Cumhuriyet, hükümet başkanının, kamu tüzel kişiliğini temsil eden bir heyet tarafından belli bir süre için ve belirli yetkilerle seçildiği yönetim biçimidir. Egemenlik hakkının belli bir kişi veya aileye ait olduğu oligarşi kavramının zıttıdır. Aynı zamanda, "Türkiye Cumhuriyeti" örneğinde olduğu gibi, cumhuriyetle yönetilen ülkelere de cumhuriyet adı verilir.

CUMHURIYET (türkçe) anlamı
1. Milletin
2. egemenliği kendi elinde tuttuğu ve bunu belirli süreler için seçtiği milletvekilleri aracılığıyla kullandığı yönetim biçimi:
3. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Atatürk'tür.-
CUMHURIYET (türkçe) ingilizcesi
1. [Cumhuriyet]n. republic
2. form of government in which citizens hold the power to elect their representatives
3. nation in which citizens elect their representatives,
CUMHURIYET (türkçe) fransızcası
1. république [la]
CUMHURIYET (türkçe) almancası
1. n. Freistaat
2. Republik
3. adj. republikanisch

Cumhuriyet hakkında bilgiler


Cumhuriyetin 10. yılı kutlamaları
Cumhuriyetin 10. yılı kutlamaları
Cumhuriyet millet tarafından seçilen parlamentoya dayanan ve başında cumhurbaşkanı olan siyasi bir rejim şekli. Hemen bütün ülkelerde tek ortak yanı, devlet başkanlığı makamının babadan oğula veya aile yakınlarına miras kalmamasıdır.

Cumhuriyet idaresi, devlet başkanının, millet veya Millet Meclisleri tarafından seçilen hükümet şekli. Demokraside temsili hükumet şekli. Halkın hür olarak seçtiği temsilciler (Millet vekilleri ve senatörler) aracılığı ile egemenliğini, (hakimiyetini) kullanmasına dayanan hükumet şekli. Cumhuriyetin birbirinden farklı üç tatbik şekli vardır.1- Parlementer hükumet: Hükumeti meclisler karşısında bağımsız sayan şekil.2- Meclis hükumeti: Hükumeti meclise bağlı sayan şekil.3- Başkanlık hükumeti: Devlet ve hükumet başkanı aynı kişidir ve halk tarafından seçilir. Hükumeti başkan kurar, başkan değiştirir. Başkan meclislere karşı bağımsızdır. (Amerika'daki gibi.) (Orada benden sordular ki: Cumhuriyet hakkında fikrin nedir?Ben de dedim: Yaşlı mahkeme reisinden başka daha siz dünyaya gelmeden ben dindar bir Cumhuriyetçi olduğumu elinizdeki tarihçe-i hayatım isbat eder. Hülasası şudur ki: O zaman şimdiki gibi, hali bir türbe kubbesinde inzivada idim, bana çorba geliyordu. Ben de tanelerini karıncalara veriyordum, ekmeğimi onun suyu ile yerdim. Benden sordular, ben dedim: Bu karıncı ve arı milletleri Cumhuriyetçidirler. Cumhuriyetperverliklerine hürmeten tanelerini karıncalara veriyorum. Sonra dediler: Sen selef-i salihine muhalefet ediyorsun? Cevaben diyordum: Hülefa-i Raşidin hem halife hem Reis-i cumhur idiler. Sıddık-ı Ekber (R.A.) Aşere-i Mübeşşereye ve Sahabe-i kirama elbette Reis-i Cumhur hükmünde idi. Fakat, manasız isim ve resim değil, belki, hakikat-ı adaleti ve hürriyet-i şer'iyeyi taşıyan mana-yı dindar Cumhuriyetin reisleri idiler. Ş.) (Cumhuriyet ki: Adalet ve meşveret ve kanunda inhisar-ı kuvvetten ibarettir. H.)

