Koç'as (КъокӀас), Adigeler arasında anlatılan, yaklaşık üçyüz yıllık bir geçmişe sahip olan destandır. Şiir ve düz anlatım biçimleri vardır.

Koç'as hakkında detaylı bilgi

kayda değerlik düzenle|Ocak 2008 Koç`as (Къок1ас), Adigeler arasında anlatılan, yaklaşık üçyüz yıllık bir halk öyküsü (destan).Şiir ve düz anlatım biçimleri vardır.Bir anlatıya göre, öykü şöyle özetlenebilir: Şapsığ diyarından özgür bir avcı olan Hatkhı oğlu Koç`as (Хьатхы икъо Къок1ас) ile Hatukay beylerinden (пщы) Devay Pşıkhafe (Дэуай Пщыхафэ) arkadaştır.Birgün Pşıkhafe, ganimetlerle birlikte yağmadan döner.Bu arada bir kağnı arabasındaki bir kafes içine konmuş iri kıyım bir delikanlı da getirilmiştir.Koç`as beye dönüp, "Bu denli iri ve güçlü-kuvvetli biri nasıl olur da böyle bir kafese girer?" diye sorar.Bey de, böbürlenerek ve uluorta, "Koç`as, sen onun düştüğü durumu bir bilseydin ve sen de o duruma düşseydin, tıpış tıpış aynı kafese girerdin" karşılığını verir.Bey`in bu tür konuşması karşısında, Koç`as kızar, "Beni kimse öyle bir kafese sokamaz, buna sen dahil, kimsenin gücü yetmez" der.Tartışma, giderek atışmaya, sonunda da inatlaşma ve boy ölçüşmeye (Ğ»1ышъхьэ зэтэх)dönüşür.

Koç`as, Pşıkhafe`ye istediği yerde karşılaşmaya hazır olduğunu söyler.

Çok geçmede Pşıkhafe, silahşörleri (оркъ/ "verk"leri) ile birlikte Koç`as`ın av kampına doğru yola koyulur.Akşam üzeri bir toz bulutunun kampa yaklaşmakta olduğunu görürler.İçlerinden biri bir ağaca çıkıp gelenlere bakar, ardından "Koç`as, der, gelenler var, konuk desem fazla, ordu desem az".. Derken birazdan Devay Pşıkhafe, yetişir, Koç`as`ın yanındakilerin çoğu ormana kaçar.

Pşıkhafe, Koç`as`a, "Sana bir şans tanıyorum, hadi bin terkime, seni prensese (guaşeye) götüreyim, seni kölesi mi yapar, ne yapar, artık onun bileceği şey, haydi atla arkama" der.Bu tür bir konuşma özgür bir Adıge`nin kaldırabileceği birşey değildi.Koç`as da, "Pşıkhafe, ben, at terkisinde götürebileceğin kişilerden biri değilim, bunu iyi bil, bilmiyorsan, evindeki güzel prensesine sor, o bunu iyi bilir" karşılığını verir.Bu sözler karşısında çılgına dönen bey, "Vurun şu köpeği" diye kolunu kaldırır.Böylece Koç`as`ın beklediği fırsat eline geçmiş olur ve bunu hemen değerlendirir, zırh kuşandığı için vurması olanaksız gibi olan beyi, şimdi kol yeninden gönderdiği tek bir ok ile, yandan, tam kalbinden vurur.Adamları hemen beyin başına toplanırlar, ama Bey, "Beni bırakın, bana bunu yapan şu kancık köpeği gebertin!" der ve ölür.Beyin adamları da, sert bir çarpışma sonunda, Koç`as`ı ve yanındaki iki kişiyi öldürürler.

Beyin ölüsü, köyüne götürülür ve büyük bir törenle bakırdan yapılma bir yığma mezara (гъоплъэ бэн) defnedilir, Koç`as ise sıradan bir toprak mezara gömülür.Bir süre sonra, Pşıkhafe`nin, güzelliği dillere destan karısı (Гуащэ) bir rüya görür;rüyada Koç`as prensese görünür, Koç`as:"Guaşe"der, "Ben yiğitlikte Devay Pşıkhafe`den daha aşağı biri miydim?Ona bakır mezar yaptırdınız, beni ise toprak bir mezara gömdünüz" der.

