Kumanlar

Kıpçakların batıdaki adı. Türk asıllı olup beyaz tenli, sarı saçlı ve mâvi gözlü olduklarından “sarışınlık” vasıflarından dolayı Kıpçakları; Macarlar “Kun”, Bizanslılar “Kumonos”, Almanlar “Falben” diye adlandırmışlardır. Güney Rusya bozkırlarında hâkim olup, Tuna’ya kadar olan topraklara sâhib oldular.

Kıpçakların batıdaki adı. Türk asıllı olup beyaz tenli, sarı saçlı ve mavi gözlü olduklarından “sarışınlık” vasıflarından dolayı Kıpçakları; Macarlar “Kun”, Bizanslılar “Kumonos”, Almanlar “Falben” diye adlandırmışlardır. Güney Rusya bozkırlarında hakim olup, Tuna’ya kadar olan topraklara sahib oldular. Kıpçak Türk lehçesine Avrupalılar “Kumanca” derler. Kırım’daki Alman rahipler ve İtalyan tüccarların yazdığı Codex Cumanicus Kumanca lügat ve ilahi kitabıdır. Kumanca 15. yüzyıla kadar Macaristan ve Romanya’da konuşuldu. Hala Kumanca coğrafi adlar mevcuttur. (bkz. Kıpçaklar)

Türk boylarından biri; Altınordu devletinin kuruluşundan önce XI. yy.dan XV. yy.a kadar Güney Rusya bozkırlarında göçebe olarak yaşadılar. Volga nehrinin aşağı bölgesinden başlayarak Don ve Dnieper nehirleri arasında kalan bu bölgeye Arap ve Fars kaynaklarında Deşti-Kıpçak adı verildi. Müslüman yazarlarca Kıpçak, Ayrupalılarca genellikle kuman ("sarışın") yıllıklarında koman veya kuman, Rusça kaynaklarda polovest v.d. diye adlandırılan bu Türk boyu, gerçekte sonradan kaynaşan iki ayrı Türk boyudur.

Kumanlar 1017'de Karahıtayların baskınıyla batıya doğru göçtüler; 1050 yıllarına doğru Doğu Avrupa'ya yerleştiler. Daha önceden Karadeniz'in kuzeyine yerleşen oğuz ve Peçenek gruplarıyla kaynaştılar. Kıpçak topluluğuna katılan Türk boyları arasında Yimekler ile Kimekler de vardı. Türk kavimlerini birbirine düşürmek isteyen Bizans, Peçeneklere karşı Kumanlar ile anlaktı. Kumanlar, Peçenekleri yendilerse de, 1103'te Rus kuvvetlerinden ağır bir darbe yediler. Bu yenilgiden sonra dağılan Kumanlar, yerlerini doğudan gelen yeni bir Türk kavimine, Kıpçaklara bıraktılar.

Bazı bilginler Kıpçakların 1054 ile 1120 yılları arasında tarih sahnesine çıktıklarını ileri sürerler. Kıpçaklar, XIII. yy.daki Moğol istilası sırasında, işgal ettikleri bölgeyi terketmediler; Kıpçak hanlığını kurdular. Kıpçak hanlığı XIV. yy.dan itibaren sınırlarını Kırım'dan Saray şehrine kadar genişletti. Kıpçakların yayıldığı alanı kesin olarak belirtmek bugünkü bilgilerle mümkün değildir. Kıpçakların yerleştikleri bölgede Rus tarihçilerine göre Torkı, Uzi gibi başka Türk boyları da yaşadı. Ruslar bu boyları Çorniye Klobuki diye adlandırırlardı. Bugün Karakalpak adı verilen Türk boyu bu eski Türk boylarının kaynaşmasından ortaya çıktı.

Moğol akınlarından sonra bazı Kıpçak grupları Macaristan, Bulgaristan, Rusya, Gürcistan, Suriye ve Mısır'a dağıldı ve zamanla yerli halka kaynaştılar.

