Afak Hoca

Afak Hoca, Abakh Hoca, Apak Hoca, Appak Hoca veya daha önemlisi Āfāq Khwāja (? - 1693/94) Kaşgar'ın (şimdiki Sincan'ın (''Xinjiang'') güneyinde) dini ve siyasi önderidir. Khwāja Hidāyat Allāh (''Hidayetullah Hoca'') diye de tanınır.

Afak Hoca hakkında detaylı bilgi

Afak Hoca, Abakh Hoca, Apak Hoca, Appak Hoca veya daha önemlisi Āfāq Khwāja (? - 1693/94) Kaşgar'ın (şimdiki Sincan'ın (Xinjiang) güneyinde) dini ve siyasi önderidir. Khwāja Hidāyat Allāh (Hidayetullah Hoca) diye de tanınır.

Adı ilgili savlar

Çinliler, Afak Hocanın ismini 阿帕克霍加, Apake Huojia veya 阿帕尔霍加, Apa'er Huojia, ara sıra 阿帕霍加, Apa Huojia; khoja bir başka deyimle 和卓, huozhuo diye yazarlar. Doğu Türkistan, kaynaklarında "Afak" olarak geçmektedir. Afak kelimesi Arapça "Ufuk" kelimesinden geldiği ileri sürülüp, dünya tarafları anlamına gelmektedir. Afak Hoca ise Alem Hocası manasına gelmektedir. Mehmet Emin Buğra, Kalmuklar tarafından yüceltmek için "Afak" ünvanı verildiğini ve daha sonraları müridleri tarafından “Appak” olarak söylenmeye başlanıldığını kaydetmektedir. Anvar Baytur, Tavarihi Cemsei Şarki'den aktardığına göre ise: "Pak", "Appak". Semerkant yakınlarında ortalama 11 km uzaklıkta olan Dehbit (Dahbīd) ismindeki kasabadan Doğu Türkistan’a geldiklerinde Appak Hoca 33 yaşlarındadır. Hocalar, Abdullah Han (1638-1668) zamanınında çok büyük imtiyaz ve desteğe sahip olmuşlardır. Özellikle Appak Hoca ve kardeşi Yusuf Hoca taraftarları, Abdullah Han’ın sağladığı özel kolaylıklar sayesinde onların iktidara gelmeleri kolaylaşacaktır) adındaki yerleşim yerinde vefat etti. Kardeşinin ölümünden sonra tek kaldığı için bütün Aktağlık tarikat mensupları Appak Hocanın şemsiyesi altında toplandılar.

Afak Hoca, Yarkent'den Çağatay Hanedanın daveti üzerine Tibet'in ruhani dini lideri 5. Dalay Lama (Ngawang Lobsang Gyatso) ile gizli diplomatik ilişki kurmuştur. Afak Hoca kuvvetli bir hükümdar olarak, 1685 ile 1686 yılları arasında Emir İsmail (1659 - 1660) zamanında Doğu Türkistan bölgesini, ayrıca Hotan, Yarkent, Korla, Kucha, Aksu ve de Kaşgar şehirlerini kontrol altına almıştır. Appak Hoca bir müddet Kalmukların yardımlarıyla ikinci defa iktidarını yürütmüş, daha sonra ise Doğu Türkistandaki müritleri ile Kalmuk ve Çinlilere karşı mücadeleye girişmiştir. Bu mücadele yolunda Aksu ile Kaşgar arasında Karatağ savaş meydanın da 1693'de şehit düşmüş, cesedi Kaşgar’a getirilerek gömülmüştür. Hocanın kabri Kaşgar şehrinin kuzey doğusunda şehirden ortalama 6 km. uzaklıktaki Yağdu ismindeki yerleşim yerinde bulunmaktadır.

Appak Hoca Kalmuklara vergi vermek suretiyle Kalmukların vekili olarak 13 yıl iktidarda kalmış ve Hürmetcan Abdurrahman Fikret’e göre, 1693 yılında zehirlenerek öldürülmüştür. Molla Musa Sayrami, Hocaların Kalmukların yardımı ile Doğu Türkistan’ı ele geçirmesini "... O zamanın seyid ve yardımcıları yönetime gelme maksatlarıyla, dinsiz-müşriklerin hizmetine girmeyi uygun görüp, islam padişahları ve müslümanların üstüne, kafirleri getirmekten başka, yeni zulüm ve kötü işleri ortaya çıkarıp, müslümanların malını, mülkünü kafirlere verip, beş günlük dünyaya gururlanıp dünya telaşına düşmüşlerdir..." şeklinde değerlendirmiştir.

