Hürriyet ve İtilaf Fırkası, İkinci Meşrutiyet döneminde iktidardaki İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne karşı kurulmuş olan en önemli muhalefet partisidir. 1911-1913 arasındaki ilk etkinlik dönemi, 23 Ocak 1913'te İttihat ve Terakki'nin Bâb-ı Âli Baskını ile diktatörlüğünü ilan etmesi üzerine sona ermiştir. Mütareke'den sonra 1919 Ocağı'nda yeniden kurulan parti, ertesi yıl başlarında etkinliğini kaybetmiştir.

Hürriyet Ve İtilaf Fırkası hakkında detaylı bilgi

İkinci Meşrutiyet devrinde kurulmuş partilerden biri.Türk siyasi tarihinin ilk muhalefet partisi olarak bilinir. 21 Kasım 1991’de İstanbul, Şehzadebaşı’nda kuruldu. Amasya mebusu İsmail Hakkı Paşa, Sivas mebusu Dr. Dagavaryan, Tokat mebusu Mustafa Sabri Efendi, Hama mebusu Abdülhamid Zehravi, Piriştine mebusu Hasan Bey, Sinop mebusu Dr.Rıza Nur Bey, Ayan meclisi azaları Damad Ferid ve Müşir Fuad Paşalar, Emekli Ferik Süleyman Paşa, emekli Miralay Sadık Bey, gazeteci Tahir Hayreddin Bey tarafından kurulan fırkanın ilk reisi Damad Ferid Paşadır.

İkinci Meşrutiyetten sonra kurulan en güçlü muhalefet partisi olan Hürriyet ve Îtilaf Fırkası, son derece bunalımlı bir dönemde kuruldu. Meclis içinde bulunan mutedil (ılımlı) Hürriyet perveran ve Ahali fırkalarına mensup mebuslarla, Rum, Arnavut, Arap, Ermeni mebusları ve hiçbir partiye üye olmadıklarını söyleyen Hizb-i Müstakil mebuslarının birleşmesiyle ortaya çıktı. Böylece İttihat ve Terrakki karşısında dağınık durumda olan muhalefet toplanmış oldu. Ayrıca meclis dışında bulunan eski İttihatçılar, devre dışı bırakılan ilmiyeciler, eski Ahrarcılar, demokratlar ve sosyalistler gibi düşünceleri farklı ve İttihat ve Terakkiye karşı olan kimseler de bu fıkra içinde yer aldılar.Tek başlarına İttihat ve Terakkiye karşı koyamayan kişilerin ve partilerin birleşmesi neticesinde ortaya çıkan fırkanın belli bir ideolojisi yoktu. Asıl gayeleri, İttihatçıların, çeteciliğini ve komitacılığını önlemek ve iktidar tekelini kırmaktı. Ancak bünyesinde topladığı unsurların eğilimine göre, Osmanlıcılık, adem-i merkeziyetçilik ve teşebbüs-i şahsi (yerinden idare ve hür teşebbüs), meşrutiyetçilik, liberal ekonomi gibi fikirlerin savunuculuğunu yaptı. İttihat ve Terakki fırkasıyla kıyasıya mücadele etti. Sopalı seçim olarak bilinen 1912 seçiminde pek az mebus çıkarabilen fırka, İttihat ve Terakkinin uyguladığı baskı politikaları yüzünden etkinliğini kaybetti.Meclis-i Mebusanın 4 Ağustos 1912 tarihinde feshedilmesinden sonra, Balkan Savaşının bunalımlı günlerinde seçimler ertelendi. 1914 yılına kadar meclissiz bir meşrutiyet denemesi yapıldı.

Meclissiz dönemdeki Gazi Ahmed MuhtarPaşa ve Kamil Paşa hükumetleriyle iyi münasebetler kuran Hürriyet ve Îtilaf Fırkası, Babıali baskınıyla iktidarı tekrar ele geçiren İttihat ve Terakki Fırkasına karşı mücadeleye devam etti.

Bünyesinde çeşitli unsurları barındıran ve kitle partisi hüviyetinde olan Hürriyet ve Îtilaf Fırkasının, Teşkilat, Tahdirat, Teminat, Merih, Hemrah, Islahat, Şehrah, İfham gazeteleri gibi yayın organları vardı. Fırkanın faaliyet ve fikirlerini İkdam, Yeni ikdam, Yeni Gazete, Alemdar gazeteleri desteklediler. Fırkanın ideolojik birliğe ve herhangi bir sosyal sınıfa dayanmayışı, mensubları arasında görüş ayrılıklarına ve tartışmalara yol açtı. İlk olarak, Avrupai düşünceli gençlerle ilmiyeciler arasında çıkan tartışmalar istifalara sebeb oldu. İstifalardan sonra fırka, Miralay Sadık Bey, ŞabanEfendi, Gümülcineli İsmailBey takımının idaresine girdi.Küçük bir hizbin eline geçen Hürriyet ve Îtilaf Fırkası gittikçe zayıfladı.

Sadrazam Mahmud Şevket Paşanın öldürülmesinden sonra daha sert tedbirlere başvuran İttihat ve Terakki, kurduğu divan-ı harbde Hürriyet ve itilaf Fırkası liderlerinden Gümülcineli İsmail Bey ile önde gelen meşhur kişileri gıyaben idama mahkum etti. Fırkanın bazı elemanları da, Sinop’a sürüldüler. Ağır cezaya çarptırılmış olanlardan kimi idam edildi, kimi ülke dışına kaçtı. Hükumet tarafından resmen kapatılmamış olan Hürriyet ve Îtilaf Fırkası kendiliğinden siyasi hayattan çekildi. Yurt dışına kaçan muhalefet mensupları Paris’te birleşerek, Milli Muhalefet Fırkasını kurdular. Bu yeni fırkaya, Islahat-ı Esasiye ile Osmanlı Sosyalist Fırkaları da katıldı.

