Arthur Schopenhauer

Kısaca: Arthur SCHOPENHAUER (1788-1860), 22 Şubat 1788’de Danzig’de doğdu. Annesi ve babası Hollanda asıllıydı. Annesi Johanna Schopenhauer romancı olarak ün kazanmıştı. 1805’te babası intihar etti. Annesiyle arasında büyük anlaşmazlıklar başladı. Annesi kocasının ölümünden sonra serbest aşk hayatı yaşamak için bu işe elverişli bir yer olan Weimar’a gitti. Schopenhauer’i kıskanıyor “ bir evde iki dahi olmaz” diyordu. ...devamı ☟

Arthur Schopenhauer
Arthur Schopenhauer

Arthur Schopenhauer (1788-1860) Alman filozof.

22 Şubat 1788’de Danzig'de doğdu. Babası yetenekli bir tüccar olan Heinrich Floris Schopenhauer, annesi ise özgürlüğüne düşkün genç bir kadın olan Johanna idi. Heinrich Schopenhauer'un en büyük arzusu oğlu Arthur'un kendisi gibi büyük bir tüccar olmasıydı. Schopenhauer ailesi bir çocuğun düşlediği ideal aileden çok uzaktı, Heinrich fazlasıyla kıskanç, Johanna ise fazlasıyla bencil ve özgürlüğüne düşkündü. Bu yüzden ailedeki çekişmeler Heinrich Schopenhauer ölene kadar hiç dinmeyecekti. Arthur Schopenhauer ise annesine karşı olumsuz hislerle dolu bir biçimde yetişecek ve ilerdeki kadınlar üzerine kuracağı olumsuz düşüncelerinin çoğunun temelinde hoşlanmadığı annesi olacaktı. Arthur henüz çok küçükken, Prusya Danzig'i yönetimi altına alınca aile Hamburg'a taşındı. Aile Hamburg'a taşındıktan sonra, Arthur'un küçük kız kardeşi Adele dünyaya geldi.1793'ten 1797'ye kadar ailesiyle Hamburg'ta yaşadı. Sonra, daha dokuz yaşındayken babası tarafından toplumsal zarafet öğrenmesi için Paris'e, bir aile dostlarının yanına gönderildi. Arthur iki yıl Paris'te yaşadı. Onbeş yaşına geldiğinde Arthur'un hayalleri hiç de tüccar olmak yönünde değildi. Daha onbeş yaşında olmasına rağmen edebiyata ve felsefeye doymak bilmez bir ilgi duyuyordu. Yine de babasının girişimleri sonuca istemeyerek de olsa 1804'te Hamburglu ünlü tüccar Senatör Jenisch'in yanında çıraklığa başladı. Sonra 1805 yılının Nisan ayında, Arthur Schopenhauer'in hayatını ve düşüncelerini değiştirecek o önemli olay gerçekleşti; babası Heinrich Hamburg'daki depolarının üst katındaki pencereden Hamburg Kanalı'na atlayarak intihar etti. Arthur duygusal anlamda çökmüştü, babasının ölümü ardından tüccar çıraklığına bir süre daha devam etti. Schopenhauer derin bir depresif hal içinde babasının yasını tutarken, annesi Johanna ise bir kaç aylık yasdan sonra aile işleri tasfiye ederek Hamburg'dan Weimar'a taşındı. Weimar'da kurduğu salon kısa zamanda ünlendi ve dönemin bir çok önemli sanatçısıyla arkadaş oldu. Zamanla tanınmış bir yazar oldu ve bir çok roman, makale ve biyografi yazdı. Yazdığı romanlar genellikle feministik temalar içeriyordu, çoğu zaman konu, istemediği bir evlilik yapmaya zorlanmış ama özgürlüklerinden hala vazgeçmemiş bu yüzden de çocuk yapmayı reddeden kadınlardı. Arthur Schopenhauer 1809'da Göttingen Üniversitesi'ne girdi. Kant ve Platon'dan etkilendi. İki yıl sonra Berlin'e gitti ve Berlin Üniversitesi'ne girdi. 1813’te Jena’da “Über die vierfache Wurzel des Satzes vom Zureichender Grunde” (Yeterli Nedenin Dörtlü Kökü) adlı bir tez savundu, bu tezle Jena Üniversitesi'nden doktorasını aldı. Bu sıralarda annesiyle ciddi bir şekilde kavga etmişti ve annesi ölene kadar da hiç görüşmediler.