Aristo, cumhuriyeti; “Umumun menfaatini gözeten halk idaresi” diye tarif eder. Montesquieu ise, cumhuriyet rejiminde üç ana kuvvet (yasama, yürütme, yargı) bulunduğunu; bunların birbirine karşı bağımsız ve denetleme esasına göre işleyen, başında seçimle gelmiş yöneticilerin olduğu siyasi rejim olarak ifade etmiştir. 1789 yılında Fransa’da gerçekjleşen ihtilalle Avrupa’daki zalim krallık rejimlerine tepki olarak doğmuş bulunan cumhuriyet rejimi, zamanla cumhuriyete tamamen zıt rejimler tarafından, gerçek yüzleri örtmek için kullanılmıştır.

Sosyalist ülkeler isim olarak “cumhuriyet” kelimesini benimsemişler, fakat “halka rağmen halk için” düsturunu uygulamışlardır.

Tarihçesi

Cumhuriyet kelimesi Arapça kökten 18. yüzyılda Osmanlı Türkçesinde türetilmiş bir isimdir. Arapça CMHR kökü "bir araya toplanma, topluluk oluşturma", bu kökten türeyen cumhūr ise "cemiyet, toplum, kamu" anlamına gelir. 18. yüzyıl Avrupa'sında monarşi ile yönetilmeyen Hollanda, İsviçre (ve 1789 Devrimi sonrasında Fransa) gibi ülkeleri tanımlayan Latince respublica > Fransızca république sözcüğünün Türkçe çevirisi olarak benimsenmiştir.

Latince respublica, klasik kullanımda "Devlet" anlamındadır. Toplumun bütünü namına kamu otoritesini kullanan tüzel kişiliği ifade eder. Avrupa siyasi düşüncesinde respublica Jean Bodin'den (1530-1596) itibaren, egemenlik hakkını kullanan hükümdardan ayrı olarak "devletin soyut kişiliği" anlamında kullanılmış, 1640'lı yıllardan itibaren de popüler kullanımda "hükümdarsız devlet biçimini" ifade etmiştir.

Osmanlı Devletinde cumhuriyet fikri ilk kez 1870'li yıllarda Genç Osmanlılar ve Mithat Paşa tarafından (açıkça savunulmaksızın) tartışılmıştır.

Cumhuriyet ilk olarak ABD’de 4 Temmuz 1776’da, Fransa’da ise 1789’da ilan edilmiştir.

Demokratik düşünürler cumhuriyetin en ideal şeklini; çok partili bir siyasi hayata, genel seçimlerle işbaşına gelmiş ve bu seçilen kişilerin çıkardığı kanunlarla idare edilen, tarafsız ve hiçbir zümreye imtiyaz tanımayan bir idareye sahib, hür ve demokratik bir devlet şeklinde telakki ederler. Fakat ülkeler ve iktidarlar, cumhuriyet rejimini tatbikte değişik uygulamalar gösterirler. Mesela 1990 öncesi Sovyetler Birliği’nde ve ABD’de olduğu gibi. İkisi de cumhuriyet olmasına rağmen, biri komünist, diğeri kapitalisttir. Türkiye’de “Cumhuriyet” 29 Ekim 1923’te ilan edilmiş ve 1924 Anayasası’nın 1. maddesinde ifadesini bulmuştur. 1961 Anayasası da devlet şeklinin cumhuriyet olduğunu belirtmiştir (madde 1). Ayrıca bunun değiştirilmesinin teklif edilemeyeceğini de hükme bağlamıştır (madde 9). 1982 Anayasası başından beri cumhuriyet rejiminin kesinlikle benimsenmiş olduğunu beyanla 1. maddesinde “Türk Devleti bir Cumhuriyettir.”, 4. maddesinde de; “Anayasa’nın birinci maddesindeki devletin idare şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile 2. maddesindeki Cumhuriyet’in nitelikleri ve 3. maddesi hükümleri değiştirilemez. Teklif edilemez.” hükümlerini vazetmektedir. Ayrıca milletvekilleri (madde 81) ve Cumhurbaşkanı (madde 103) vazifelerine başlarken cumhuriyet ilkesine bağlı kalacaklarına dair ant içerler.

Cumhuriyet Nedir?

Cumhuriyet, başta devlet başkanı olmak üzere, devletin başlıca temel organlarının belli aralıklarla yinelenen seçimlerle göreve getirildiği bir “yönetim biçimi”dir.

