Nogay Türkçesi

Nogay Türkçesi, Kıpçak grubuna dahildir ve diğer Türk lehçeleri içinde en çok Kazak ve Karakalpak Türkçesine yakındır. Nogay Türkçesinin üç ağzı vardır. Bunlar; Ak Nogay, Kara Nogay ve Asıl Nogay ağızlarıdır. Ak Nogay ağzı, Karaçay-Çerkez Cumhuriyeti sınırları...

Nogay Türkçesi hakkında detaylı bilgi

Nogay Türkçesi, Kıpçak grubuna dahildir ve diğer Türk lehçeleri içinde en çok Kazak ve Karakalpak Türkçesine yakındır. Nogay Türkçesinin üç ağzı vardır. Bunlar; Ak Nogay, Kara Nogay ve Asıl Nogay ağızlarıdır. Ak Nogay ağzı, Karaçay-Çerkez Cumhuriyeti sınırları içinde konuşulmaktadır. Bu ağza eskiden sadece "Nogay" denmekteydi. Kara Nogay ağzı, Dağıstan Muhtar Cumhuriyetinde konuşulmaktadır. Asıl Nogay ağzı ise Stavropol Krayımn Açikulak ve Koyasula bölümlerinde konuşulmaktadır. Nogaylar yüzyılımızın başına kadar göçebe olarak yaşamışlardır. Bu hayat tarzlarının edebiyatlarına da yansıdığı görülmektedir. Günümüzde ayrı bir yazı diline sahip olmalarına rağmen, bu yazı diliyle yazılan ve basılan eserlerin sayısı çok azdır.





Nogay Türkleri yaşanan bütün zorluklara rağmen dillerini, dinlerini, kültürlerini, tarihlerini, gelenek ve göreneklerini yaşatmaya çalışmaktadırlar. "Nevruz"; bütün Türk dünyasında olduğu gibi Nogay Türkleri arasında da eski zamanlardan beri kutlanan önemli bir bayramdır.





Eskiden Nogaylarda yeni yıl mart ayında baslardı. Nogaylar mart ayına "Nevruz ayı" derlerdi. "Nevruz" günümüzde de hem ilkbahar bayramı hem de yeni yılın başlangıcı olarak kutlanmaya devam edilmektedir.





Gece ve gündüzün de eşitlendiği 21 mart gününün Nogaylarda önemi büyüktür. O gün hem yılbaşı hem de Nevruz bayramıdır. Nevruza Nogaylar "kündelim" veya "amel" derler.





Nevruzla birlikte kışın güçlü soğuğu gitmeye ve havalar ısınmaya başlar. Yine de hayat tecrübelerine dayanarak, bu ayda havanın her an değişebileceğine inanan Nogaylar "Mart ketpey, dert ketpez" (Mart gitmeden dert gitmez) derler.

Amelden sonra amal yok, Yazlık boldu senme, belki Amel tutup öpiripte koyar, tonarsın

Amelden sonra çare yok Yaz oldu diye güvenme Belki, amelin esiverir, donarsın


Martın ilk günü rüzgar doğudan eserse o yılın zengin ve bereketli olacağına inanılır. Buna göre; "Martta baka siymesin, kuralayda kırk tamsın; kırk tanımasa, bir tamsın" (Martta kurbağa işemesin, kuralayda1 kırk damlasın, kırk damlamazsa bir damlasın) denir.

Nogay Türklerinde yeni yılın insanlara uğur getirmesi için yapılan çeşitli adetler vardır. Nogay Türkleri Nevruz bayramına erkenden hazırlanırlar. Atlar, koyunlar bayramdan birkaç gün önce kesilerek çevrede bulunanlara dağıtılır. Ayrıca bir parça et, Nevruz günü evleri gezen çocuklara verilmek üzere saklanır. Hanımlar evlerini temizlerler, çamaşırlar, halılar, kilimler yıkanır, bütün evin eşyaları başlan aşağı elden geçer. Eski eşyalar atılır veya yakılır. Bayram günü özellikle 12-16 yaşlarındaki çocuklar, ellerine yeşil dal parçaları alarak gruplar halinde köyleri gezerler. Bu dallara kardelenler yerleştirilir. Her grupta en güzel şarkı ve şiir söyleyen biri seçilir. Bir taraftan şarkı söyleyen, bir taraftan da ev ev gezmeye başlayan çocuklar; ellerindeki yeşil dalları ev sahiplerine verirler veya duvarlara iliştirirler. Uğradıkları evlerde insanların Nevruz bayramını kutlar, onlara sağlık dilerler; mahsullerinin iyi, hayvanlarının besili, sağlıklı olması için iyi dileklerde bulunurlar. Gittikleri evin sahibinin yaşına ve durumuna göre de (eğer yaşlı bir hanımsa):

Bizim anay tura, tura Tilki tonu kiye tura, Bizge yavlık bere tura

Bizim anne kalka kalka, Tilki elbisesini giymekte, Bize mendil vermekte.


gibi sözler söyleyerek, mendil vb. hediyeler isterler. Genç bir geline söylenen şarkı da şu şekilde olur:

Ay Aybiyke, turıp bak Ak sandıkka kolın kak Azan, Navruz küni mübarek Ay, Aybiyke, eşik aş, Ay, Navruzga şaşuv şaş, Yavlık bersen yıltırat, Aksa bersen saltırat, Azan, Navruz küni, mübarek

Ay, Aybiyke, kalkıp bak, Ak sandığa elini vur, Ezan vakti, mübarek Nevruz günü, Ay, Aybiyke, kapıyı aç, Ay, Nevruza ekin saç, Mendil verirsen parlat, Para verirsen yerleştir, Ezan vakti, mübarek Nevruz günü.


