Çok karamsar sohbetler

İsmet Berkan
İsmet Berkan tüm makaleleri
Radikal Gazetesi'ndeki tüm makaleleri
Geçen hafta kendime yeni bir spor edindim, mali piyasalarda yatırım yaptığını veya işi gereği bu piyasaları çok yakından izlediğini bildiğim insanlara aynı soruyu sordum: "Bonoyu kaçtan alırsınız?"

Ben bu yazıyı yazmak için oturduğumda, gösterge kabul edilen bononun bileşik faizi yüzde 19.73'tü. Geçen hafta bu faiz çok dalgalandı,

yüzde 18'lere kadar geldi, sonra yüzde 20'nin üstünü de gördü.

Faizin böyle dalgalanıyor olmasının ve bazen gün içinde yarım puanı aşan farklar yaşıyor olmasının nedenleri karmaşık.

Akla gelen ilk neden, piyasanın yeterince derinlikten yoksun olması. Yani, geçmişe göre çok daha az sayıda işlemle belirlenen fiyatlar işte böyle dalgalanıyor. Biraz döviz piyasasında da durum böyle, işlem sayısı ve miktarı geçmişe göre çok daha sınırlı.

Bir başka neden, 'piyasa' denen soyut varlığın henüz Türkiye'nin nereye gittiğine ve nerede 'istikrar' kazanacağına karar verememiş olması. Yani ortada bir hedef yok, belirgin bir fiyatlama da yok.

İşte bu yüzden, ben de kendi tanıdıklarımla sınırlı bu küçük oyunu oynadım geçen hafta ve bu haftaya acayip bir moral bozukluğu ile başladım.

Benim konuştuğum insanların, 'Ben şu fiyattan bono alırım' dediği fiyat aralığı yüzde 20-25 bileşik faiz aralığıydı.

Tabii aynı insanlara, 'Peki enflasyon beklentin kaç?' diye de sordum. Burada aldığım cevaplar ise yüzde 9 ile 12 arasında değişiyordu.

Yüzde 25'ten bono alacağını söyleyen bir kişinin enflasyon beklentisi yüzde 12 idi. Yani, parasına yüzde 13 reel faiz istemeyi uygun görüyordu bu kişi. Bir başkası, 'Enflasyon yüzde 12 bile olsa yüzde 20-22 aralığından kâğıt alacağını' söylüyordu.

Konuştuğum 10-12 kişiden hiç biri yüzde 8'in altında reel faize razı değildi. 'Yüzde 8-10, hatta 13 faiz fazla değil mi' diye sorduğumda gülmekle yetindi pek çoğu.

---

Biliyorum benim yaptığım bu mini anketin, diyelim Merkez Bankası'nın yaptığı ve geleceğe ilişkin enflasyon beklentilerini ölçtüğü anketin yanında hiçbir geçerliği yok.

Ama yine de, benim konuştuğum kimseler, en azından kendi çaplarında bir temsil edicilik içindeler.

Bu temsil de maalesef Türkiye'de kötü haber beklentisinin ve kriz beklentisinin nasıl yaygın olduğunu gösteriyor.

Doğrudur, para simsarları açısından enflasyon en önemli gösterge. Enflasyonun hafifçe başını kaldırır gibi olduğu bir ortamda siyasi gerilimler ve siyasi bocalamalar olunca birdenbire herkesin beklentisi de değişiyor.

Şu anda görülen, Türkiye'de en büyük sorun beklentileri olumsuzdan yeniden olumluya döndürmek. Maalesef burada konunun ekonominin teknik açıklamalarıyla ilgisi çok ama çok az. Esas meselenin siyasi olduğunu herkes biliyor ve görüyor.

İşin tuhafı, hükümet açısından meseleye baktığınızda çok zor bir denklemin ortaya çıkması. Bir yanda üç yılın ekonomik kazanımlarının kaybedilmesi riski var, ki bu ciddi bir risk. Öte yanda ise siyasi programdan vazgeçmek, verilen sözleri yutmak var, bu da başka türlü bir risk yaratıyor.

Hükümetin, erken seçim yapmadan ve cumhurbaşkanını kendi seçmekte ısrar ederek ekonomik beklentileri yeniden olumluya çevirmesi belki

imkânsız değil ama bugünden bakınca çok zor.

Geçmişte hiç yaşamadığımız türden ilginç bir dar boğazdan geçiyoruz.

İsmet Berkan tarafından yazılan bu makale, 20 Haziran 2006 Salı günü yayınlanan Radikal Gazetesindeki köşe yazısıdır.