Hidrokarbonlar

Yalnız karbonla hidrojenin birleşmeşinden meydana gelen organik cisimlere verilen ad. Hidrokarbon, sadece karbon ve hidrojen CxHy atomlarından oluşan kimyasal bileşiklerin genel adı. Örneğin metan, bir karbon ve dört hidrojen atomundan oluşan bir hidrokarbondur.

Hidrokarbonlar

Hidrokarbonlar, yalnız karbonla hidrojenin birleşmeşinden meydana gelen organik cisimlere verilen ad. Organik cisimlerin en basitidir. Hidrokarbonlar, aralarındaki bağa göre doymuş ve doymamış olmak üzere iki sınıfa ayrılırlar:

Doymuş hidrokarbonların karbonları arasında, yalnız bir bağ bulunur. Bunlar hidrojen yerine [1], iyot gibi atomların ya da (CH3) gibi atom gruplarının gelmesiyle bileşik yaparlar. Doymuş hidrokarbonlar, asitlere, bazlara karşı dayanıklıdırlar. Öbür cisimlere karşı ilgisizdirler. Bu sebeple bunlara parafin denir. Doymamış olanlarda ise, karbonlar arasında iki ya da üç bağ bulunur.

Hidrokarbon Tipleri Hidrokarbonlar yapılarına bağlı olarak alifatik, aromatik ve alisiklik bileşikler olarak tasnif edilebilir Alifatik ve alisiklik bileşikler de doymuş ve doymamış olarak sınıfandırılır Doymuş hidrokarbon, mümkün olan en çok hidrojen ihtiva eder ve karbonlar birbirlerine bir elektron çiftinin meydana getirdiği tek elektron bağı ile bağlıdırlar Doymamış hidrokarbonlarda ise karbonlar birbirlerine çift veya üç bağ ile bağlanmışlardır Alifatik hidrokarbonlar, hidrojen atomlarının bağlı olduğu düz veya dallanmış karbon zincirlerinden meydana gelmiştir

Alifatik Hidrokarbonlar · Petrol eter · Nafta · Varnish makers and painter`s naphta (vernikci ve boyaci naftasi) · Rubber solvent (lastik cozucu) · Stoddard solvent · Benzin · Kerosen · Fuel oil · Lubricating oils (yağlama yağı)

Alifatik Hidrokarbonlar

· Paraffin wax (parafin) · Asfalt · Butadien · Butan · Etan · Heksan · Metan · Propan · Mineral seal oil (maden sızdırmazlık yağı)

Alifatik Hidrokarbonlar Kullanım Alanları

· Benzin · Fuel oil · Jet yakıtı · Gaz yağı · Tüp gaz · Isıtma ve soğutmada · Bebek ve güneş yağı · Tiner · Vernik Boya sanayi · Kuru temizleme · Sıvı mobilya cilasi · Çakmak gazı · Lamba yağı

Aromatik Hidrokarbonlar

· Benzen · Paradikloro benzen · Toluen · Ksilen

Aromatik Hidrokarbonlar Kullanım Alanları

· Güve kovucu · Tuvalet koku giderici · Yapıştırıcılar · Boya sanayi · Reçine · Patlayıcılar · Vernik · Tiner

Halojenli (Klorlu) Hidrokarbonlar

· Karbon tetraklorid · Klorlu hidrokarbonlu insektisitler · Kloroform · Metil klorid · Tetrakloroetilen · Trikloroetilen · Vinil klorid

Halojenli Hidrokarbonlar Kullanım Alanları



· İnsektisidler · Reçine · Mikroskop indeks sıvısı · Vernik · Buzdolabı gazı · Leke çıkarıcı · Kuru temizleme · Yangın söndürücü

Diğer Hidrokarbonlar

· Dizel benzin · Dizel benzin egsoz gazları · LPG · Makine yağı · Atık petrol yağları · Polisiklik aromatik hk · Polinükleer aromatikler · Basınçlı boyalar · Termoplastik yol boyaları

Tiner · Sellülozik tiner: aseton- toluen-ksilen-keton-glikol · Akrilik tiner: oto boyalarında kullanılır · Sentetik tiner (white spirit): %30 aromatik+ %70 alifatik hk · Rapid tiner: çok hızlı kuruyan Metal aksam üzerine yapılan boyalarda kullanılır Toluen içerir · Duvar boyalarında sentetik, ahşap boyalarda ise sellülozik tiner kullanılır Petrol doğada bulunan kompleks bir hidrokarbon karişimidirDoğal gaz ve petrol birlikte hidrokarbon adi ile de bilinir Hidrokarbon kati, sivi ya da plastik halde bulunabilir Sivi hidrokarbona ham petrol denir Plastik hidrokarbon asfalt ve ilişkili maddeleri içerir

Petrolün kimyasal özellikleri Petrol bir hidrokarbon bileşimidir Petrol açısından en önemli hidrokarbonlar Parafin veya metan serisi (CnH2n+2) Olefin (Naften) serisi serisi (CnH2n) Aromat (CnH2n-6) serisi (Aromatikler) Asetilen serisi (CnH2n-2)