Bunun üzerine prenses, Koç`as için de bir bakır mezar yaptırır ve adına ölü yemeği (хьадэ1ус) dağıtır.Adıge dram yazarı İbrahim Tsey`in (1890-1936), konuyu işleyen dört perdelik dramı "Koç`as" (1929) da ünlü bir yapıttır (Koç`as dramı ve öyküsünün bir değerlendirmesi için bk.Kazbek Şeş`e Казбек, Uyuşmazlık ve Çözümü Dramaturjisinin Sorunları, Kafkasya Kül.Der., sayı 45-46).

Destandan (Abadzeh lehçesinden) değişik bir derleme şarkı çevirisi:

HATKHI KOÇ`AS (ХЬAТХЭ КЪОК1АС)

Hatkhıların küçük Koç`as`ı, Eyvah, (-olmayacak yerde-) avlanıyor./Av kampını da ne yazık ki, Ajıpsı (Ажъыпсы) Irmağı kenarına kuruyor./Av kampına, Genç arkadaşları da geliyorlar./Koç`as`ın kampında, Semiz geyik eti eksik olmaz./Ama (-kendi alanında-) geyik avlandığını, Beylerin en zalimi de haber alır./Haber alır almaz, Bir grup atlıyla yola koyuluyor./Bey`in gelmekte olduğunu, Koç`as`ın iki köpeği anında farkediyor./Yerinin öğrenildiğini Koç`as da anlıyor, Durumu ıslıkla arkadaşlarına bildiriyor./Eyvah, bu ıslık Hatkhıların Koç`as`ının, Çağırıyor olmalı bizi diyorlar./Ağaca tırmandığında, Koç`as, Atlıların gelmekte olduğunu görüyor./"Konuk desem fazla, ordu desem az bunlar" diyor./Er olanlar, silahlarını kuşansınlar./Eğer kalmayacaksanız, Karanlık ormana dalın./"Kalamayız burada, Gidelim Koç`as" diyorlar/"Siz gidin, babam sorarsa eğer, At sürüsü getirip dönecek dersiniz".İnanmazsa size, Leş kargalarının toplaştığı yere gitmesini söylersiniz"./Birazdan, ne yazık ki, Başlarında Bey, atlılar yetişiyorlar./Hatkhıların Koç`as`ı, yine de, Efendice karşıladı onları./"Bize zorluk çıkarma, Koç`as, Hemen atla terkime!" dedi bey./"Doğduğumdan beri, At terkisine binmeyi hiç sevmem./Sevmediğimi de, Bütün bir Şapsığ diyarı bilir./Acıktıysanız eğer, Buyurun bu küçük çardağıma./Yolu soruyorsanız eğer, Aşağıya giden bu yolu izleyebilirsiniz"./"Lafı uzatma, Koç`as, Atla hemen atımın terkisine."/"Daha ileriye geçecek olursan eğer, Yeri selamlatırım sana"./"Senin kör kurşunun, Çürük barutun işlemez bana"./"Benim kör kurşunum, Yedi Çarşamba (-deyim;sağlam anlamında-) yüreğiyle dökülmüştür./Çürük barutumu ise, Denizdeki koca gemiler bile selamlar./Tüfeğime gelince, İlkbahar gök gürültüleri gibi gürülder"./Ardından, K`akhelerin (Ğš1ахэ-Çerkes) zalim beyi, Gümbürdeyerek atından yuvarlanır./Beykol sürüsü (-bey kulu, köleler-), vah vah diyerek, Deri kamçılarıyla dövünüyorlar (Kube Csaban Шэбан, Adighe Folklor-II, NewYork, 1963, No.45;Şarkının başka bir Türkçe çevirisi için bk.N.Karbeç;Hathı Oğlu Koç`as, Uzunyayla.Com).

O, "Geyikleri gök gürüldemesi gibi bağırtan, Ejderhaları çığlık çığlığa bırakan-Koç`as" idi (Hatkhıların Koç`as`ı şarkısından/"Хьатх я Къок1асэ иорэд", A.M.Гадагатль, Героический эпос НАРТЫ и его генезис Destanı Nartlar ve Kökeni, Краснодар, 1967, s.147).

