Bilimsel Teori Nedir

Bilimsel teori henüz kanıtlanamamış bilimsel önermelerdir. Hipotezlerin deney ve gözlemlerle desteklenmesi halidir.

Evrim’le ilgili bilgisi tesadüfi ve yüzeysel olanlardan sık sık duyulan bir şikayet “Evrim kanıtlanabilse idi, teori olmazdı, kanun olurdu. Kanıtlanmamış bir şeyi ben kabul etmem”.

Elbette bilimsel teori ve günlük dilde “tahmin-öneri” anlamında kullanılan “teori” sözü arasında farklar var. Konuyu şimdi açmam sanırım ileride de bu şekilde gelecek yorumlara kolayca cevap verebilmem için gerekli.

Öncelikle, en büyük yanlış kanı, bilimsel teorilerin, “kanıtlandıktan” sonra “kanun”luğa terfi ettiği, yani “teori” sözünü içeren bir konunun henüz kanıtlanamadığı. Böyle bir şey yok. Bir konuyla ilgili hem bir kanun, hem bir teori ve aynı zamanda bilimsel gerçeklikten sözedebiliriz.

Bir örnekle açıklayalım, zira seçtiğim örnek Evrim karşıtlarının en sevdiği örnektir: yerçekimi.

Öncelikle yerçekimi, bilimsel bir gerçektir. Etkilerini görebiliyoruz, ölçebiliyoruz. Çekim kuvvetinin kendisi göremesek de, diğer algılarımızla yer çekiminin var olduğunu biliyoruz. (Örnek : bir şeyi elinden bırakırsan, yere düşer)

Buna ek olarak “Yerçekimi teorisi” diye bir şey de var. Bu teori, yer çekiminin nasıl çalıştığını anlatmaya çalışan bir teoridir. Yani kabul edilip edilmemesi diye bir kıstas yok, sadece nasıl çalıştığı konusunda teorileri kapsar. (Newton’un teorisi ya da Einstein’ın Rölativite Teorisi)

Son olarak da, Newton tarafından ortaya kondan “Yerçekimi kanunu” vardır. Bu kanun, kütle, uzaklık ve yer çekimi kuvveti arasındaki matematiksel ilişkiyi formüle eder. Belli bir kütleyi belli bir yükseklikten atarsanız meydana gelecek hareketi (ya da bilinmeyen başka bir veriyi) bulmaya yarar.

Özetle,

bilimsel bir gerçek, gözlemlenebilir doğal bir olaydır, (Evrim, yerçekimi, suyun kaldırma kuvveti gibi)

bilimsel teori o olayın nasıl gerçekleştiğini açıklamaya çalışır, (Evrim teorisi, yerçekimi teorisi, gibi)

ve son olarak bilimsel kanun, olayı matematiksel olarak formüle eden bir araçtır. (Yerçekimi kanunu, Arşimed prensibi gibi)

Kanunlar, bir olayı tanımlar. Teoriler, olayı açıklar. Eğer bilimsel bir hiyerarşi olsaydı, teorilerin kanunlardan daha üst bir konumda olmaları gerekirdi. Evrim de bu kriterlere uymaktadır. Evrim, gözlenebilen bir bilimsel gerçektir. Hem genetik, hem fosiller seviyesinde gözlemlenebilen bir gerçektir. Evrim teorisi ise bu gerçeği, açıklamaya çalışan bir bilimsel teoridir.

Bir diğer ifadeyle, eğer bir gün zaman makinesi icat edilebilse, ve zamanın başlangıcından itibaren canlıların oluşmasını saniye saniye izleyip, Evrim sürecinin işleyişini herhangi bir karanlık nokta kalmayacak şekilde açıklayabilsek bile, Evrim Kanunu diye bir şey olmayacaktır.

Evrim süreci, şüpheye yer bırakmayacak şekilde gözlemlenebilen ve bilimsel metodlarla ölçülebilen bir gerçektir. Evrim teorisinin ise açıklaması gereken bir çok nokta olduğu bir başka gerçektir. Ancak açıkladığı kadarıyla bile -ki bilimsel bir teori olmasının getirdiği bir yükümlülükle teori kanıtlara dayanmaktadır- Evrim gerçeğini en iyi şekilde açıklayan teori olduğu su götürmez bir gerçektir.

Bilimsel teori henüz kanıtlanamamış bilimsel önermelerdir. Hipotezlerin deney ve gözlemlerle desteklenmesi halidir

gözlene bir doğa olayıyla ilgili genellemelere bilimsel teori denir. büyük patlama ve atomun yapısıyla ilgili teoriler bilimsel teoriye örnektir