Kıpçaklar, Mısır'da Memluklu sultanlığında büyük rol oynadılar. Kıpçakların Mısır'a kadar yayılmalarının gerçek sebebi, özellikle XIII. ve XIV. yy.larda Kıpçak çocukların köle olarak ön Asya'ya ve Mısır'a satılmalarıydı. Bunlar arasında kumandanlık ve sultanlığa kadar yükselenler de vardır. Mısır'da, Kıpçakların yanında yine bir Türk boyu olan Türkmenlerin yeri de önemliydi. Selçuklular ve Eyyubiler devrinde Irak, Suriye ve Mısır'da Kıpçaklar ile birlikte kalabalık oğuz Türkmen boyları da yerleşti, ilk memluk hükümdarı Aybek, Türkmendir. Zamanla hakimiyet Kıpçaklara geçti.

Kıpçaklar üstüne en ilgi çekici bilgiyi Slovo o Polku İgoreve (İgor Ordusu Hakkında Kaside) adlı destan verir. Adı bilinmeyen bir Rus şairi tarafından kaleme alınan destanda, Kıpçakların cesareti, savaşçı oluşları ve kültürleri anlatır. Destanın bir yerinde, ümitsizliğe düşen Ruslara şair «Bayraklarınızı indirin, kılıçlarınızı kınına sokunuz, dedelerinizden miras kalan şerefin artık sonu gelmiştir» şeklinde tavsiyede bulunur.

Yine destanda Kıpçakların usta okçu oldukları, çadırlarında çeşitli altın süsler, kadife, kürklü elbiseler bulunduğu anlatılmaktadır. Rus yıllıklarında Kıpçaklar ile Ruslar arasında birtakım aile bağlarının kurulduğu bildirilmektedir. Bazı Rus prenslerinin Kıpçak kızlarıyla evlendikleri, bilinen bir gerçektir.

Kıpçaklar ilişki kurdukları çeşitli milletlerin kültürlerinden yararlandılar. Rusya ve Bizans'tan gelen Hıristiyanlık, İtalyan kolonilerinden gelen Katoliklik, ticari ilişkiler dolayısıyla İran'dan gelen Zerdüştlük Hindistan'ın Buddha'cılığı, Kıpçaklar» etkiledi, İslam kültürü de Kıpçak ilinde önemli değişikliklere yolaçtı. Kıpçaklar çoğunlukla Samanlığa bağlıydılar. Bununla birlikte Kıpçakça eserlerde bu dinlerin etkisi sezilir.

Kıpçaklar ilişki kurdukları bütün milletler üzerinde etkili oldular. Bu etki özellikle folklor ve müzik alanında görülür. Rusların «sekme bacak dansı» Rus bilginlerine göre Kıpçaklardan geçmedir. Kıpçaklar dilleriyle de ilişki kurdukları milletleri etkilediler. Bazı bilginler Rusça, Rumence ve Macarcada, Kıpçakça kelimelerin bulunduğunu ileri sürerler.

Ayrıca Bakınız

Türk Boyları

Görüşler

  • mert can Avatar
    mert can - 1 yıl önce

    https://m.facebook.com/?stype=lo&jlou=AfeVX9wf9olTnNFrvKz5dvJ7xNOWDzAX5MmDepNbBGz7JGvu5M-r3chLD12jeDlCmMU8uvpxzMwoUBPRg0KrFE8kGGWm3ZywAYH4i7RS1t2EwQ&smuh=44529&lh=Ac9wDTkXu8-6YKFS&_rdr


  • mert can Avatar
    mert can - 1 yıl önce

    KÜRTLER'in ilk yurdu ispatlandı nihayet = rusya'ymış ama rus tarihiyle ve ruslarla alakası yokmuş, iranide değilmiş rusyadan sonra irana göçerek iranileşmiş. pers kaynaklarında kürt diye bir bilgi yokmuş. sadece zazalar iranlıymış.
    kumanlar, kıpçak türkü değil kurmanç kürdüymüş. selahaddin eyubi kurmanc kürdü olduğunu söylemiş. kıpçaklaşmış kurmançlara kuman denmiştir