Cumhuriyet adı verilen yönetim biçimleri, yöneticilerin göreve getirilmesinde veraset yöntemini reddetmiştir.

Cumhuriyet adı verilen yönetim biçimlerinde halk, yönetimini beğenmediği yöneticileri, belli aralıklarla yinelenen seçimlerde değiştirebilmek olanağına sahiptir. Bu nedenle yöneticiler, toplumu keyfi biçimde yönetemezler; halkın isteklerini ve beğenilerini gözönünde tutmak zorunda kalırlar. Bir başka deyişle, yöneticilerin iradesi mutlak değil, halk iradesi ile sınırlıdır.

Cumhuriyetlerde bu özellikler, yönetenleri siyasal bakımdan halka “sorumlu”duruma getirir: yönetilenleri tebaa, kul olmaktan çıkarıp vatandaşlık konumuna yüceltir.

Yönetilenler, “hükümdarlık (monarşi)” adı verilen yönetim biçimlerinde tebaa veya kul durumundadırlar. “Tebaa” veya “kul” olmak, hükümdarın iktidarına ve tüm buyruklarına baş eğmekle yükümlü olmak demektir. “Tebaa” veya “kul”, hiçbir zaman hükümdarın iktidarını sınırlayıcı veya denetleyici bir rol oynamaz. “Tebaa” veya “kul” hükümdarı seçimle değiştirmek olanağına sahip olmadığı için, hükümdarın “tebaa”ya karşı hiçbir siyasal sorumluluğu da yoktur.

Türkiye'de Cumhuriyet Nasıl İlan Edildi?


Cumhuriyetin ilanı, 1923 TBMM
Cumhuriyetin ilanı, 1923 TBMM
Türkiye'de Cumhuriyet yönetimine, 29 Ekim 1923 tarihinde geçilmiştir; ancak 23 Nisan 1920 tarihinin, Cumhuriyet yönetiminin de fiili başlangıcı olduğunu söylemek gerekir.

23 Nisan 1920'de “egemenliğin kayıtsız şartsız ulusa ait olduğu” ilan edilmiş; ulusun seçtiği TBMM'nin denetimindeki hükümet, ulusun kaderini belirlemek üzere çalışmaya başlamıştır.

Bu gelişmelere karşın, Padişahlık ve Saltanatın hukuken kaldırılması için 1922 yılına kadar beklemek gerekmiştir.

TBMM, 1 Kasım 1922 gecesi verilen bir kararla, “Halifelik”le “Saltanatı” birbirinden ayırmış; Saltanatı kaldırmıştır.

Halifeliğin ise, bir süre daha korunması uygun bulunduğu için, İngiltere'ye sığınmış olan Vahdettin'in yerine, Osmanlı Ailesi'nden Abdülmecit, Halife seçilmiştir.

Cumhuriyet'in ilanı sonra, Halife'nin, iktidar odağı haline getirilmesi için çalışmalar başlayınca, 3 Mart 1924 tarihinde de Halifelik kaldırılmıştır.

Bu aşamalardan geçilerek kurulmuş olan Türkiye Cumhuriyeti, tarihimizdeki en önemli dönüşümdür.

Hukuk devleti ilkesinin ve hukukun üstünlüğü kavramının da Türkiye'de, Cumhuriyet yönetiminin getirileri arasında olduğu söylenebilir.

“Cumhuriyetçilik” Ne Demektir?

Özelliklerine kısaca değindiğimiz cumhuriyet adlı yönetim biçiminin yönetime egemen kılınmasını; devlet iktidarının ve yönetiminin kişilerin, ailelerin, grupların tekeline bırakılmamasını; vatandaşların yönetime etkin bir biçimde katılmasının sağlanmasını amaçlayan anlayışa “cumhuriyetçilik” denilmektedir.

Atatürk, cumhuriyetçiliği, yalnız hükümdarlık ve veraset yöntemlerinin reddi olarak anlamamış; aynı zamanda demokrasi kavramı ile birlikte düşünmüş; demokratik bir cumhuriyetçilik anlayışını benimsemiştir.