1818’de büyük eseri Die Welt als Wille und Vorstellung’u (İstenç ve Tasarım Olarak Dünya) yayımladı. İlerde çok satılacak ve bugün felsefi bir klasik olacak eser, ne yazık ki o dönemlerde hiç satmadı. Arthur Schopenhauer daha sonra Berlin Üniversitesi’nde doçent oldu (1820). Berlin Üniversitesi'nde ders vermeye başladığında, ders saatini dönemin ünlü filozofu Hegel'inki ile aynı saate ayarlamıştı, bu yüzden çoğunlukla hiç kimse onu dinlemeye gelmezdi. 1831’de öğretim üyeliğinden ayrılarak Frankfurt’ta münzevi bir yaşam sürdü. 1844'te İstenç ve Tasarım Olarak Dünya adlı eserinin ikinci tamamlayıcı cildi yayımlandı. Hayatının son yılları dışında hakettiğine inandığı üne kavuşamadı. Oysa belki de dünyada istediği en büyük şeydi, ün. Uzun züre boyunca kazanamadığı ün üzerine çok fazla sözleri vardır, içindeki tanınma özlemini fazlasıyla belirtmiştir. 1850'de yayınladığı Parerga et Paralipenoma (Yunancadan "geride kalan ve tamamlayıcı çalışma) adlı eseri beklemediği biçimde çok sattı ve son yıllarında meşhur oldu. Parerga et Paralipenoma, Schopenhauer'in felsefi makalelerinden ve aforizmalarından oluşan iki ciltlik bir eserdi.

21 Eylül 1860’da Frankfurt am Main’de yemek sırasında, karaciğer konjeksiyonundan ölmüştür.

Schopenhauer daha çok Hegel’in iyimser felsefesine karşı geliştirdiği kötümser felsefesiyle tanınır. Platon, Kant ve doğu felsefesini, özellikle Budizmi kendisine özgü bir şekilde kaynaştırdığı felsefesi Tolstoy, Mann, Wagner, Freud, Nietzsche ve Wittgenstein gibi önemli isimleri derinden etkilemiştir.

Düşünceleri

Schopenhauer'in eserlerinde, özellikle de "İstenç ve Tasarım Olarak Dünya"da ilk göze çarpan detay üslubudur. Döneminde etkisi tartışmasız büyük olan Kant ve Hegel'in üslublarına oranla çok daha yalın, çok da açık ve net bir üslub ile kaleme alınmıştır Schopenhauer'in eser(ler)i. Aynı zamanda üslubuna aşırıya kaçacak derecede bir "açık sözlülük" damgasını vurmuştur. Bu ilk yayımlandıklarında eserlerin fazla ilgi toplamamasının başlıca nedenlerindendir; Schopenhauer fazlasıyla açık sözlü idi, kesinlikle alçak gönüllü veya mütevazi değildi, düşünceleri devrim niteliğindeydi, ve zamanın belki de felsefi otoritesi olan Hegel için hiç de hoş lafızlarda bulunmuyordu.

Kant'ın "görüngüsel dünya üzerine algıladıklarımızın dışındaki gerçekleri kavrayamadığımız" fikrine katılmakla beraber, vücutlarımızın görüngüsel dünyanın gerçek birer parçası olduğunu ve vücutlarımız yoluyla görüngüsel dünyanın gerçeklerine yaklaşabileceğimizi düşünüyordu. Zaten, vücutlarımıza dair bilgilerimiz algısal olmaktan öte, hislerimizden kaynaklanan, içimizden kendiliğinden gelen bilgilerdir. Schopenhauer'e göre içimizdeki gerçeklik bilincimiz tarafından bastırılır. Fakat, bastırılan bu biliçdışı gerçekler (istenç) özellikle sanat yoluyla kavramsallaştırılmadan, sözcüklerle kısıtlanmadan, yeterli oranda dışa vurulabilir.

