Aşınım Şekilleri

Su aşındırması yağmur damlasının toprağa düşmesiyle başlar. Yüzeysel akışa geçen su toprağı bulunduğu yerden kopararak taşır ve erozyona neden olur.

Akarsular yeryüzünü iki şekilde aşındırırlar;

1. Kimyasal Aşındırma: Suda eriyebilen kayaçların akarsuyun yatağında eritilmesi ile oluşan aşınım şeklidir.

2. Mekanik Aşındırma: Akarsuların eğime paralel olarak kazandıkları güçle yatağını aşındırır. Akarsular genellikle mekanik yolla aşındırma yaparlar. Mekanik aşındırmayı etkileyen faktörler şunlardır; Su Miktarı: Akarsuyun taşıdığı su miktarı arttıkça aşındırma gücü artar. Akış Hızı: Yatak eğimine bağlıdır. Yatak eğimi arttıkça akış hızı dolayısı ile de aşındırma hızı artar. Yük Miktarı: Akarsu ile birlikte taşınan yük yatağa çarptıkça onu aşındırır. Böylece yük miktarı arttıkça aşındırmada artar. Zeminin Özelliği: Akarsu kum, çakıl gibi gevşek malzemeleri daha kolay aşındırırken, kalker ve volkanik kayaçları daha geç aşındırmaktadır.

Akarsular yataklarını derine, yana ve geriye doğru aşındırırlar. Aşındırarak taşıdıkları malzemeleri ise deniz, göl ya da ova tabanında biriktirirler.

Akarsularda aşındırma ağızdan kaynağa doğru yani geriye doğrudur. Buna geriye aşındırma denir. Geriye aşındırmayla akarsuların boyları uzar ve gittikçe güçlenerek zamanla komşu akarsuların su toplama havzalarını da kaparlar. Yatak eğimi fazla olan akarsular yataklarını aynı zamanda derine doğruda kazarlar. Ancak deniz seviyesine yakın alüvyal ovalarda akarsular yataklarını yana doğru kazarak menderesler oluştururlar.

Akarsuların döküldükleri deniz ya da göl yüzeyine taban seviyesi denir. Denizler ana taban seviyesini oluştururken, kapalı havzalar ve göller yerel taban seviyesini oluşturur. Akarsular aşındırma ve biriktirmesini taban seviyesine göre yapar. Yatağını taban seviyesine indirmiş olan akarsular aşındırma ve biriktirme faaliyetini dengelemiştir. Yani akarsular taban seviyesinin altında aşındırma yapamazlar.

Akarsular, vadilerini kazdıkça yatak eğimleri azalır, yatak üzerindeki eğim kırıklıkları (diklikler, şelaleler) zamanla ortadan kalkar. Bu sırada akarsuyun ağız kısmından kaynağa doğru uzanan profili içbükey bir hal alır ki, buna denge profili denir.

Denge profiline ulaşmış akarsularda yatak eğimi azaldığı için akış hızı, aşındırma ve enerji potansiyeli düşüktür. Bu akarsuların yataklarında biriktirme faaliyetleri görülürken, nehir taşımacılığı için oldukça elverişlidirler.

Denge profiline ulaşmamış akarsularda yatak eğimi fazla olduğu için akış hızı, aşındırma ve enerji potansiyeli yüksektir. Bu akarsuların yataklarında yana, derine ve geriye doğru aşındırma faaliyetleri görülürken, nehir taşımacılığı için elverişli değildirler.

İklim değişikliklerinde ve tektonik hareketlere bağlı olarak deniz seviyesinin alçalması ya da yükselmesi taban seviyesinin değişmesine neden olur. Taban seviyesinin alçalması ya da yükselmesi de akarsuyun denge profilinin bozulmasına neden olur.

Aşınım Şekilleri


Görüşler

Bu konuda henüz görüş yazılmamış.
Gürüş/yorum alanı gerekli.
Markdown kodları kullanılabilir.

Aşınım Şekilleri ilgili konular

  • Nazım

    Dizmek sıralamaktır. Edebiyatta, sözün ölçülü ve ahenkli olarak söylenmesine denir. Nazım ölçülü ve ahenkli olarak söylenmiş veya yaz
  • Yükselti

    Yükselti ; Bir noktanın deniz seviyesinden yüksekliği “yükselti” olarak ifade edilir. Bir yerin yüksekliği o yer şekilleri hakkında kesin
  • Diyabet şekilleri

    Diyabet Kaça Ayrılır' Diyabet, tip 1 ve tip 2 olmak üzere ikiye ayrılır: Tip 1 Diyabet Tip 1 diyabet, genellikle çocukluk çağında b
  • Nazım şekilleri

    Bir şiiri meydana getiren mısraların kendi aralarında toplanış ve kâfiyeleniş düzeni. Şiir, belli bir vezin ve kâfiye düzenine bağlı
  • Devlet Şekilleri

    Üç türlü devlet şekli vardır: ...
  • İntihar şekilleri

    İntihar yöntemleri, canlıların kendini öldürmesi için ortam, zeka ve malzeme durumuna göre karar vererek başvurduğu yöntemlerdir.
  • Molekül şekilleri

    Molekül bir birine bağlı bir grup atomun oluşturduğu kimyasal bileşiklerin en küçük temel yapısına verilen addır. Diğer bir ifadeyle bir
  • Birikim Şekilleri

    Akarsular taşıdıkları malzemeleri;1. Eğimin azaldığı2. Su miktarının azaldığı3.
  • Aşınım Şekilleri

    Su aşındırması yağmur damlasının toprağa düşmesiyle başlar. Yüzeysel akışa geçen su toprağı bulunduğu yerden kopararak taşır ve er