Orta Oyunu eski bir Türk eğlencesi. Osmanlı devrinde, oyuncuları yazılı bir metine bağlı kalmadan, nüktelere ağırlık vererek, seyirciye bir öğüt veya ders vermek maksadıyla verilen temsil.

ORTA OYUNU (türkçe) anlamı
1. Sahne
2. perde
3. dekor
4. suflör kullanmadan halkın ortasında oynanan Türk halk tiyatrosu:
5. Öteki arkadaşlarının girdiği orta oyununa girmeyi düşündü.- O. C. Kaygılı.

Orta Oyunu hakkında bilgiler

Orta Oyunu eski bir Türk eğlencesi. Osmanlı devrinde, oyuncuları yazılı bir metine bağlı kalmadan, nüktelere ağırlık vererek, seyirciye bir öğüt veya ders vermek maksadıyla verilen temsil.

Orta oyununun isminin nereden geldiği hakkında üç kabul vardır: Bunlardan ilki; yeniçeri ortalarına bağlı oyun takımları temsil verirlerdi. Bu oyunlara“orta oyunu” ismi verildi. İkincisi Japonya ve Portekiz’de “Auto” ismi verilen taklit, kukla ve hokkabazlık gibi oyunları, oralardan gelen Yahudiler, memleketimizde de icra ettiler ve auto ismi zamanla orta haline geldi. Üçüncü olarak da İtalyanların Commedia dell’arte’ı için kullanılan “Arte oyunu”, söylene söylene zamanla, orta oyunu şeklini aldı.

Orta oyununun kaynağı hakkında çeşitli düşünceler vardır. Bunlardan ilki, Karagöz’ün canlı şahıslar tarafından oynanan şekli olduğudur. İkincisi ise kol oyunlarından çıktığı düşüncesidir. Bunlar; 1) Yeniçeri ortalarına bağlı oyun takımlarının askeri eğlendirmek için verdikleri temsiller, 2) Esnaf oyunları, 3) Taklitçi tabir edilen şahısların, konusu günlük olaylarla ilgili olan; konaklarda veya halka verdikleri temsiller, 4) Köylerde oynanan “meydan oyunu”. Orta oyununun ilk defa ne zaman oynandığı konusunda kesin bir malumat olmamakla beraber, Hafız İlyas Efendinin Tarih-i Enderun’unda 1819’dan evvel buna benzer bir oyun olmadığı yazılıdır.

Geleneksel Türk Tiyatrosu'nun adıdır. Kökü Orta Asya'ya kadar uzanır. Ancak bir tiyatro türü olarak asıl gelişmesini 15. yüzyıldan sonra göstermiştir. Orta oyunu dekorsuz, metinsiz, suflörsüz bir tiyatro şeklidir. Sahne, seyircilerin orta kısmında yer alan boş bir alandır. Metne dayanmamakla beraber orta oyunu'nun çatısı, temsilden önce ana hatlarıyla tespit edilir.

Oyuncular tespit edilen bu ana hatlara göre oyunculuk kabiliyetlerini kullanarak, tuluatla temsili yürütürler. Oyunu sürükleyen baş oyuncuya «Pişekar» denir. Bu ağır başlı efendiden bir tiptir. Oyunu Pişe-kar başlatır, karşısına oyunun komiği olan «Kavuklu» çıkar. Kavuklu da açık yürekli, ancak anlayışı kıt, saf bir kişidir.

Orta oyunu'nun en önemli bölümleri Pişekar ile Kavuklu'nun karşılıklı konuşmaları şeklinde geçer. Bunların dışında memleketin değişik yörelerine ait karakterler oyunda sırasıyla yer alırlar. Bunlar «Karadenizli, Akdenizli, Doğulu» ve benzeri tipler olabileceği gibi, «Rum, Yahudi, Arnavut, saraylı», «serhoş», «külhanbey» ve benzeri tipler de olabilir. Orta oyunu'nda ayrıca kadınlar da yer alır. Oyunda rol alan kadınlara «Zenne» denir. Ancak bu zenneler kadın kılığına girmiş erkeklerdir.

Orta oyunu, güldürücü sözlere ve nüktelere dayanan bir oyundur. En belirgin özelliği tiyatronun esasını teşkil eden taklide dayanması ve tiyatrodaki dekor, suflör, ışık ve benzeri yardımcı unsurların hiçbirini kullanmamasıdır. Orta oyunu'nda olaylar çok değişik mekanlarda geçebilir, Sanatçı bu mekanları bir kaç adım olduğu yerden hareket ederek ve sözle belirtir.

