Milli Varlığa Zararlı Cemiyetler

Türk topraklarının işgali başlamadan hemen önce örgütlenmeye girişen Rum ve Ermeni azınlıklar, İzmir'in işgalinden cesaret alarak oldukça faal hale geldiler. Rum azınlığın hedefi, Yunan işgalini kolaylaştırmak ve bunun mümkün olduğu kadar geniş alanlara yayılmasınısağlamaktı.

Milli Varlığa Zararlı Cemiyetler hakkında ansiklopedik bilgi

Türk topraklarının işgali başlamadan hemen önce örgütlenmeye girişen Rum ve Ermeni azınlıklar, İzmir'in işgalinden cesaret alarak oldukça faal hale geldiler. Rum azınlığın hedefi, Yunan işgalini kolaylaştırmak ve bunun mümkün olduğu kadar geniş alanlara yayılmasını

sağlamaktı.

Yüzlerce yıl İstanbul ve Anadolu'daki Yunan amaçlarının önderliğini yapan Fener Patrikhanesi bu etkinliğin merkezi oldu. Patrikhanenin desteği ile kurulan "Yunan Komitesi" ve "Trakya Komitesi" adlı iki örgüt, Trakya'da Türk direnişini kırmaya çalıştılar. Yunan amaçlarının gerçekleşmesinde baş rolü oynayan, ancak savaş yıllarında susan "Etniki Eterya (Ulusal Dernek)" adlı örgüt, Pontus Devleti kurulması konusunda ciddi çalışmalara başladı. Teşkil edilen Rum eşkıya çeteleri özellikle Trabzon yöresinde Müslüman ahaliye karşı katliam ve tedhiş hareketlerine girişti. "Mavri Mira" Derneği ise Rumları silahlandırarak, aynı faaliyetleri gerçekleştirmelerini sağlıyordu. Yine bu amaçla çalışan derneklerden biri de "Göçmenler Derneği" idi.

Savaşın son yılı içinde ABD Cumhurbaşkanı Wilson'un ortaya koyduğu 14 İlke'ye dayanarak "Bağımsız Ermenistan" isteğiyle etkinliklerini artıran Ermeniler, Adana yöresi ve Doğu Anadolu'da ülkülerini gerçekleştirmeye çalışıyorlardı. İzmir'in işgalinden önce Adana'da Fransız makamlarının desteği ile kurulan "Ermeni İntikam Alayı" büyük tedhiş hareketlerine girişmiştir. Ermeni patriği Zaven Efendi, Mavri Mira heyeti ile birlikte çalışmış ve Rumlarla işbirliği yapmıştı. Patrik, Büyük Ermenistan'ın başkenti Garin/Erzurum olacaktır diyordu. Ancak, Anadolu'daki tek derli toplu güç olan l5. Kolordu ve kolordu komutanı Kazım Karabekir Paşa Doğu'daki Ermeni baskısına şiddetle karşı koymakta kararlıydı.

Başlangıçta Ermeni ve Rumlarla birlikte hareket etme eğilimi gösteren Yahudiler de toprak isteği yerine ellerindeki ticaret, din ve kültür serbestliği gibi imtiyazlarını kaybetmemek için İstanbul'da "Macabi" ve "Alyans İsrailit" adlı örgütler kurmuşlardı. Ancak, Yahudiler imparatorlukta rahat bir hayat yaşadıklarından ve geleneksel temkinlilikleri ile diğer azınlıklar kadar yıkıcı faaliyetler içinde olmamışlardır.

Diğer Cemiyetler

Azınlıkların kurdukları ve faaliyet gösterdikleri milli varlığa zararlı bu cemiyetlerin yanında Türklerin kurdukları ve katıldıkları cemiyetler de vardır. Bu cemiyetlerin bir bölümü, doğrudan doğruya "direniş" fikrine karşı çıkarken bir kısmı "çekingen" davranmak suretiyle mücadele azmini zayıflatmaktaydılar. Bazılarının ise doğrudan ayrılıkçı hedefleri bulunmaktaydı.

Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası: Osmanlı Sulh ve Selamet Cemiyeti ile Selameti Osmaniye Fırkasının birleşmesi ile kurulmuştur. Meşrutiyet ve demokrasiye taraftar olduğunu ilan etmiştir. Dernek, ülkemizin kurtuluşunun kuvvet yolu ile değil de anlaşma, barış yolu ile sağlanacağına inanmaktaydı. Bu nedenle Milli Mücadelecilerin karşısında yer almıştır.

İngiliz Muhipleri Cemiyeti: İngilizler tarafından kurulan derneğin amacı, Halifenin etrafında bütünleşerek, İngiltere'nin sempatisini kazanmak suretiyle bile İngiliz mandası sağlamaktı. Milli Mücadele'nin başlamasıyla birlikte bu cemiyet, Türk halkının uyanan milliyetçilik bilincini yok etmek ve ecnebi müdahalesini kolaylaştırmak üzere, milli direnişe karşı bir dizi ayaklanmayı organize etmiştir. Bu derneğe Padişah Vahdettin ve Damat Ferit de üye idiler. Derneğin mensupları, İngilizleri "seçkin kavim" olarak görüyor ve onlarla olan dostluğun kuvvetlendirilmesini istiyorlardı. Dernek Hürriyet ve İtilaf Fırkası ile tam bir

işbirliği yapmıştır.

Kürdistan Teâli Cemiyeti: 19l9 Mayısı'nda Seyyit Abdülkadir tarafından kurulan dernek, Kürtleri ayrı bir kavim sayıyor ve Ermeniler gibi Wilson ilkelerine dayanarak bağımsız bir Kürdistan kurmayı amaçlıyordu. Dernek önemli gördüğü yerlerde şubeler ve kulüpler açmış, Kürdistan ve Jin adlı gazeteleri yayımlamıştır. Teâli-i İslam Cemiyeti: Kuruluş aşamasında adı "Cemiyet-i Müderrisin" (Medrese Öğretmenleri Derneği) olan, derneğin kurucu ve yöneticileri medrese öğretmenleridir. Dernek, İslamı yükseltmek, Osmanlı Devleti'ni içersine düştüğü buhrandan, kuvvet yolu ile değil de iman, din, ahlak ve sosyal vasıtalarla kurtarmayı amaç edinmiş, İngiliz Muhipleri Cemiyeti ve Hürriyet ve İtilaf Fırkasının vilayetlerdeki merkez ve şubeleriyle işbirliği yapmıştır. Anadolu'da sadece, Konya ve çevresinde şube açabilmiştir.

Hürriyet ve İtilaf Fırkası: ilk kez 1911'de kurulan Fırka, İttihatçıların siyaset sahnesinden çekilmesi üzerine 1919'da yeniden siyasete atılmıştır. Pek çok partiyi bünyesinde toplayan ve milliyetçiliği reddeden fırka, İngiliz taraftarı olarak bilinmektedir.

Trabzon ve Havalisi Adem-i Merkeziyet Cemiyeti: Doğu Karadeniz'in İtilafçı kesimi tarafından merkezi İstanbul'da olmak üzere kurulmuş ve Doğu Karadeniz vilayetlerinde şubelerinin açılmasına teşebbüs edilmişti. İstanbul hükümetleri paralelinde çalışan dernek bölge halkının şiddetli tepkileri üzerine hiçbir varlık gösteremeden dağılmış ve bir süre sonra Hürriyet ve İtilaf Fırkasına katılmıştır.

Wilson Prensipleri Cemiyeti: İstanbul'daki bazı aydınlar, Türklerin bağımsız olarak bırakılmayacağı düşüncesi ile hiç değilse parçalanmadan ve bütün olarak büyük bir devletin, özellikle Osmanlılara hiçbir zaman zararı dokunmamış olan ABD'nin koruyuculuğu altına girmeyi uygun buluyordu. Amerikan mandası isteyen aydınlar, 4 Ocak l9l9'da "Wilson Prensipleri Cemiyeti"ni kurmuşlar ve Wilson'a bir muhtıra yollamışlardı. Mandacılar konuyu, Sivas Kongresi'nde açıkça savunmuş ise de, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının tam bağımsızlık düşüncesi karşısında bir şey yapamamışlardı. Ancak, dernek mensuplarından bir kısmı sonradan Kurtuluş Savaşına katılmıştır.



Yorumlar - Lütfen konu (Milli Varlığa Zararlı Cemiyetler) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.