İlgili başlıklar

Şarkı Sözleri

Yalın tarafından söylenen cumhuriyet adlı şarkının sözleri.



kalbimin orta yerinde bu nasıl bir cumhuriyet seninki
nasıl bir hakimiyet ben anlamadım
sustum sustum sonunda dayanamadım
aşk mısın dert misin yoksa canına susamak mı benimki
hayatı kovalamak mı dört nala bu evden
uyudum uyandım hala anlamadım

aşktanadam misali bu acıdan nefes alamazken
önümde günler geçiyor sen hala aynı yerde
sarılmak anlamlanmıştı
seninle hayat oyalanmıştı
ne gündüzün gecenin farkında
şimdi hepsini geri verin bana

kalbimin orta yerinde bu nasıl bir cumhuriyet seninki
nasıl bir hakimiyet ben anlamadım
sustum sustum sonunda dayanamadım
aşk mısın dert misin yoksa canına susamak mı benimki
hayatı kovalamak mı dört nala bu evden
uyudum uyandım hala anlamadım


Emir Ersoy tarafından söylenen cumhuriyet adlı şarkının sözleri.

aşktan adam misali
acıdan nefes alamazken
önümde günler geçiyor
ben hala aynı yerde
sarılmak anlamlanmıştı
seninle hayat oyalanmıştı
ne gündüzün gecenin farkında
şimdi hepsini geri verin bana
kalbimin orta yerinde
bu nasıl bir cumhuriyet seninki
nasıl bir hakimiyet ben anlamadım
sustum sustum sonunda…dayanamadım
aşk mısın dert misin yoksa canına susamak mı
benimki hayatı kovalamak mı dörtnala bu evden
uyudum uyandım hala anlamadım
aşktan adam misali
acıdan nefes alamazken
önümde günler geçiyor
ben hala aynı yerde
sarılmak anlamlanmıştı
seninle hayat oyalanmıştı
ne gündüzün gecenin farkında
şimdi hepsini geri verin bana
kalbimin orta yerinde
bu nasıl bir cumhuriyet seninki
nasıl bir hakimiyet ben anlamadım
sustum sustum sonunda… dayanamadım
aşk mısın dert misin yoksa canına susamak mı
benimki hayatı kovalamak mı dörtnala bu evden
uyudum uyandım hala anlamadım
kalbimin orta yerinde
bu nasıl bir cumhuriyet seninki
nasıl bir hakimiyet ben anlamadım
sustum sustum sonunda… dayanamadım
aşk mısın dert misin yoksa canına susamak mı
benimki hayatı kovalamak mı dörtnala bu evden
uyudum uyandım hala anlamadım
İlgili Konu Başlıkları Tümü

İrlanda Cumhuriyet Ordusu

İrlanda Cumhuriyet Ordusu ya da kısaca İRA (İngilizce adı olan Irish Republican Armynin baş harflerinden), İrlanda'nın Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını savunan, 1969 yılında aynı adı taşıyan yapının parçalanmasıyla ortaya çıkmış olan ve 2005 yılında silahlı ...

Roma İmparatorluğu - Cumhuriyet Dönemi

Etrüks kralını kovarak yönetimi el geçiren, kendilerine Patricii(babalar) denen Latin aristokratları, Etrüks karallık kurumuna duydukları düşmanlıktan dolayı, krallık düzenini yıkıp, cumhuriyeti kurmuşlar. Batı dillerinde cumhuriyet anlamına gelen “republic” Latince’de ...

Cumhuriyet Dönemi Ve Sonrası Türk Edebiyatı

1923'ten günümüze, Cumhuriyet yönetiminin kurulmasının ve Türk Devrimi'nin başlatılmasının ardından, devlet kültüre, Türk toplumunun yerli sanat etkinliklerine büyük önem verip, destekledi ve yönlendirdi, Batı ve Doğu klasikleri Türkçe'ye kazandırıldı, latin kökenli ...

