Mehmed Emin Derviş Paşa (1817 - 1879), İstanbul'da doğmuş, 1829'da on iki yaşındayken Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn'a öğrenci olarak girmiş ve Hoca İshak Efendi tarafından yetiştirilmiştir. Okulu bitirdikten sonra, 1834 veya1835 yılında Tophâne-i Âmire ile buna bağlı baruthâne, fişenkhâne ve dökümhâne gibi kuruluşlarda teknik eleman olarak çalışmıştır.

Mehmed Emin Derviş Paşa

Mehmed Emin Derviş Paşa (1817 - 1879), İstanbul'da doğmuş, 1829'da on iki yaşındayken Mühendishane-i Berri-i Hümayun'a öğrenci olarak girmiş ve Hoca İshak Efendi tarafından yetiştirilmiştir. Okulu bitirdikten sonra, 1834 veya1835 yılında Tophane-i Âmire ile buna bağlı baruthane, fişenkhane ve dökümhane gibi kuruluşlarda teknik eleman olarak çalışmıştır. Mekteb-i Harbiyye-i Şahane'ye öğretmen yetiştirmek için Avrupa'ya gönderilen öğrenciler içinde yer almış ve birkaç yıl İngiltere'de, üç yıl da Paris'te kalmıştır. Yurda döndüğünde, önce Keban ve Ergani madenleri başmühendisliğine ve daha sonra da Mekteb-i Fünun-ı Harbiyye'nin fizik ve kimya öğretmenliğine atanmıştır. Derviş Paşa, 1859'da Maarif Reisi, 1861'de Maarif Müsteşarı ve 1867'de ise Umum Mekatib-i Askeriyye Nazırı olmuştur. İlk Osmanlı üniversitesi olan Darü'l-Fünun'un açılışında, açılış dersini Derviş Paşa vermiş ve bu derste elektrik konusunu işlemiştir.

Türkiye'de çağdaş kimya Derviş Paşa ile başlamıştır; Usul-i Kimya (Kimyanın Elemanları, 1847) adlı eseri, ülkemizde basılan ilk kimya ders kitabıdır ve inorganik kimya ile ilgilidir; ancak yazılış amacı, kimya bilgisini aktarmak ve öğretmek değil, askeri maksatlarla kullanılmasını sağlamaktır.

Derviş Paşa, kimya terimlerinin Türkçe'ye tercüme edilerek kullanılmasından yanadır; ancak bunun mümkün olmadığı durumlarda, aynen alınmalarını da uygun görür. Kimyasal formüllerin yazılışında, Berzelius'un (1779-1848) önerdiği yöntemi benimsemiştir.

Derviş Paşa'nın, Usul-ı Hikmet-i Tabiiyye (Fiziğin Elemanları, 1865) adlı bir fizik kitabı da mevcuttur.

Yanıtlar