Örnek:

Yazılı bir metne dayanmayan orta oyunu değişik konularda temsil edilir. Konularına göre isimlendirmek gerekirse:

1 — örf ve adetlere dayanan temsiller: Sünnet, Hamam yb. 2 — Tenkide dayanan temsiller: Mandıra, Çivi baskını vb. 3 — Halk hikayelerine dayanan temsiller: Tahir ile Zühre, Ferhad ile Şirin vb. 4 — Günlük olaylara dayanan temsiller; Kağıthane Safası, Pazarcılar vb.
İlgili Konu Başlıkları Tümü

Hacıvat Karagöz Orta Oyunu

Karagöz ve Hacivat taklide ve karşılıklı konuşmaya dayanan, iki boyutlu tasvirlerle bir perdede oynatılan gölge oyunudur. Karagöz oynatıcısına kurgusal, hayalbaz denir.

Orta Sınıf Tiyatronun Doğuşu

18. yüzyılın Avrupa tiyatrosuna getirdiği en büyük yenilik, yükselmeye başlayan orta sınıf için üretilen burjuva oyunlarıydı. Bu türün öncülüğünü Fransa'da Diderot, Almanya'da da Lessing yaptı.

Aşuğ Oyunu

Aşuğ paçan orta bölümünde buluna kemi`e denir. Bu oyun 9-15 yaşlar arasındaki çocukların oynadığı bir oyundur. Bu oyun, oynayan iki çocuğun her biri bir aşuğu üç adım öteye bırakır.

Orta Çağda Avrupa Mutfağı

Orta Çağ mutfağı, 5. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar Avrupa kültürlerinin besinlerine, yeme alışkanlıklarına ve yemek pişirme yöntemlerine verilen genel addır. Bu dönem boyunca beslenme düzeni ve pişirme yöntemleri Avrupa genelinde değişimlere uğramış ve tüm bu ...

Cüce (Orta Dünya)

J. R. R. Tolkien'in kurgusal Orta Dünya evreninde Cüce, Arda'da yaşayan bir ırkın adıdır.

Tamburlaine The Great (savaş Oyunu)

''Tamburlaine the Great'' (Tam adı: Tamburlaine the Great, The Battle of Angorra, 1402 / Büyük Timur, Angorra Muharebesi, 1402), David Werden tarafondan tasarlanarak 1979'da Simulations Publications Inc. (SPI) tarafından "Great Medieval Battlesö Four Battles from the Middle Ages (Orta Çağdan ...

Köy Seyirlik Oyunu

"Köylü Tiyatrosu" adı ile de bilinen köyseyirlik oyunları düğünlerde, bayramlarda ya da yılın belirli günlerinde köylülerimizin genellikle "oyun yapma", "oyun çıkarma" adı altında bereket bolluk, sağlık ve yeni yılı karşılamak amacıyla oynadığı törensel içerikli ...

Tuluat

Doğmalar, doğuşlar manasına gelmektedir. Edebiyatta bir tiyatro türünün adıdır. Seçilen belli bir konuyu, önceden yazılmış herhangi bir metne dayanmadan, sahnede akla gelen sözlerle işleyerek canlandırma esasına dayanan bir oyun şeklidir. Tulûat'ta oyuncular, seçilen konu ile ...

Zurna

Geleneksel/yerel müziğin önemli çalgılarından biridir. Başlangıçta ağaç kabuğundan yapılan “boru”, daha sonraları bakır ve pirinç levhalar bükülerek de yapılmıştır. Bu çalgı geçmişte, curna, zurr, sarna ya da sorna ve Farsça olarak sernay olarak da anılmıştır. ...

Takım

Biyolojide takım: Sınıf ve familya arasında yer alan bir başka ana basamağı ya da o basamakta yer alan taksonomik grup. Müzikte takım: Klasik Türk musikisinde bir makamda 2 beste ve 2 semaiden meydana gelen eserler topluluğu.

Aktör

Genel olarak tiyatroda herhangi bir oyunu oynayan oyuncu. Kadın olanlarına da aktris denir. Aktörler, oynadıkları eserlere göre ya konuşurlar, ya şarkı söylerler veya fikirleri...

Osmanlı Türkçesi Edebiyatı

On üçüncü yüzyılda karşılaştığımız simaların başında, eserlerinde yer yer Türkçe kelimelere ve mülemmalara yer veren Mevlana Celaleddin-i Rumi (1207-1273) görülmektedir. Bunu takiben oğlu Sultan Veled'in (1226-1312) Türkçe manzumeler yazması, ayrıca hakkında pek fazla ...