Muhammed Musaddık

Muhammed Musaddık (1880 - 5 Mart 1967), İran`daki İngiliz petrol tesislerinin millileştiren ve başbakanlığı sırasında (1951-1953) Şah Muhammed Rıza Pehlevi`yle büyük bir iktidar çekişmesi içine giren İranlı siyasi önder.

Muhammed Musaddık (1880 - 5 Mart 1967), İran`daki İngiliz petrol tesislerinin millileştiren ve başbakanlığı sırasında (1951-1953) Şah Muhammed Rıza Pehlevi`yle büyük bir iktidar çekişmesi içine giren İranlı siyasi önder.

İranlı bir devlet görevlisinin oğluydu.İsviçre`de Lozan Üniversitesi`nde hukuk doktorasını tamamladı.1914`te İran`a döndükten sonra Fars iline vali olarak atandı.Rıza Han`ın (sonradan Rıza Şah Pehlevi) 1921`de düzenlediği darbeyle yönetimde güçlü bir konuma gelmesinden sonra, önce maliye bakanlığı, ardından da kısa süreyle dışişleri bakanlığı görevinde bulundu.1923`te Ulusal Danışma Meclisi`ne seçildi.Rıza Han`ın 1925`te kendisini şah ilan etmesine karşı çıkması bütün görevlerinden uzaklaştırılmasına neden oldu.

Rıza Şah`ın 1941`de oğlu Muhammed Rıza Pehlevi lehine tahttan çekilmek zorunda kalmasının ardından, siyasi yaşama dönerek yeniden meclise seçildi (1944).Sovyetler Birliği`ne İran`ın kuzeyinde petrol çıkarma ve arama hakkı tanınmasına karşı başarılı bir muhalefet hareketi yürüttü.Ardından İngilizlere ait Anglo-Iranian Oil Company Ltd.`nin İran`daki tesislerinin millileştirilmesi çağrısında bulunarak, milliyetçi çevrelerde büyük saygınlık kazandı.Musaddık`ın hazırladığı İran petrollerinin millileştirilmesini öngören yasa tasarısı 1951`de meclisten geçti ve şah, meclisin bu kararıyla daha da güçlenen Musaddık`ı başbakanlığa getirmek zorunda kaldı.

Millileştirme kararı İran`da giderek derinleşen bir siyasi ve ekonomik bunalıma yol açtı.Musaddık ve önderlik ettiği Ulusal Cephe Partisi, halk arasında güçlenmeye devam ettiyse de, yönetimde güçlü bir konumu olan elitlerin ve Batılı güçlerin Musaddık yönetimine tepkileri ypğunlaştı.İngilizler çok geçmeden İran petrol pazarından çekildiler.Musaddık`ın İran petrolü için yeni pazarlar bulmada karşılaştığı güçlükler ekonomik sorunları derinleştirdi.

Musaddık`la ciddi bir iktidar mücadelesi içine giren şah, Ağustos 1953`te başbakanı görevden alma girişiminde bulundu.Ama Musaddık yanlılarının başlattığı kitlesel sokak gösterileri karşısında İran`dan kaçmak zorunda kaldı.Musaddık`ın muhalifleri olaydan birkaç gün sonra ABD`nin desteğiyle bir darbe düzenleyerek Musaddık`ı yönetimden uzaklaştırdılar ve şahın ülkeye dönmesini sağladılar.Vatan ihanet suçundan üç yıl hapse mahkum edilen Musaddık, hayatının geri kalan bölümünü ev hapsinde geçirdi.İran`daki petrol tesisleri ise İran hükümetinin denetiminde kaldı.

Kaynaklar

Vikipedi

İlgili konuları ara


Görüşler

Bu konuda henüz görüş yazılmamış.
Gürüş/yorum alanı gerekli.
Markdown kodları kullanılabilir.

Muhammed Musaddık
Muhammed Musaddık