Kalmuklar

Kalmuklar Moğol kökenli halk topluluğu. Çungarlar ve Öletler de denilen bu topluluk, kendilerini Oyrat olarak adlandırırlar. Moğolcanın Oyrat lehçesini konuşurlar. Bugün Moğolistan, Doğu Türkistan ve bunlara komşu Çin eyaletlerinde Oyrat lisanını konuşanlar vardır.

Kalmuklar

Kalmuklar Moğol kökenli halk topluluğu. Çungarlar ve Öletler de denilen bu topluluk, kendilerini Oyrat olarak adlandırırlar. Moğolcanın Oyrat lehçesini konuşurlar. Bugün Moğolistan, Doğu Türkistan ve bunlara komşu Çin eyaletlerinde Oyrat lisanını konuşanlar vardır. Kalmıklar veya Kalmık halkı Batı Moğol halkı Oyratlar'ın 17. yüzyılda Cungarya'dan Hazar Denizi'nin batısına göç etmiş olan koludur. Bugün çoğunlukla Rusya Federasyonu'nun Kalmıkya Cumhuriyeti'nde yaşamaktadırlar.

Cengiz Han sonrasında Çin’den çıkarılan (1367) Moğollar, Moğolistan’a geri döndüler. Diğer Moğollardan ayrılan Oyratlar, Togan Hanın yönetiminde Doğu Moğolistan’da Çungar Hanlığını kurdular (1416). Çağatay hükümdarı Muhammed Veys Hanı yaptıkları üç savaşta da yendiler (1418-1428). Çağatay Hanlığının doğu topraklarına sahib oldular. Esen Tayşi döneminde (1439-1455) en güçlü devirlerini yaşadılar. Özbek Sultanı Ebü’l-Hayr Hanı haraca bağladılar (1447). Batı Sibirya’da bazı bölgeleri yağmaladılar. Esen Tayşi’nin ölümünden sonra Çungar Hanlığı parçalandı (1460). Küçük beyliklere ayrılan Kalmuklar, öteki Moğol boylarının aksine İslamiyeti kabul etmediler. 1604’te Harezm’i ele geçirdiler. Volga boylarında İdil (Volga) Kalmukları Hanlığını kurdular (1632). Bir diğer grubu ise, Çungarya’da Oyrat Devletini yeniden kurdu. Bunlar, önce Kaşgar’ı (1682), daha sonra da, Taşkent’i (1723) elegeçirdiler. Türkistan’ın büyük bir bölümüne hakim oldular. 1724’te Doğu Kalmuk Devletinin yıkılmasından sonra, bu topraklar tekrar Müslüman Kazakların eline geçti. İdil Kalmukları ise, Rusların idaresi altına girdi (1724). Ruslar, 1770’te bölgeyi tamamen işgal ettiler. Doğu Kalmuklara ise, Çinliler son verdiler (1758). İdil Kalmukları, 1917’de, Astrahan’da teşkil ettikleri mecliste Kalmukistan’ın idaresini ele geçirdiler. 1920’de Rusya’ya bağlı özerk bir ülke haline gelen Kalmukistan, 1935’te Rusya cumhuriyetlerinden biri oldu. Kalmuklar, İkinci Dünya Savaşında Almanlarla işbirliği ettikleri iddiasıyla 1943’te memleketlerinden Orta Asya’ya sürüldüler. 1958’de başkent Elista olmak üzere Kalmuk Özerk Cumhuriyeti tekrar kuruldu.

Çok eski tarihlerden beri göçebe bir hayat yaşayan Kalmuklar, çobanlıkla geçinirler, at, sığır, koyun, keçi ve deve beslerlerdi. Evleri, kafes üzerine keçe gererek yapılan çadırlardan ibaret olup, tarımla uğraşanların evler yaptığı da görülmektedir.

Kaynak: Rehber Ansiklopedisi

İlgili konuları ara

Yanıtlar