Kronoloji Zamanı bölümlere ayıran ve olayları tarihlerine göre sıralayan bilim dalı. Hadiseler, meydana geldiği zamana göre sıralanarak veya belirli zaman aralıklarına yerleştirilerek mütalaa edilir. Bu şekilde kronolojik zaman tayini gerçekleştirilmeye çalışılır.

KRONOLOJI (türkçe) anlamı
1. zamanbilim
zamandizin.
KRONOLOJI (türkçe) anlamı
2. 1 . Zaman bilimi.
3. 2 . Zaman dizini.
KRONOLOJI (türkçe) ingilizcesi
1. n. chronology,
KRONOLOJI (türkçe) fransızcası
1. chronologie [la]
KRONOLOJI (türkçe) almancası
1. n. Chronologie

Kronoloji hakkında bilgiler

Kronoloji Zamanı bölümlere ayıran ve olayları tarihlerine göre sıralayan bilim dalı. Hadiseler, meydana geldiği zamana göre sıralanarak veya belirli zaman aralıklarına yerleştirilerek mütalaa edilir. Bu şekilde kronolojik zaman tayini gerçekleştirilmeye çalışılır.

Günümüzde üzerinde tarihi bulunmayan herhangi bir eski malzemenin tarihini tesbit etmek için yeni usuller geliştirilmiştir. Bunlardan biri “radyo karbon”ile zaman tayinidir. Bir canlının ölümünden sonra mevcut “karbon - 14” belirli bir oranda azalır. Bu bilgiden faydalanarak malzemenin ömrü anlaşılabilir. Yine kemiklerin yaşları, umumiyetle sahib oldukları florin noktasından hareket edilerek bulunur. Bu ve benzer metodlar her geçen gün daha hassaslaştırılmaktaysa da, neticeler hiç bir zaman kesin değildir.

Belli başlı kronolojiler şunlardır:

Mısır kronolojisi

Mısırlılarda olaylar, kralların devreleri ile alakalı olarak tesbit edilmiştir. Daha sonra kralların hangi yıllarda yaşadığına bakılarak daha kesin zaman tesbitine gidilmiştir. Ancak kralların isimlerinin veya yaşadıkları tarihlerin kesin bilinmemesi, mevcut belgelerin kullanılmasında zorluk çıkarmıştır. Her ne kadar çeşitli listeler elde edilmişse de bunlar tam değildir. Diğer bir çeşit Mısır kronolojisinde ise, aynı tarihlerde cereyan eden hadiseler ve astronomik gözlemler kayıt edilmiştir. Mesela; Boğazköy’de bulunan kayıtlar, aynı tarihli Mısır, Babil, Asur ve Hitit kayıtları arasındaki alakayı sağlamıştır.

Daha ilk zamanlarda Mısırlılar, Sirius yıldızının yükselmesini, Nil’in taşmasının müjdecisi olarak kutlarlardı. Bunun sonucu, yılı 30 günlük 12 aya ayırıp, her yıl sonunda 5 günlük bayram yaparlardı. Ancak bu çeşit yıl, her 4 yılda bir gün kısa gelmekteydi. Bu aksaklık M. Ö. 238’de Mısırlılar tarafından anlaşıldı ve her dört yıla bir gün ilave edildi. Bu düzeltme de, Julius Caesar (Jül Sezar)ın takvimine esas olmuştur.

Babil kronolojisi:

Sümer ve Akkadların kronolojisinde Hammurabi’nin hükümdarlık tarihi esas alınmıştır.

Asur kronolojisi:

Asurlular devrinde M. Ö. 911-626 seneleri arasındaki tarih bilgileri bir senelik bir hata ile oldukça doğrudur. 1068 ile 911 seneleri arasında ise 10 senelik hata vardır. 1068 senesinden evvelki devrede hata ihtimali daha fazladır.

Miladdan önce 800 yıllarına rastlayan Babil ve asur tarihleri, Babil İmparatorluğu hakkında oldukça geniş bilgi vermektedir. Babilliler, astronomik takvim kullanmışlardır. Takvim 19 senelik sayılardan meydana gelmiştir. Ayların gün sayısı değişiktir.

Yahudi kronolojisi

Babil kronolojisi asur kronolojisinin karışımı tatbik edilmiş, hükümdarların hükümdarlık sürelerini esas alarak sıralama yapılmıştır. Yahudi kronolojistleri hassasiyetten ziyade simetriye önem verirlerdi. İsrail hükümdar sene sayısı 240’tır.