Ankara AKM Cumhuriyet Devri Müzesi

Müze 27 Aralık 1987 yılında hizmete girmiştir. Binanın giriş katında bulunan müzenin duvarları Kurtuluş Savaşı'nı, devrimleri, Atatürk'ün Cumhuriyet, bağımsızlık, gençlik, sanat konularındaki sözlerini kapsayan rölyeflerle kaplıdır. Rölyefler bölüm bölüm ...

Cumhuriyet Müzesi

CUMHURİYET MÜZESİ II. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BİNASI 1923 yılında mimar Vedat Tek (1873-1942) tarafından Cumhuriyet Halk Fırkası Mahfeli olarak tasarlanan ve inşa edilen bu bina işlevi değiştirilerek meclis olarak kullanılmıştır. Bodrum üzerine iki katlı olan bu ...

Cumhuriyet Halk Partisi

Cumhuriyet Halk Partisi, Atatürk tarafından 9 Eylül 1923'de kuruldu. Kurtuluş Savaşı'nı örgütleyen ve yürüten "Anadolu ve Rumeli Müdaafa-i Hukuk Cemiyeti'nin" devamı olan partinin başlangıçtaki adı "Halk Fırkası"ydı.

Serbest Cumhuriyet Fırkası

12 Ağustos 1930'da İstanbul'da kurulan siyasi parti. Atatürk'ün istek ve onayıyla, dönemin Paris Büyükelçisi Fethi Okyar'ın başkanlığında Cumhuriyet Halk Fırkası'na karşı biriken hoşnutsuzluk ve tepkileri dağıtmak, hükümeti sarsmayacak bir muhalefet partisi oluşturmak ...

Cumhuriyet Üniversitesi

Kuruluş Tarihi : 9 Şubat 1974 (1788 Sayılı Kanun)Rektörü : Prof.Dr.Mehmet BAKIRİletişim Bilgileri : Cumhuriyet Üniversitesi 58140, Kampüs/SİVASTel : 0 346 2191010 Fax : 0 346 2191110Yerleşimi : Üniversite Fakülte, Enstitü ve Yüksekokulları Merkez Kampüste, İlçe Meslek ...

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

Mustafa Kemal'ın eski silah ve dava arkadaşları olan Kâzım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele ve Adnan Adıvar’ın başını çektiği bu kişiler muhalefette yer almayı tercih etmiş ve 17 Kasım 1924 tarihinde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kurulmuştur. Ancak ...

Cumhuriyet Bayramı

Cumhuriyet Bayramı Türkiye'de her sene, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu gün olan 29 Ekim günü kutlanan milli bayram.

Cumhuriyet Gazetesi

Cumhuriyet gazetesi, Türkiye Cumhuriyeti ile yaşıt olan kemalist bir gazete. Son 10 senedir istikrarlı bir satış çizelgesi olup, Zaman Gazetesi ve Fethullah Gülen ile ilgili haberleri nedeniyle uzun bir süre düzenli tekzip yayınlayıp ilgili kişilere ceza ödemiş bir yayın kuruludur.

Türk Cumhuriyet Amele Ve Çiftçi Partisi

Türk Cumhuriyet Amele ve Çiftçi Partisi 29 Eylül 1930 günü Edirne’de Mimar Kazım Tahsin Bey tarafından kurulmak istenmiş, ancak komünist eğilimli sayıldığından hükümetçe izin verilmemiştir.

Ahali Cumhuriyet Fırkası

Ahali Cumhuriyet Fırkası 26 Eylül 1930 günü Adana’da Abdülkadir Kemali (Öğütçü) Bey tarafından kurulmuştur. İlk Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Kastamonu milletvekili olarak bulunmuş olan Abdülkadir Kemali Bey’in Adana’da çıkardığı “Toksöz Gazetesi” bu partinin ...

Taksim Cumhuriyet Anıtı

Zaferle sonuçlanan İstiklal savaşı ve kurulan genç Cumhuriyet'in, Osmanlı'nın eski "payitaht"ı olan İstanbul'a da benimsetilip özdeşleştirilmesi amacıyla yaptırılmıştır.Cumhuriyet'in ilk yıllarında caddenin adı "cadde-i Kebir"ken "İstiklal caddesi" olarak değiştirilmiştir ...