Parafin Serisi (CnH2n+2) Bütün hidrokarbon atomları birbirleri ile tek bağlarla bağlanmışlardır Hidrojen atomları doymuş olduğundan parafin serisine doymuş hidrokarbon grubu da denilir 5 Karbona kadar olanlar doğal gaz 5-17 Karbonlu olanlar sıvı (benzin, gazyağı, mazot) 17-22 Karbonlu olanlar yarı katı (makina yağları, jölemsi petrol ürünleri) 23 ve daha fazla Karbonlu olanlar katıdır (parafin, asfalt, zift)

Alefin (Naften) Serisi (CnH2n) Parafinlere göre iki hidrojen atomu eklenir. Bu nedenle herhangi iki Karbon atomu birbirlerine çift bağla bağlanmışlardır Hidrojen eksikliği ve çift bağı bulunduğu için doymamış hidrokarbon grubuna dahildirler Doymamış oldukları için kolayca kimyasal reaksiyonlara girerler, bu nedenle de petrol içerisinde seyrek bulunurlar

Aromatlar Serisi (CnH2n-6) Doymamış hidrokarbon grubuna dahildir Çok ağır kokuları vardır Bazen renksiz ve uçucu sıvı halinde bulunurlar

Asetilen Serisi (C2H2n-2) Doymamış hidrokarbon grubuna dahildir Doğada az bulunurlar Petrol içerisinde sadece yüksek karbonlu olanları bulunur Sabun :Bir sabun molekülü uzun bir hidrokarbon kısmı ve bir iyonik uç taşır Molekülün hidrokarbon kısmı hidrofobik olup, polar olmayan maddelerde çözülür Oysa iyonik uç hidrofiliktir ve suda çözünür Sabun molekülü hidrokarbon zinciri nedeniyle suda tam olarak çözünmez, ama miseller oluşturarak suda kolayca suspense olur misel 5-150 sabun molekülünün hidrokarbon kısmının biraraya geldiği, iyonik ucun suya yöneldiği kümelerdir Sabunun önemi yağımsı kirleri emülsiyon haline getirip, uzaklaştırmasından ileri gelir Bunu şu iki özelliği sayesinde yapar Hidrokarbon zinciri polar olmayan yağ damlacıklarında çözünür Aniyonik uç ise suda çözünerek yağ damlacıklarının birleşmesini önler ve yıkanan nesneden misellerle birlikte su yardımıyla uzaklaşır Ayrıca sabunlar yüzey aktif maddelerdir Çünkü bunlar suyun yüzey gerilimini düşürürler Herhangi bir yüzey aktif maddenin molekülü bir hidrofobik uç (bir yada daha fazla hidrokarbon zinciri) ve bir hidrofilik uç )çoğu kez iyonik, ama her zaman değil) taşır Yüzey aktif maddenin olabilmesi için molekülün hidrokarbon kısmı 12 yada daha fazla karbon taşımalıdır Deterjan:Deterjan aktif maddesi olarak ise petrolden elde edilen çeşitli türevler kullanılır Sentetik Deterjan:Hidrokarbon sülfat esaslıdır Çokmaksatlı deterjanlar olup ağır , orta ve hafif köpük üretiminde kullanılırlar Yangın söndürme işlemlerinde itfaiyeciler tarafından kullanılır

Nafta:Nafta ham petrolün atmosferik koşullarda damıtılması sırasında elde edilen (30-170°C ) renksiz, uçucu ve yanıcı sıvı hidrokarbon karışımlarına verilen bir addır Nafta yaygın olarak solvent (çözücü) ve diğer maddelerin üretildiği bir ara ürün olarak kullanılır Teknik açıdan arabalarımızda kullandığımız benzin ve kerosen nafta gurubu karışımlar arasında yer alır

Asflat

Asfalt veya işlenmiş haliyle asfalt çimentosu doğada bulunabileceği gibi büyük çoğunlukla petrol rafine işleminin bir yan ürünü olarak elde edilir Asfaltın kimyasal yapısı hidrokarbonların kompleks bir karışımıdır asfaltinler-C/H oranları 08 den büyük, siyah, sert, geniş, yüksek moleküler ağırlıklı, viskoz hidrokarbon molekülleri rezinler- C/H oranları 04-08 arasında değişen, orta moleküler ağırlık ve orta viskozitesi olan hidrokarbon molekülleri yağlar-C/H oranları 04 den küçük en hafif moleküler ağırlıkta, en açık renkte ve en az viskoz hidrokarbon molekülleri Bol ve ucuz petrolün şımarttığı mevcut endüstriyel insan uygarlığının hidrokarbon enerjiye (yani petrol ve doğalgaza) göbeğinden bağımlı olduğunu hatırlarsak konunun ne kadar önemli olduğunu anlarız Benzinden DVD'ye, plastikten suni gübreye, ilaçtan deterjana tükettiğimiz yüzbinlerce ürünün içinde hidrokarbon türevleri bulunduğunu, yoksa bile üretilmesi ve sonra bize ulaştırılması için hidrokarbon enerji gerektiğini, hidrokarbon enerji olmadan ne suyun ne de gıdanın devamlılığının sağlanamayacağını unutmayalım Hidrokarbonlar yoksa yaşam da yok!

İlgili konuları ara

Yanıtlar