Schopenhauer'e göre bilinçdışı gerçekler, yani istenç, bilincin altında bastırılmış bir şekilde mevcuttur. İstem, hayati bir güçtür; ayak direyen, zorlayan. Her türlü eylemimizin kökü bastırılmaya çalışılan veya dışa vurulmaya çalışılan bir istence dayanır. İstenç, bütün doğada bulunan, doyumsuz hayati güçtür. Schopenhauer her türlü duygu durumunu istenç kavramıyla açıklayabiliyordu. Acı çekmek, istençin amacına giden yolun engellenmesi iken mutluluk ve sevinç istençin başarıya, yani amacına ulaşmasıdır. Biliçdışılığı, istençi, Schopenhauer'in kendi sözleriyle tanımlarsak: "Biliçdışılık, her şeyin başlangıçtaki ve doğal durumudur, dolayısıyla, aynı zamanda bir temeldir, ki ondan belli varlık türlerinde, en yüksek olgunlaşma olarak bilinç doğar. Bu yüzden bilinçdışılık daima baskın olmaya devam eder."

Açıkça görüldüğü gibi, bugünkü düşünce ve bilim dünyasının temelinde yatan bir çok görüşün temellerini atan ilk kişi Schopenhauer'di. Özellikle, Freud'e ve dolayısıyla, psikoanalize olan katkıları kuşkusuz çok büyüktür.

Schopenhauer'in özellikle hayat ve varolmak üzerine düşünceleri genel karamsarlığından çok daha amansız bir karamsarlığa sahiptir. Bu yüzdendir belki de, hayat üzerine olan karamsar düşünceleriyle çok ünlüdür. Aynı zamanda fazlaca ünlü olduğu bir konuda insansevmezliği idi. İnsanlara "iki ayaklı hayvanlar" diye hitab edişinden insansevmezliği fazlasıyla aşikardır. Ayrıca, o insansevmezliği ve kişinin kendisini insanlardan izole etmesini, eksiklikten öte bir erdem olarak görmekteydi. Zaten Schopenhauer'e göre, erdemli ve olgun bir insan başkalarından hiçbir şey istemeyecek kadar tamamdır, kendi kendine yeterdir, bu yüzden de insanlarla birlikte olmaya veya onlarla çeşitli ilişkiler kurmaya gerek görmez.

Schopenhauer'in kadın, hayat, ölüm ve cinsellik üzerine bir çok farklı görüşü vardır. Her biri, hem biri önemli ve düşünce serüvenimize damga vurmuş görüşlerdir.

Schopenhauer ve Din

Her ne kadar Schopenhauer düşüncelerini ateist bir temele oturtmuş olsa (ki bu onun dönemi için büyük bir adımdı) ve dini "yığınların metafiziği" olarak tanımlasa da, özellikle Hristiyanlığa ve Budizme saygı ve yakınlık duyardı. Ona göre Hristiyanlık bir karamsarlık diniydi, bir çok dogma ve ibadet karamsarlık çerçevesi içinde yapılanmıştı ve yaşam açısından faydalı olabilirlerdi. Örnek olarak, Schopenhauer'a göre, "oruç", kişinin bilincine uymasını engelleyen, onu çoğunlukla hayal kırıklığına uğratan ve yalnızca doymak bilmez bir döngü olan arzularının esaretinden ufak bir ölçüde de olsa korurdu; kişiyi arzularına karşı biraz daha güçlü kılar ve arzuları az da olsa zayıflatırdı. Hristiyanlığın ötesinde, düşüncelerini de fazlasıyla etkilemiş olan Budizme yoğun bir ilgi ve saygısı vardı. Budizm temelinde kişileri acıya ve hayal kırıklığına sürüklediği için istençlerin yok edilmesini içeriyordu, istençlerin yok edildiği ve kişinin her anlamda kemale erdiği "nirvana"yı hedefliyordu. Zaten, budizm ve diğer hint kökenli öğretilerin Schopenhauer'ı fazlasıyla etkilediği bilinen bir gerçektir. Gelecek günlerde Hint felsefesinin Avrupa'yı fazlasıyla etkileyeceği, ve Avrupa'da yeni kapılar açacağını düşünüyor; gelecek yüzyıllarda Sanskrit edebiyatının etkisinin, 15. yüzyıldaki Yunan edebiyatının etkisi kadar büyük olacağını söylüyordu.