Hint kronolojisi:

Hint kronolojisinde güneş senesi esas alınmıştır. Üç cins güneş senesi vardır. Biri 365 gün 6 saat 12, 5 dakikadır. Bu tespiti, Ömer Aryabhata yapmıştır. İkincisi 365 gün 6 saat 12 dakika 30, 915 saniyedir. Üçüncüsü 365 gün 6 saat 12 dakika ve 36, 36 saniyedir. Aryabhata senesi, Julian senesini 576 senede 5 gün geçer ve güneşin Aries yıldız kümesine girmesi ile başlar.

Çin kronolojisi:

Miladdan 2000 sene öncesine dayanan ay senesi esasına göre 365 gün 6 saatlik sene sistemi vardır. 4 senede bir, ayların gün sayısı ayarlanmaktadır. 1911’de Çin Cumhuriyeti kurulunca Gregorian takvimi kabul edildi. 1930 senesine kadar eski ve yeni sistem birlikte kullanıldı.

Japon kronolojisi

Muhtelif usüller kullanılmıştır:

1. Miladdan 660 sene önce başlayan devamlı takvim.

2. İmparatorun idareyi ele alması ile başlayıp, diğer imparatora kadar geçen süre.

3. Çin’den alınarak, Miladdan sonra 645 senesinden itibaren uygulanan takvim.

4. Gregorian takvimi.

Yunan kronolojisi

Eski Yunanlılarda, her Yunan şehrinin kendisine göre takvimi vardı. Fakat esas yapıları birbirinin benzeri idi. Sene 12 aya bölünmüştü. Her ay 29 veya 30 gün sürüyordu. Ay senesi ile güneş senesi birlikte kullanılıyordu. Ay senesi, güneş senesinden 11 gün 6 saat kısa olduğu için, 8 senelik peryodlarla 3 ayın gün sayısında ayarlama yapılıyordu.

Roma kronolojisi

Bütün Avrupa devletleri takvimlerini, Romalılardan aldılar. Roma kronolojisinde bir sene 366 gün 6 saattir. 4 senelik peryod boyunca, 1, 465 günlük bir düzeltme yapılması gerekmektedir. Roma Takvimi, astronomik takvimden farklıdır. Bu fark bilinmesine rağmen din adamları siyasi sebeplerle takvimde değişiklik kabul etmemişlerdir. Julian Caesar karışıklığa son vererek Miladdan önce 46 senesinde tamamen güneş senesini (Julian) kabul etti. Sene 365 gün 6 saat olarak kabul edilmekle beraber, her dört senede bir 366 güne ayarlandı. Böylece astronomik sene ile güneş senesi arasındaki fark azaldı. 1582 senesinde bu takvim astronomi senesi ile çalıştırıldı ve Gregorian takvimi ortaya çıktı. Yunan Ortodoks kilisesi hala Julian takvimini kullanmaktadır.

İslam kronolojisi

İslam kronolojisi, hazret-i Muhammed sallallahü aleyhi ve sellemin Mekke’den Medine’ye göç ettiği Hicret gününü esas almıştır. Bu sistem, hazret-i Ömer zamanında hicretin on yedinci senesi yürürlüğe konuldu. Peygamberimiz, hicrette, Miladın 622’nci senesi Eylül ayının yirminci Pazartesi günü Medine şehrinin Kuba kenar mahallesine ayak bastı. Gece ile gündüzün müsavi (eşit) olduğu bu mesud gün, Müslümanların “Hicri Şemsi” senebaşısı oldu. O gün Rebiülevvel ayının sekizinci günü idi. O senenin Muharrem ayının başı da “Hicri Kameri” senebaşı kabul edildi. Bu Kameri senebaşı, Mayıs ayının on altıncı Cuma günü idi. Kameri sene, ay senesi olup, aylar 29 ve 30 günlük olarak 12 tanedir. Aylar, yeni hilal ile başlar. Hicri seneye ait ayların isimleri şöyledir: Muharrem, Safer, Rebiülevvel, Rebiülahir, Cemazielevvel, Cemazielahir, Receb, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade, Zilhicce. Bu aylar bazan 29, bazan da 30 gün çeker. Şemsi sene ise yılı 365 gün kabul eden güneş senesidir. Ayları da 12 aydır. Hicri Şemsi senenin ayları şunlardır: Harif-i evvel, Harif-i sani, Harif-i salis (Sonbahar ayları); Şita-i evvel, Şita-i sani, Şita-i salis (Kış ayları); Rebi-i evvel, Rebi-i sani, rebii salis (İlkbahar ayları); Sayf-ı evvel, Sayf-ı sani, Sayf-ı salis (Yaz ayları).
İlgili Konu Başlıkları Tümü

Yeni Kronoloji (Fomenko)

Yeni Kronoloji Anatoliy Timofeeviç Fomenko`nun kronolojiyi yeniden yazdığı kitabının adı. Yazara göre, günümüzde kabul gören kronoloji tamamiyle hatalı ve yanlış düzenlenmiştir. Fomenko`nun bu çalışmasının ilham kaynağı, şair, bilim adamı ve devrimci Nikolay Aleksandroviç ...