    rusça_ kürtçe şaşırtıcı benzerlikler

    ne znam - nızanim = bilmiyorum (farsçada nami danam)
    znat - zana = bilmek ( farsçada duni)
    Agor-Agır - ateş ( farsçada ateyşh)
    Spasiba-Spas, - teşekkür( farsçada taskor)
    Umir-mir - ölü. ( farsçada morti)
    Nig-Nivi, - yeni ( farsçada nev)
    papa- bawa = baba ( farsçada peder)
    babuşka - dappir(kal)= nine(farsça mader bozorg)
    deduşka - bappir(kal) =dede (farsça peder bozorg)
    doç - keç,dot = kız ( farsça dextar)
    Mur-Mér - adam ( farsçada mert)
    Jina-Jin, - kadın ( farsçada zen)
    Brad-Bra, - kardeş ( farsçada berader)
    zamujım -zevıci= evli ( farsça izdivaç)
    minya - yamin - benim
    tibya - yate - senin
    yivo - yaev - onun
    mne - mına - bana
    tibe - tera - sana
    Dar-Dure, - uzak
    Sod-Sor, - kırmızı
    plemyanik - pismamik = erkek kuzen
    Dlini-Dırej, -uzun
    Mış-Mışk, - fare
    Xırinovi-Xırabe - harabe
    tıy - te = sen ( farsçada to)
    dveri - deri = kapı
    at kuda tıy - te kuda téy = sen nerden geliyorsun
    kartoşka - kartol = patates
    stakan - iskan = bardak ( farsça piyale)
    jenit - jınat = kadının evlenmesi
    skaji - beji = söyle
    gde - kudere = nerede
    kuda- kudaré = nereye
    süda - vırda = burada (farsça inja)
    vi otkuda - van kudaren = nerelisiniz
    yest - heye = var
    haraşo - heré = tamam
    ya hacu - dıhazım= istiyorum
    ya nihacu - nihazım = istemiyorum
    vpredi - lipeşi = önde
    pozadi - paşi = arka
    zhuk - bğuk - böcek ( farsça heşera)
    derevo - dare - ağaç
    krik - giriki - ağlamak
    nos - poz, pırnık - burun
    brov - bruw - kaş
    kost - hest - kemik
    preriya - friya - kırılmak ( farsça şikest)
    prodavat - frotand - satmak
    blesk - brik - parlamak ( farsça ruşen)
    musulmanka - musulman - müslüman
    sprosit - pırsit - sormak
    dym - duv - duman
    kamen - kevir - taş (farsça seng)

    ~ dünyada bulunan ilk kürdolog rusyada çıkmış. ( minorsky)
    ~ ilk kürtçe araştırma petersburgta kurulmuş.
    ~ rus yazar vadi makarenkoya göre kürtler rusları dil bakımından etkilemiştir. ( takriben rusça 3000 bin kelime kürtçeden almıştır.)
    ~ ruslar rusyada yokken kürtler rusyada yaşıyormuş diyo tarihçi. bir de iran tarihinde şimdiki nüfusa göre kürtler 60 milyon nüfus olmasına rağmen bilgi bulgu yokmuş pers kaynaklarında. kürtlerin yabancı olduğu söylenmiş. ama zazalar 4 milyon olmasına rağmen iran kaynaklarında sadece zazalar hakiki iraniymiş. persler MEDLERİ(kürt guti imp.) yıkarak dilsel asimileye uğramış kürtler diyor tarihçiler
    ~ balkandaki hırvatlar kendilerinin kürt olduğunu slavlaşarak asimile olduğunu söylüyor ders kitaplarında. üstelik kürtçe şarkıda söylüyorlarmış işte ispatı

    https://youtu.be/rPcGWx_jitc

    ~ birde slavik ruslarla beraber balkanlarda da slavik macaristanda 30 kürt köyü bulunmuş. sebebi bazı kürtlerin kısmen kıpçaklarla müttefik iken moğol istilası sonrasında balkanlara beraber göç ettiğidir. ve hristiyanlaşarak asimile olduğu yönündendir. kürtler yüzde yüz göçebe olduğu için kendilerini tarihte ispatlayamamıştır vede tarihi kalıntıları yok denecek kadar azdır. med guti kavimlerinin kürtlerin olduğu söylenmektedir..


Gürüş/yorum alanı gerekli.
Markdown kodları kullanılabilir.

Kumanlar
Kumanlar