Mahalle Mektebi Osmanlı Devletinde 4-7 yaş arası kız ve erkek çocukların Kur'an-ı kerim öğrendikleri yer. “Sıbyan mektebi, taşmekteb, ibtidaiyye (ibtidai) muallimhane ve “darü'l-ibn” gibi isimlerle de anılan bu mektepler, hemen her mahallede bulunurdu. Mahalle mekteplerinin çoğu cami veya mescidlerin yanında yapılırdı. Bunlar padişahlar, valide sultanlar, büyük devlet memurları ve iyiliksever kimseler tarafından kurulurdu. Köylerde ise, mescidlerin son mahallinde özel bir oda inşa edilir

MAHALLE MEKTEBI (türkçe) anlamı
1. Mahallede bulunan ilkokul:
Henüz beş yaşında mahalle mektebinde okurken
2. öğleye yakın zelzele olmuştu.- O. C. Kaygılı.

Mahalle Mektebi hakkında bilgiler

Mahalle Mektebi Osmanlı Devletinde 4-7 yaş arası kız ve erkek çocukların Kur'an-ı kerim öğrendikleri yer. “Sıbyan mektebi, taşmekteb, ibtidaiyye (ibtidai) muallimhane ve “darü'l-ibn” gibi isimlerle de anılan bu mektepler, hemen her mahallede bulunurdu. Mahalle mekteplerinin çoğu cami veya mescidlerin yanında yapılırdı. Bunlar padişahlar, valide sultanlar, büyük devlet memurları ve iyiliksever kimseler tarafından kurulurdu. Köylerde ise, mescidlerin son mahallinde özel bir oda inşa edilir ve mekteb vazifesi görürdü.

Sultan İkinci Bayezid Hanın kendi adını taşıyan caminin güney tarafında yaptırdığı mektebin vakfiyesindeki “mektephanede muallim ve halife olanlar talim-i kelam-ı kadim ve Kur'an-ı azim ederler.” şeklindeki ifadenin anlaşıldığına göre mahalle mektebinin gayesi, çocuklara Kur'an-ı kerim okumasını öğretmekti. Nitekim tanzimata gelinceye kadar mahalle mekteplerinde çocuklara sadece Kur'an-ı kerim okuma, tecvit ve ilmihal bilgileri ile namaz kılma usulü ve namazda okunacak ayet ve dualar ezberletilirdi. 1846 tarihinde yayınlanan bir talimatname, mahalle mekteplerinde okunacak dersler arasına harekeli Türkçe, muhtasar ahlak risaleleri ve yazı derslerini de ilave ediyordu.

Mahalle mekteplerine kesin olarak başlama yaşı belli değildi. Anadolu'da 4 yaşına gelen çocukları mektebe gönderme adet iken, İstanbul'da bu yaş 5 veya 6 olarak kabul edilmişti. Kız ve erkek çocuklar değişik saatlerde ve ayrı olarak ders alırlardı. Erkek çocukların hocaları umumiyetle medresede tahsil görmüş alim ve bilgili kimseler olurdu. Kız çocuklarına mahsus mekteplerin hocaları da ekseriya Kur'an-ı kerim'i tecvid üzere çok iyi okuyabilen, Osmanlıca yazıyı iyi bilen ve ilmihal bilgilerini kitaplardan öğreten yaşlı kadınlardan seçilirdi.

Zaman zaman çocukların herhangi bir meslek ve sanata başlatılmadan önce, mahalle mekteplerinde Kur'an-ı kerim okumaya ve ilmihal öğrenmeye mecbur tutulmaları hakkında fermanlar çıkarılmakta idi. Sultan İkinci Mahmud Han, 1824 tarihli İstanbul ve bilad-ı selase kadılarına gönderdiği bir fermanda, para kazanmak gayesi ile çocuklarını 5-6 yaşlarında mektepten alarak, çıraklığa veren ana ve babaların çocuklarını cahil bırakacaklarını, bunların büluğa ermelerini ve ilmihal ile İslamın şartlarını layıkı ile öğrenmelerini şart koştu. Bu şartları yerine getirmeden çocukların mektepten alınarak, usta yanına verilmesini yasakladı.