Mütareke döneminde 14 Ocak 1919’da yeniden kurulan Hürriyet ve Îtilaf Fırkasında;MüşirNuri Paşa (Reis), Zeki Paşa, Abdülkadir Efendi, Mustafa Sabri Efendi, Ali KemalBey, Refik Halid (Karay), Rıza Tevfik (Bölükbaşı) gibi kimseler yer aldılar. 1919’da yapılanMeclis-i Mebusan seçimine katılmayan Hürriyet ve Îtilaf Fırkası, Damad Ferid Paşa kabinelerinde etkili oldu. Zamanla Damad FeridPaşa hükumetlerinin icraatını beğenmeyen bazı kimseler, Mutedil Hürriyet ve Îtilaf Fırkasını kurdular. Daha sonra bu iki ayrı fırka birleştirilmek istendiyse de netice alınamadı. Anadolu’daki milli mücadele hareketlerine karşı çıkan Hürriyet ve Îtilaf Fırkası, bu hareketin başarıya ulaşması üzerine kendiliğinden ortadan kalktı. Mensupları, yurt dışına çıkarak İtalya, Balkanlar, Suriye, Mısır, hatta Cava adasına kadar dağıldılar.

Kaynak

Rehber Ansiklopedisi
İlgili Konu Başlıkları Tümü

Osmanlı Demokrat Fırkası

Osmanlı Demokrat Fırkası (Fırka-i İbad), 6 Şubat 1909 yılında İbrahim Temo tarafından kurulan partidir.

İttihat Ve Terakki Cemiyeti

İttihat ve Terakki Cemiyeti, (Osmanlı Türkçesi: إتحاد و ترقى) (Güncel Türkçesi: Birlik ve İlerleme Derneği), Osmanlı Devleti'nde 1908 Devrimi'ne önayak olan ve 1908-1918 arasında kısa kesintilerle devlet yönetimine hakim olan ...

Osmanlı Sosyalist Fırkası

Osmanlı Sosyalist Fırkası, II. Meşrutiyet döneminde İstanbul'da kurulan siyasal parti. Türkler tarafından kurulan ilk sosyalist partidir.

Mutedil Hürriyetperveran Fırkası

Kasım 1909’da kurulmuştur.

İslahat-ı Esasiye-i Osmaniye Fırkası

İslahat-ı Esasiye-i Osmaniye Fırkası veya Islahat-ı Esasiye-i Osmaniye Fırkası, İkinci Meşrutiyet döneminde faaliyet gösteren siyasî parti. 1909 yılının sonlarında, Şerif Paşa başkanlığında kurulmuştur. Merkezi Paris'te idi. Seçimlere, yurtdışında kurulmuş olduğundan ...

Refik Halit Karay

Refik Halit Karay 1888'de İstanbul'da doğdu. 18 Temmuz 1965'te İstanbul'da yaşamını yitirdi.Vezneciler'de Şemsü'l-Maarif ve Göztepe'de Taş Mektep'te öğrenim gördü. Özel ders aldı. Galatasaray Lisesi ve Hukuk Mektebi'ni yarıda bıraktı. Maliye Merkez Kalemi'ne katip olarak girdi. ...

Tevfik Paşa

Tevfik Paşa (1845 - 1936) tam adı AHMED TEVFİK PAŞA . Son Osmanlı sadrazamı, Anadolu'da Mustafa Kemal (Atatürk) önderliğinde yürütülen Türk Kurtuluş Savaşı'na yakınlık duymuştur. Kırımlı Ferik İsmail Hakkı Paşa'nın oğluydu. Davutpaya 2. Süvari Alayı'nda subayken ...

Miralay Sadık Bey

Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın kurucusu, asker ve siyaset adamı. 1860'ta İstanbul'da doğan Sadık Bey Harbiye Mektebi'ni bitirdi (1882). Çeşitli askeri görevlerden sonra atandığı Manaslır Süvari alayı komutanlığı görevindeyken, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Manastır ...

Sefer Bey

Berzeg Sefer Bey, 1877-78 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Kafkasya'dan göç eden bir Vubıh ailesine mensuptur. 1892 yılında Düzce'de doğdu. Babası Mehmet Talustan Bey, Balkan Savaşı'na Kafkas göçmenlerinden kurulu bir gönüllü birliğinin başında katılmış ve Çatalca'da ...

Türkiye'de Masonluk

Türkiye'de masonluk, İngiltere'de sistemli bir yapıya oturduğu tarihlerde, 18. yüzyıl başlarında ortaya çıktı. Çeşitli kaynaklara göre ilk Osmanlı masonu, 1755'te kısa bir süre sadrazamlık yapan Yirmisekiz Mehmed Çelebizade Said Çelebi'ydi.

Liste - Türkiye'deki Siyasi Partiler

AKP - Adalet ve Kalkınma PartisiANAP - Anavatan PartisiATP - Aydınlık Türkiye PartisiBBP - Büyük Birlik PartisiBCP - Bağımsız Cumhuriyet PartisiBTP - Bağımsız Türkiye PartisiCHP - Cumhuriyet Halk PartisiDEHAP - Demokratik Halk PartisiDSP - Demokratik Sol PartiDYP - Doğru Yol ...

22 Ocak

22 Ocak Gregorian Takvimine göre yılın 22. günüdür. Sonraki sene için 343 gün var (Artık yıllarda 344).

Rumlar

Osmanlı'da ve Türkçede Rum denince, Hıristiyan Ortodoks mezhebinden olan ve Yunanca konuşan kimse anlaşılır. Rum, Romeos (Romalı) sözcüğünden bozularak günümüze ulaşmış bir terimdir.