Kabartay varyantları oldukça farklıdırlar.Bir örneğin özeti:

Adıgelerin bir arada yaşadıklar bir dönemde, sınır boyunda, yani tehlikeli bir yerde varlıklı bir köy bulunuyordu.Birgün iki köy Kalmukların baskınına uğrar.Tutsak alınanlar hizmet ya da köle olarak satılmak için götürülüyorlar.Tutsaklardan genç bir kadın yolda doğum yapar.Kalmuklar doğan bebekleri öldürüp atmakta, sadece annesini sağ bırakmaktadır.Kadın yalvarır, bebek bir çaputa sarılıp bir çalı dibine bırakılır.Bebek, Kalmukları izleyen Adıge atlıları tarafından bulunur.Çocuk, çocuğu olmayan, ama yiğit biri olan atlı grupunun başkanına verilir ve onun tarafından büyütülür.

Çocuk usta bir silahşör olarak büyür.Birgün kapıştığı bir bey (пщы/pşı) oğlundan, kendisinin bir besleme olduğunu öğrenir.Bunun üzerine Hatkhı oğlu Koç`as, analığını sıkıştırır ve asıl annesinin Kalmuklar tarafından tutsak alındığını ondan öğrenir.Kış üzeri iki arkadaşıyla birlikte Kalmuk diyarına doğru yola çıkar.Tipi nedeniyle iki arkadaşı soğuktan ölür.Ama kendi yakınlardaki bir Müslüman köyüne ulaşır, sabah namazın kılıp camiden çıkan köylülere Müslüman olduğunu söyler ve onların yardımıyla iki arkadaşını toprağa verir.

Ardından bir başına yola koyulur, Kalmuk beyinin beldesine varır.Yaşlı, kimsesiz, çok yoksul ve çok yaşlı bir Kalmuk kadınına konuk olur, ona yardımda bulunur.İyi kalpli ve yardımsever biri olan bu kadının yardımıyla gerçek annesini bulur ve atına alır.Kalmuk atlıları peşine düşer.Koç`as annesini bir köşeye saklar, Adıge geleneği gereği, bir haberci dışında, kendisini izleyenleri bir bir öldürür, sonunda annesini kurtarır (bk.Адыгэ хъыбархэр Sözlü Anlatıları, Çerkessk, 1986, s.68-74, öyküyü 30.03.1968`de Mihail Mıjey, Azamet Habeçır`dan derlemiştir).

Bu sayfa, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu Vikipedi'deki Koç'as maddesinden faydalanılarak veya ilgili madde birebir kopyalanarak hazırlanmıştır. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında, Vikipedi sitesi kaynak gösterilerek özgürce kullanılabilir.
İlgili Konu Başlıkları Tümü

Gökhan Koç

Gökhan Koç (d. 17 Ocak 1992, Balâ, Ankara), Türk futbolcu.

Erdi Koç

Erdi Koç (d. 7 Nisan 1992, Kadıköy, İstanbul), Türk futbolcu. Kartalspor'da oynamaktadır.

Cengizhan Koç

Cengizhan Koç (d. 25 Haziran 1994, Giresun), Türk futbolcu. 1. Lig ekiplerinden Giresunspor'da oynamaktadır.

Ram

Bilgisayarda rastgele erişimli hafıza (random access memory) nin kısaltması.

Batı Çerkesleri

Batı Çerkesleri ya da Batı Adığeleri, Kuzey Çerkesleri veya Adigeyler, Adigeler (Batı Çerkesçesi Адыгэхэр), Çerkeslerin bir kolu olan ve Rusya Federasyonu'na bağlı Adigey Cumhuriyeti ile Krasnodar Krayı ile Çerkes Sürgünü'nde Çarlık Rusyası döneminde Kafkasya'dan ...

Coach

Antrenör (Fransızca; entraîneur kelimesinden gelir), Sporcunun başarısı için spor beceleri ve strateji ile gelişimini sağlayan kişi. Boks, futbol, basketbol, atletizm gibi branşlarda oyuncuları yapılacak müsabakalara ve turnuvalara hazırlayan kimsedir.

Star

Star ın farklı anlamları:

Sözlük

Sözlük bir dilin veya dillerin kelime haznesini (sözvarlığını), söyleyiş ve yazılış şekilleriyle veren, kelimenin kökünü esas alarak, bunların başka unsurlarla kurdukları sözleri ve anlamlarını, değişik kullanışlarını gösteren eser.

Hasan Bin Ali

Hasan Bin Ali Resulullah sallallahü aleyhi ve sellem efendimizin torunu, İslam halifelerinin beşincisi. Ehl-i Beytin dördüncüsü, on iki imamın ikincisidir. Babası hazret-i Ali, annesi ise Resulullah efendimizin kızı Fatımat-üz-Zehra’dır. Künyesi Ebu Muhammed olup, lakabı ...