Yeni Kronoloji

Yeni Kronoloji Anatoli Fomenko ile Gleb Nosovski'nin yaptıkları teorinin adı. Araştırmacılara göre, günümüzde kabul gören kronoloji tamamiyle hatalı ve yanlış düzenlenmiştir. Fomenko'nun bu çalışmasının ilham kaynağı, şair, bilim adamı ve devrimci Nikolay Aleksandroviç ...

Kronoloji - Çanakkale Savaşı

11 Ocak 1915 Amiral Carden'in, Bahriye Nezareti'ne Çanakkale Boğazı'na Taarruz İçin Hazırlattığı Planı Sunması 15 Ocak 1915 - Saphir Adındaki Fransız Denizaltı Gemisinin Köseburnu Önünde Batırılması. - Çanakkale Boğazı'na Taarruz İçin Hazırlanmış Planın Uygun ...

Kronoloji - Nazım Hikmet

1902 : 15 Ocak'ta Selânik'te dünyaya gelir. 1913 : "Feryad-ı Vatan" başlığını taşıyan ilk şiirini yazar. Galatasaray Sultanisi'nde ortaokula başlar. 1914 : Ekonomik nedenlerle Nişantaşı Sultanisi'ne geçer. 1917 : Bahriye Mektebine girer. 1918 : İlk kez bir şiiri yayınlanır. ...

Kronoloji - İcatlar Ve Buluşlar

Milattan önce4241 Mısır ilk hassas takvim yapıldı3200 Tekerleğin ilk kez Mezopotamya'da ve orta Avrupa'da kullanıldığı varsayılır.3200 Mezopotamya Sümerler yazıyı kullanan ilk halktır3000 Mısır Hiyeroglif denen yazı sistemi bulundu3000 Babil'de ilk ilk toplama makinesi ...

Kronoloji - Dünya Tarihi

M.Ö. 8500-7000, Ortadoğu'da çiftçiliğe geçişM.

Kronoloji - Osmanlı

1299 - 1300 Osmanlı tarihinin başlaması 1299 İlk müzik olayı (Selçuklu sultanınca Osman Bey'e Beylik alameti olarak gönderilen tabl-u alem (davul ve sancak) 1302 Osman Gazi'nin Koyunhisarı Zaferi 1302 III. Alaeddin Keykubad'ın ölümü 1312 Mevlevilik tarikatını kuran Sultan ...

Kronoloji - Osmanlı 2

1514 Çaldıran Zaferi, Tebriz'e giriş 1514 Şahkulu'nun Yavuz Sultan Selim'in Tebriz'i işgaliyle Amasya'ya sürgün gönderilişi 1516 Mısır Seferi ve Mercidabık Zaferi 1517 Ridaniye Zaferi ve Kahire'ye giriş 1517 Haremeyn'in himaye altına alınması 1517 Haliç'te tersane yapımının ...

Kronoloji - Osmanlı 3

1680 Mehter etkisinde ilk Batı müziği eseri (N. A. Strungk'un Esther operası) 1682 Osmanlı-Rus Antlaşması 1682 Seyahatname'nin yazarı Evliya Çelebi'nin ölümü 1683 II.

Kronoloji - Osmanlı 4

1836 Başhoca İshak Efendi'nin ölümü 1836 İslimye Çuka Fabrikası'nın devlet tarafından işletilmeye başlanması 11 Mart 1836 Umur-ı Hariciye Nezareti'nin kurulması (hatt-ı hümayun tarihi 23 Zilkaade 1251) 26 Kasım 1837 Osmanlı yapımı "Eser-i Hayr" adlı buharlı geminin denize ...

Kronoloji - Fatih Sultan Mehmed

FATİH ve FETİH KRONOLOJİSİ 30 Mart 1432- II. Mehmed (Fatih Sultan Mehmed) doğdu. 1434- Edirne'de II.

Kronoloji - Kıbrıs

1571 - Kıbrıs Osmanlı Devleti tarafından fethedildi ve ilk Türk cemaati adaya yerleştirildi.1878 - Ruslar karşısındaki yenilgide fazla ödün vermemek için, ada Britanya İmparatorluğu’na kiralandı. (Osmanlı mülkiyeti devam ediyor sayılmakla birlikte, yönetim tamamen İngilizlere ...

Kronoloji - Bilim

M.Ö.3000 Fırat-Dicle vadisinde ilk hesap aleti (çörkü) icat edildi.