşidi vardır. En çok kullanılanlar düz ya da tam mani, kesik mani, cinaslı mani, yedekli mani, artık mani'dir.

Maniler, daha ziyade terrennüm edilmek üzere düzenlenirler. Genellikle birinci ve ikinci mısralar, üçüncü ve dördüncü mısralarda ifade edilen duygu ve düşünceyi hazırlayan, şiirin kafiye ve musiki yönünü tamamlayan doldurma mısralardır. Bazı manilerde ilk mısra, sadece kafiyeyi belirten tek kelimeden ibarettir. Böyle manilere ayaklı mani adı verilir. Bu manilerde cinaslı kafiye çok kullanılır. Kafiyeleri cinaslı kelimelerden meydana gelen manilere cinaslı maniler denir. Söyleyeni belli olmadığı için maniler Halk Edebiyatı'nın anonim eserleri arasında yer alır. Genellikle aşk ve nefret konularım işlerler.

Kafiye örgüleri, birinci ikinci ve dördüncü mısralar birbiri ile kafiyeli, üçüncü mısra ise serbesttir. Şematik olarak göstermek icap ederse aaba şeklinde belirtmek gerekir. Milletimizde yaygın bir mani söyleme geleneği vardır. Bu gelenek hala canlılığını korumaktadır.

  • Düz Mani: Yedişer heceli dört dizeden oluşur. Kafiyeleri çokluk cinassızdır.

  • Kesik mani: Birinci dizesi 7 heceden az, anlamlı ya da anlamsız bir sözcük grubu olan maniler. Bu kesik dize sadece kafiyeyi hazırlar. Eğer meydan ve kahvehanelerde söylenen ve ilk dizeleri "aman aman" ünlemi ile doldurulan manilerse bunlara İstanbul manileri denir.

  • Cinaslı mani: Kesik manilerde eğer kafiye cinaslı ise bunlara cinaslı mani denir.

  • Yedekli mani: Düz maninin sonuna aynı kafiyede iki dize daha eklenerek söylenen maniler. Cinaslı kafiye kullanılmaz, birinci dizeleri anlamlıdır. Yedekli maniye artık mani de denir.

  • Deyiş: İki kişinin karşılıklı söylediği manilerdir. Soru yanıt şeklinde düzenlenir. Bir başka kişinin ağzındanmış gibi aktarıldığı şekilleri de vardır.

  • Mani:

  • Karanfil oymak oymak

  • Olur mu yare doymak

  • Yare doydum diyenin

  • Caizdir boynun vurmak

  • Ayaklı Mani:

  • Bağ bana

  • Bahçe sana bağ bana

  • Değme zincir kar etmez

  • Zülfün teli bağ bana



    Yukarıdaki mani'de ilk mısra sadece kafiyeyi meydana getiren "bağ bana" kelimesinden ibarettir. Kafiyesi önceden belirtildiği için bu maniye ayaklı mani denir.

  • Cinaslı mani:

  • Hey oynayan yavrular

  • Ağaçta kuş yavrular

  • Ellerin derdi biter

  • Benim derdim yavrular.

    Açıkça görüldüğü gibi yukarıdaki manide kafiyeyi meydana getiren "yavrular" kelimesi her mısrada değişik manalarda kullanılmıştır. Birinci mısrada "çocuklar" manasına kullanılan "yavrular" kelimesi, ikinci mısrada "yavrulamak" dördüncü mısrada ise "çoğalmak" karşılığı olarak kullanılmıştır. Kafiyelerinin bu özelliği dolayısıyla bu mani'ye cinaslı mani denir.



    mani örnekleri:

  • toprağında tasında

  • benleri var arkasında

  • sen bahar içindesin

  • bense ömrün kışında

  • yurek kepce ben kazan

  • sen olma boyle sazan

  • kendini iyi pisir

  • odundan olmaz lazan

  • bobrek tasi kan aglar

  • bagirsak keman aglar

  • ben kendimi kasarim

  • kabiz olmus ben aglar

  • al entarim asılsın

  • karagözlüm nasılsın

  • ikimizin sevdası

  • gazeteye basılsın

  • bunu yazan bir böcek

  • elbet bir gün ölecek

  • ama bu sayfadakiler

  • hiç silinmeyecek


    Yorumlar - Lütfen konu (Mani (edebiyat)) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.