Afak Hoca'nın ölümüyle, Aktağlık ve Karatağlık arasındaki tartışmalar tekrar ateşlenir.

Afak Hoca Türbesi

Afak Hoca türbesi Müslüman Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin kutsal mekanlarından biridir. Türbe Haohan (浩罕村; Yağdu olarak da bilinmektedir) denilen yerleşim yerinde, küresel yer bulma sistemindeki yeri, kuzeydoğusunda bir yörekent'te yaklaşık 5 km Kaşgar'ın şehir merkezinden uzaktadır. İlk önce 1640 yılında Muhammad Yusuf için yapılmış olan, güzel çinilerle süslü türbede Afak Hoca ve ailesinden beş kuşak, 72 aile üyesi erkek ve kadınlar gömülmüştür.

Notlar

Kaynaklar

  • Tarih-i Emniyenin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi, Bişkek 2006.
  • Kim Hodong, "Holy War in China: The Muslim Rebellion and State in Chinese Central Asia, 1864-1877". Stanford University Press (March 2004). ISBN 0-8047-4884-5. (Searchable text available on Amazon.com)
  • Dru C. Gladney (1999), "The Salafiyya Movement in Northwest China: Islamic Fundamentalism among the Muslim Chinese?" Originally published in "Muslim Diversity: Local Islam in Global Contexts". Leif Manger, Ed. Surrey: Curzon Press. Nordic Institute of Asian Studies, No 26. Pp. 102-149.
  • Kadir Tuğ, Doğu Türkistan’da Hocalar Dönemi, Bişkek 2004, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih (Genel Türk Tarihi) Anabilim Dalı, Yükseklisans tezi.


Dış bağlantılar







Bu sayfa, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu Vikipedi'deki Afak Hoca maddesinden faydalanılarak veya ilgili madde birebir kopyalanarak hazırlanmıştır. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında, Vikipedi sitesi kaynak gösterilerek özgürce kullanılabilir.
İlgili Konu Başlıkları Tümü

Kaşgar

Kaşgar, (Uygurca قەشقەر Çince 喀什) Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin batısında yer alan tarihi bir şehir.

Ahmet Kazani

Ahmet Kazani, (Arapça: مَكهدُمِ اَزَم ال خَسَنِ ال ضَهبِدِ, ''Makhdum-i A'zam al-Kasani al-Dahbidi'' veya "''MakhdÅ«m-i-Azam''" tanılır.) 1461 - 1542 yılları arasında yaşamış ünlü bir ...

Aktağlık

Aktağlık (ya da Afakiyye, Uygurca: افَكِيّء, Çince: 白山派; ''báishānpài''; anlamı: Akdağ hizbi), Doğu Türkistan'da Nakşibendi tarikatının bir kolu.

Kaşgar İli

Kaşgar İli (Uygurca: قەشقەر ۋىلايىت , ''Qeshqer Wilayiti'', ''K̡əxk̡ər Vilayiti'', ''Keşker Vilayiti'', Çince: 喀什地区/喀什地區; Pinyin: Kāshí Dìqū), Çin Halk Cumhuriyeti'nin Sincan Uygur Özerk Bölgesinin güneybatısında bir ildir. Kaşgar başşehridir.

Sincan Uygur Özerk Bölgesindeki Anıtlar

Sincan Uygur Özerk Bölgesinde bulunan tüm anıtların listesi.

Yarkand Hanlığı

Yarkand Hanlığı (Arapça: ماَملاَكاَتي ياَركَند, ''mamlakati Yarkand'', ''mamlakati Moghuliya'', ''mamlakati Saidiya'' veya Seidiye Hanlığı) de denilen Doğu Türkistan'da 1514 ile 1680 yılları arasında Altışehir (''Altıshahr'') olarak bilinen Hotan, Yarkent, ...

Çin Camileri

Çin'de camiler, (Arapça: مسجد masjid) Müslümanların kutsal ibadet mekanı, Çin'de İslam (伊斯兰教, Yisilanjiao veya 回教 Huijiao tanımlanır)'ın zengin bir mirası vardır, en eski tarihe sahip, 650 yılı hatta öncelerine kadar dayanır. O zamanlar İslam Peygamberi Muhammed, ...