Mahalle mekteplerinin en önemli hususiyetlerinden biri de mektebe başlama şekliydi. Çocuk okuma çağına gelince mektebe büyük bir merasim ile başlatılırdı (Bkz. amin Alayı). Mektepteki okuma müddeti içinde; çocuklara çalışıp kolayca öğrenmeleri için teşvikte bulunulur ve hediyeler alınırdı. Mahalle mektebini bitiren çocuklar, rüşdiye ve emsali okulları takib edebilecek duruma gelmiş olurlardı.

Kaynak: Rehber Ansiklopedisi
İlgili Konu Başlıkları Tümü

Şemsi Efendi Mektebi

Şemsi Efendi Mektebi, Manastır'da bulunan ve Sabetayist olarak bilinen Şemsi Efendi'nin kurucusu olduğu şimdiki Feyziye Mektepleri'nin öncüsü okuldur. Mustafa Kemal Atatürk, Mahalle Mektebi'nden sonra burada okudu.

Sübyan Mektebi

Osmanlı Devleti`nde eğitimin ilk basamağı “sübyan mektepleri”idi. Bunlara “mahalle mektebi”de denirdi. her mahallede her cami yanında Sübyan Mektebi bulunurdu. Günümüzdeki ilkokulların benzeri olan sübyan mektepleri,medreselere başlangıcı oluşturdu. bu okullara 5-6 yaşına ...

Anaokulu

ANAOKULU Alm. Kindergarten (m), Fr. Ecole Maternelle, İng. Kindergarten. İlk öğretim çağına gelmemiş 0-6 yaş grubundaki çocukların bir arada olabildikleri bakım, oyun ve eğitim yeri. Anaokulları, çocukları okul düzenine hazırlayan, okul öncesi bilgi ve görgülerin öğretildiği ...

Ömer Seyfettin

Ömer Seyfettin 11 Mart 1884 tarihinde Balıkesir'in Gönen ilçesinde doğdu. Babası Ömer Şevki Bey, Kafkas Türkleri'ndendi. Yazarın annesi Fatma Hanım ise İstanbul'un tanınmış ailelerinden birinin kızıdır. Türk Edebiyatında hikaye denince ilk akla gelen yazarlardan biridir.

Abdülhak Hamit Tarhan

Abdülhak Hamit Tarhan Tanzimat döneminde batı tesirlerini Türk şiirine sokan şair, tiyatro yazarı ve diplomat. 5 Şubat 1851’de İstanbul’da doğdu. Babası, dedesi ve soyu ilim aleminde isim yapmış şahsiyetlerdi. Dedesi Abdülhak Molla, İkinci Mahmud ile Abdülmecid Hanın ...

Halikarnas Balıkçısı

Cevat Şakir Kabaağaçlı veya tanınan adıyla Halikarnas Balıkçısı (17 Nisan 1890, Girit – 13 Ekim 1973, İzmir), Bodrum'a olan aşkı ile tanınan ünlü roman ve hikâye yazarı.

Sıbyan Mektebleri

Ilk tahsil veren bu mektepler, 5-6 yaslarindaki çocuklara okuyup yazma, bazi dinî bilgiler ve dört islemden ibaret olan matematik derslerini verirdi. Islâm dünyasinin ilk asirlarinda "Küttâb" adiyla tanidigimiz bu okula, Müslüman Türk devletlerinden Karahanli ve Selçuklularda "Sibyan ...

Zübeyde

Zübeyde (d. 1857 – 14 Ocak 1923), Ali Rıza Efendi'nin eşi, Mustafa Kemal Atatürk'ün ve Makbule Atadan'ın annesidir.

Sıbyan Mektepleri

Bu mektepleri ilk defa İstanbul’da Fatih Sultan Mehmet, meşhur cami ve medreselerini tesis ettiği zaman bunların yakınında ve caminin batı tarafında bir de sıbyan mektebi yaptırmıştır.

Bolvadin, Afyonkarahisar

Bolvadin, Türkiye'nin Afyonkarahisar iline bağlı ilçe.

Sıdıka Avar

Ayşe Sıdıka Avar (d. 1901, İstanbul – ö.

Eyüp Rami İlköğretim Okulu

İstanbul Eyüp ilçesi Ram Cuma Mahallesinde bulunan bir eğitim kurumu.