Dersim İsyanı

Dersim İsyanı Tunceli bölgesinde (eski adı il Dersim) 1930'larda meydana gelen ayaklanma.

Dersim İsyanı Tunceli bölgesinde (eski adı il Dersim) 1930`larda meydana gelen ayaklanma.

Osmanlı döneminde yüzyıllarca yurtluk ve ocaklık biçiminde özerk olarak yönetilen Dersim bölgesinde özellikle Tanzimat döneminde merkezi yönetimin güçlendirilmesi amacına yönelik düzenlemelerine karşı sık sık ayaklanmalar çıkmıştır.(1847,1877-78,1885,1892,1893-95,1907,1911,1916).

Yörenin doğal koşulları ve aşiret temeline dayanan toplumsal yapısı, merkezi yönetimlerin otorite kurmasını engellemişti. Cumhuriyet döneminde de bölgede egemen olan aşiret düzenini dağıtmak ve devlet gücünü yerleştirmek amacıyla bazı girişimler yapıldı.1930`ların ilk yarısında bölgede meydana gelen ayaklanmalar bastırıldıktan sonra , 1935`te 2884 sayılı Tunceli Vilayeti`nin idaresi hakkında kanun çıkarıldı. Buna göre Tunceli iline bir askeri vali atanacaktı. Aynı zamanada dördüncü genel müfettiş sıfatını alan valinin (general Abdullah Alpdoğan) geniş yönetsel, askeri ve yargısal yetkileri vardı. Düzeni sağlamak ve güvenlik açısından gerekli gördüğü durumlarda ilde yaşayan kişileri ve aileleri ,il sınırları içinde bir yerden bir başka yere göndermeye , il sınırları içinde oturmalarını yasaklamaya da yetkiliydi.

Yasanın uygulanmaya başlamasıyla 1937 başlarında yeni olaylar çıktı. Bölgede güvenlik sağlanamadı ve hükümet otoritesi kurulamadı. Bu sırada Suriye sınırına ve sınıra yakın bölge ve illerde benzer olaylar görüldü. Hatay`a bağımsızlık tanıyan Milletler Cemiyeti kararından sonra ,TBMM`de yapılan görüşmelerde, bu gelişmelerin başta Fransa ve Fransa`nın mandası altındaki Suriye tarafından kışkırtıldığı ileri sürüldü. Başbakan İsmet İnönü ise, Tunceli İlinde iki yıldır izlenen reform programının amacının bölgenin uygar bir hale getirilmesi olduğunu belirterek,programa karşı bölgede direniş olduğunu belirtti.

Abasan aşireti reisi ve kendisine `Dersim generali` sıfatını yakıştıran Seyit Rıza önderliğinde asker ve vergi vermek istemeyen aşiretlerce yeni bir ayaklanma patlak verdi. Ayaklanmaya Kureyşan aşireti dışında Haydaran, Yusufhan ve Demenan aşiretlerinden oluşan yaklaşık 5,000 kişilik bir ayaklanmacı grubu katıdı. Ayaklanma 20-21 mart gecesi Harsik köprüsünün yıkılması, köprüyle Kahnut bucağı arasındaki telefon hattının kesilmesiyle başladı. Mart-Nisan 1937`de olayların genişlemesi üzerine general Abdullah Alpdoğan komutasında başlatılan askeri harekat, 13 eylül 1937`de sona erdi. Yöre halkının bir kısmı başka illere gönderildi.

Askeri harekattan sonra yapılan yargılma 15 Kasım 1937`de sona erdi. Ayaklanmanın lideri Seyit Rıza ile 6 kişi idam edildi. Çok sayıda ayaklanmacı değişik hapis cezalarına çarptırıldı. Ama olaylar durulmayınca 1938`de yeni bir ayaklanma çıktı. Bunun üzerine başlatılan ikinci askeri harekat sonunda Eylül 1938`de ayaklanma tamamen bastırıldı.

Kaynaklar

Vikipedi

İlgili konuları ara


Görüşler

  • misafir Avatar
    misafir - 4 yıl önce
    dersim isyanı ile ilgili olarak mutlaka karerli mehmet efendinin "yazılmayan tarih koçgiri-şeyh sait-dersim isyanı" kalan yayınlarında çıkan kitabını mutlaka okuyun ve doğruları insanlarımıza aktarın.selamlar

Gürüş/yorum alanı gerekli.
Markdown kodları kullanılabilir.

Dersim İsyanı ilgili konular

  • Dersim Harekatı

    Dersim Harekatı Dersim (bugünkü Tunceli) ve çevresinde devlete karşı girişilen İsyanlar sebebiyle düzenlenen siyasi, idari ve askeri harekat.
  • Dersim İsyanı

    Dersim İsyanı Tunceli bölgesinde (eski adı il Dersim) 1930'larda meydana gelen ayaklanma.
  • Seyit Rıza

    Seyit Rıza 1937 yılındaki Dersim İsyanı'nın lideri.
  • Kırğanlı

    Kırğan veya Kırğanlı aşireti Dersim`in Şeyh Hasan-Seyit geleneğinde Şeyh Hasananlılar`ın kollarından biridir. Batı Türkistan`dan Celaled
  • Tunceli İsyanı

    Cumhuriyetin ilk yallarında devletin Tunceli'ye nüfuz etmeye ve otorite kurmaya başlaması üzerine, yıllardır başına buyruk yaşayan Dersim b
  • Koçuşağı İsyanı

    Koçuşağı İsyanı, 7 Eylül 1926'da başlayıp 30 Kasım 1926 yılında son bulan isyan Ovacık, Hozat, Çemişgezek arasındaki bölgede vergi ve
  • Dersim ayaklanmaları

    Dersim ayaklanmaları, Osmanlı Devleti döneminde Dersim bölgesinde çıkmış isyanlara verilen adlar. Osmanlı döneminde yüzyıllarca yurtluk ve
Dersim İsyanı
Dersim İsyanı