Mahfi Eğilmez - Üçüz açık | Makale ve köşe yazısı

Üçüz açık

Mahfi Eğilmez
Mahfi Eğilmez tüm makaleleri
Radikal Gazetesi'ndeki tüm makaleleri
İktisatçıların bir bölümü cari açığın, kamu gelir gider dengesinin açık vermesinden kaynaklandığı ve cari açığın da dönüp kamu gelir gider açığını beslediği görüşündedir. Bu neden sonuç ilişkisine ikiz açık hipotezi adı veriliyor. Büyük oranlı bütçe açıkları verdiği için cari açığı da giderek büyüyen ABD'nin cari açığını azaltması ancak kamu gelir gider açığını kapatmaya başlanmasıyla mümkün olabilir. Önce makroekonomik denge denklemini yazalım: (S I) + (T G) = (X M) yani özel kesimin tasarruf (S) ve yatırım (I) dengesi ile kamu kesiminin gelir (T) ve gider (G) dengesi toplamı cari dengeye (X M) eşittir. Denklemin sol tarafındaki iki dengenin toplamı bir ülkenin iç ekonomik dengesini, sağ tarafı ise dış ekonomik dengesini gösterir. Yani bir ülkenin iç ekonomik dengesi ile dış ekonomik dengesi birbirine eşittir ve denklemin kuruluş mantığı gereği bir ülkenin iç ekonomik dengesi ne kadar açık veriyorsa dış ekonomik dengesi de o kadar açık veriyor demektir. Bunun anlamı iç ekonomik denge açığının dış ekonomik denge açığı yoluyla finanse ediliyor olmasıdır. İç ekonomik dengeyi oluşturan dengelerden özel kesimin tasarruf yatırım dengesi (S I) ya da kamu kesimi gelir gider dengesi (T G) tek başına açık veriyor ve buna dış ekonomik denge yani cari denge (X M) açık vererek eşlik ediyorsa ikiz açık söz konusudur. Yok eğer iç ekonomik dengelerin ikisi de açık veriyor ve cari denge de bunlar kadar açık veriyorsa o zaman üçüz açık söz konusu demektir.

Türkiye ekonomisinin rakamlarıyla bu dengeleri sayısallaştırarak örnek verelim (Tablodaki sayılar milyar YTL olarak okunmalı.)

Tabloya göre Türkiye, 2004 ve 2005 yıllarında iç ekonomik dengelerinin ikisi de açık vermiş ve bu açıkları dış ekonomik dengesindeki açıkla kapatmış, yani üçüz açık olgusunu yaşamış bulunuyor. 2005 yılında üçüz açık olgusu devam etmiş olmakla birlikte iç ekonomik dengelerde temel bir değişiklik oluşmaya başlamış ve özel kesim tasarruf yatırım dengesi açığı hızla büyürken kamu kesimi gelir gider açığı azalmaya başlamış görünüyor. Buna karşılık ikiz açık hipotezinin savunucusu iktisatçıların öne sürdüğü sonuç çıkmamış ve kamu kesimi gelir gider dengesindeki kapanmaya cari açığın azalması etmemiş, kamu kesimi gelir gider açığı kapanırken onun yerini alan özel kesim tasarruf yatırım açığı, cari açığın besleyicisi konumuna geçmiş.

Üçüz açık tam anlamıyla bir 'dengesizliğin dengesi'ni ifade ediyor. İç ekonomik dengeyi oluşturan iki dengenin de açık verdiği ve bunu dış açığın dengelediği bir durum. Üstelik bu 'dengesizliğin dengesi' yabancı yatırımcıların katkısıyla tutturulmak zorunda olduğu için en ufak bir risk artışında ya kur düzeltmesi ortaya çıkarak özel kesimin yatırım fazlasını törpülemeye yöneliyor, ya da enflasyon artarak kamu kesimini vergi artırmaya itiyor ve sonuçta ister istemez üçüz açıktan ikiz açığa geçilmeye başlanıyor. Asıl olan bunu ister istemez değil isteyerek yapmak ve giderek tekli açığa geçmeyi hedef almak.

Türkiye, son birkaç yıl içinde kamu kesiminin önderliğinde üçüz açıktan ikiz açığa geçme yolunda önemli adımlar attı. Bunu tamamlayıp da tek açıklı ekonomik dengeye ulaştığında daha rahat bir konumda olacak. Aksi takdirde ekonomi politikası tümüyle yabancı yatırımcıların yönlendirmesine açık hale geliyor.

Mahfi Eğilmez tarafından yazılan bu makale, 30 Mayıs 2006 Salı günü yayınlanan Radikal Gazetesindeki köşe yazısıdır.

Diğer yazıları