Özellikle ileriki yaşlarında dinsel dogmalara olan saygısı ve onlarda bulduğu garip ama önemli anlamlar arttı. Fakat, belirtmekte yarar var ki, ne felsefesi ne de kendisi ateist temelden ayrılmış sayılmazdı.

Schopenhauer'in Felsefesi

PESSİMİSM (KÖTÜMSERLİK)

Schopenhauer’e göre evren, birbirlerini sonsuz olarak yiyenlerin yeridir. Acı sevinçten çoktur. Var olmak acı çekmek anlamını taşır. Hiç doğmamış olmak doğmuş olmaktan çok daha iyidir. Olumlu mutluluk sonsuz bir kuruntudur. Mutluluk hali acı çekmediğimiz andır. Acıların kısa sürelerle azalmasıdır. Bunun içindir ki cinsel sevişme ve üreme büyük bir kötülüktür. Bilincimiz bu kötülüğün utancını taşır. Evlenme, kendini yenmek gücünü gösteremeyenlere acımaktan ötürü verilmiş bir izindir. İsa’nın babasız doğuşunun ince anlamı buradadır. Çünkü İsa böylesine utanç verici bir kötülüğü işleyen bir adamın oğlu olamazdı.

“Her ne olursa olsun, hayata belli bir ölçüye kadar dayanabilen bir kimse bile, giderek yaşlandıkça herşeyin bir hayal kırıklığı ve hatta bir aldanış olduğunu kavrar. Başka bir deyişle, koskoca bir aldanıştan başka bir şey olmadığını öğrenir.”

“Hayatın birinci yarısı mutluluğa karşı duyulan yorulmak bilmez bir özlem olduğu halde, ikinci bölümü acı ve korku duygusuyla kaplıdır. Çünkü mutluluk denilen herşeyin kuruntu olduğunu ve acıdan başka gerçeğin bulunmadığı farkedilmiştir. Artık aklı başında insanların yakıcı zevklerden çok acısız bir hayata yönelmeleri bundandır.”

“Yaşamını ancak hem zihinsel, hem de bedensel çok büyük acılar yaşamadan geçiren kimse en mutlu yazgıya sahiptir. Ama en canlı zevkleri yada en büyük hazları tatmış değildir.”

“Yaşamından mutluluk öğretisi açısından bir sonuç çıkartmak isteyen kimse, hesabını tattığı zevklere göre değil atlattığı belalara göre yapmalıdır.”

Eleştirmenler Schopenhauer’ın düşünce tarzının genellikle Avrupa felsefesinden farklı olduğu üzerinde durmuşlardır. Doğu düşüncesine ağır basan “dünyadaki kötülük” sorununun onu herşeyden fazla ilgilendirdiğini söylemişlerdir. Onun felsefesi yaşamdaki ve insan içindeki kötülüklerden sıyrılmaya yönelik bir çaba olarak görülebilir. Bu kötümser felsefenin ahlak alanında ileri sürdüğü öğreti, Schopenhauer’ın kendisinin de belirttiği gibi dünyada kaçmaya yönelik dinlerin görüşlerine yakın düşer. Ama Schopenhauer’a göre ahlaksal davranış ve kötülükten sıyrılma çabası dinlerde olduğu gibi “öte dünya”, “cezalandırma” yada “ödüllendirme” ilkeleri üzerine temellendirilmez. Bu bakımdan onun felsefesi yaygın, yüzeysel ve sıradan din yaşamının ve inançlarının eleştirilmesini de içinde taşır.

Bibliyografi

*Orhan Hançerlioğlu, "Düşünce Tarihi", Remzi yayınları.
  • Will Durant, "The Story of Philosophy", 1991.

    Bağlantılar

    *http://www.blupete.com/Literature/Biographies/Philosophy/Schopenhauer.htm Kısaca Hayatı&Düşünceleri (İngilizce)
  • http://www.friesian.com/arthur.htm Yaşamı ve düşünceleri üzerine bir makale (İngilizce)
  • http://www.geocities.com/temellicus/felsefe/filazof_schopenhauer.htm Yaşamı ve düşünceleri üzerine başka bir makale (Türkçe)

    Ayrıca Bakınız

    *Freud ve psikoanaliz
  • Nietzsche
  • Evrim ve Doğal ayıklanma

Deniz - 3 ay önce
Merhaba, Çok faydalı bir içerik ürettiğiniz için öncelikle teşekkür ederim. Fakat yazım yanlışları çok fazla, bu kadar yazım yanlışı olduğu için okurken rahatsız etti beni. Düzeltebilirseniz daha güzel bir içerik sunmuş olursunuz. İyi okumalar.

Görüş/mesaj gerekli.
Markdown kullanılabilir.

Arthur Schopenhauer Resimleri

Hedonizm ve Schopenhauer
3 yıl önce

Hedonizm akımı ve Arthur Schopenhauer'ın fikirleri detaylı incelendiğinde önemli birtakım benzerliklerin olduğu görülmektedir. Schopenhauer'i ele alacak olursak...

Arthur Danto
3 ay önce

Hegel Estetiği, ve filozoflardan Maurice Merleau-Ponty and Arthur Schopenhauer. Özel ^ "Arthur C. Danto, philosopher and art critic, has died, aged 89"...

Arthur Danto, Hegel, Columbia İœniversitesi
Aşkın Metafiziği
3 yıl önce

Arthur Schopenhauer; Türkçe tercümesi Selahattin Hilav tarafından yapılan Aşkın Metafiziği isimli kitapçığındaki analiz-tezinde, aşkın ne olduğunu, erkeklerin...

Aşkın Metafiziği, Arthur Schopenhauer, Aşk, Felsefi, Selahattin Hilav, Türkçe
1860
4 ay önce

29 Haziran - Thomas Addison, İngiliz hekim (d. 1793). 21 Eylül - Arthur Schopenhauer, Alman filozof ve düşünür (d. 1788). 24 Ekim - Élie Louis Decazes...

1860, 18. yüzyıl, 1855, 1856, 1857, 1858, 1859, 1861, 1862, 1863, 1864
Kötümserlik
3 yıl önce

alanında etkili olmuştur. İstenç ve Tasarım Olarak Dünya adlı eserinde Arthur Schopenhauer radikal bir metafizik kötümserliğini nedenselleştirmiştir. Temel...

Kötümserlik, Arthur Schopenhauer, Theodor Heuss, İstenç ve Tasarım Olarak Dünya, Norbert Blüm:, Heinz Rühmann, Anonim, Ludwig Marcuse, Ulrich Horstmann, Dünya görüşü, í‰mile Michel Cioran
Alman felsefesi
4 ay önce

Schelling, Johann Gottlieb Fichte, Kant, Hegel, Feuerbach, Marx, Arthur Schopenhauer, Nietzsche, Karl Jaspers, Goethe gibi ünlü filozoflar bulunmaktadır...

Alman felsefesi, 18. yüzyıl, 19. yüzyıl, 20. yüzyıl, Alman, Arthur Schopenhauer, Bertrand Russell, David Hume, Dil felsefesi, Edmund Husserl, Epistemoloji
1788
3 ay önce

romantizm akımının önde gelen figürlerindendi (ö. 1824). 22 Şubat - Arthur Schopenhauer, Alman filozof ve düşünür (ö. 1860). 10 Mart - Joseph Freiherr von...

1788, 17. yüzyıl, 1783, 1784, 1785, 1786, 1787, 1789, 1790, 1791, 1792
Felsefenin Öyküsü
3 yıl önce

Voltaire, Immanuel Kant (alt başlıkta Hegel'den bahsedilmektedir), Arthur Schopenhauer, Herbert Spencer ve Friedrich Nietzsche'dir. 1933 yılında yapılan...