Şarkılar sadece kadınlara yöneltilerek söylenir. Ev sahipleri gençlere şarkıları için; genç kızların elleriyle işlediği mendiller, keseler, sigaralık, para, yüzük, yumurta, kuru et, ekmek vb. verirler. Daha sonra verilen hediyeler eşit olarak bölüşülür, köyün kenarında kurulan bayram yerinde oyunlar oynanır, şarkılar, şiirler söylenir, danslar edilir.
İlgili Konu Başlıkları Tümü

Türkiye Türkçesi

Türkçe, Türk dili ya da Türkiye Türkçesi, batıda Balkanlar’dan başlayıp doğuda Hazar Denizi sahasına kadar konuşulan Altay dillerinden biridir.

Kırım Tatar Türkçesi

Kırım Tatar Türkçesi veya ``Kırım Tatarca`` (Qırımtatarca, Qırımca), Türk dilleri`nin Kuzeybatı Türkçesi lehçelerindendir.

Türkçe

Türkçe, diğer Türk dilleriyle birlikte Altay dil ailesinin bir kolunu oluşturur. Bu ailenin diğer üyeleri Moğolca, Mançu-Tunguzca ve Korecedir. Japoncanın Altay dil ailesinin bir üyesi olup olmadığı konusu tartışılmaktadır.

Türkçe'nin Anadil Olarak Dünyadaki Yeri

TÜRKÇENİN LEHÇELERİ VE YAYILDIKLARI COĞRAFYA Burada, (biri dışında) tüm Türk topluluklarının kendi dillerini yani Türkçenin lehçelerini ve şivelerini anadil olarak konuştukları kabulu kesinlikle yanlış olmayacaktır. İkinci dil olarak ise, geçmişte veya günümüzde de ...

Geçmişten Günümüze Türkçe

Türk dilinin en eski izleri Sümer kaynaklarindaki Türkçe sözlerdir. M.Ö. 3100-M.Ö. 1800 yillari arasina ait Sümerce metinlerde 300'den fazla Türkçe söz yer almaktadir. Sümerceyle Türkçedeki ortak sözler ya ortak kökenden gelmektedir ya da alış veriş sonucu...

Altınordu Devleti

Cengiz Han'ın 1227'deki ölümünden sonra oğulları ve torunları onun fütuhatını devam ettirerek büyük bir Moğol-Türk Hakanlığı kurdular. Bu fütuhatın en çok alakadar edeni 1237-1241 yıllarında cereyan eden Doğu Avrupa istilasıdır ki, Altın Ordu Devleti ve onun bakayası olan ...

Altın Ordu Devleti

Altın Ordu Devleti Cengiz Han'ın 1227'deki ölümünden sonra oğulları ve torunları onun fütuhatını devam ettirerek büyük bir Moğol-Türk Hakanlığı kurdular. Bu fütuhatın en çok alakadar edeni 1237 - 1241 yıllarında cereyan eden Doğu Avrupa istilasıdır ki, Altın Ordu Devleti ...

Moğol İmparatorluğu

Moğol İmparatorluğu Orta Asya'da kurulan dünyanın en geniş imparatorluğu. Asya'da yaşayan Moğollar 12. yüzyıla kadar bir türlü birleşemediler.

Turki Halklar (sıralama)

yiğit delikanlı, güzel ve güçlü kimse

Karaylar

Karay Kara'ya mensup olan demektir ve sonundaki Arapça aidiyet "i"si Türkçe ses uyumuna göre düşüp "y" olmuştur. Karaylar, İbranice'de çoğul takısı "im" getirilerek Karaim şeklinde telaffuz edilir; Karaylar ; Litvanya, Kırım, batı Ukrayna, Polonya, ABD ile Romanya’da bulunan ...

Türk Halkları (sıralama)

Türk halklarının sıralanması: Bu sayfada sadece Türk halkları, birbirlerine akrabağlıklarına göre sıralanmışlardır. Türk halkları hakkında daha ayrıntılı bilgiler için Türk halkları ve Türk dilleri maddelerine bakınız.== Tarihi Türk halkları ve -boyları ==* Afşarlar ...

Çerkesler (Adığeler)

Çerkesler veya Çerkezler, Adığeler, Adıgeler, Adigeler (Çerkesçe aдыгэхэр ''Adıġeḫer''), Kuzey Kafkasya’da, tarihi Çerkesya'da (Çerkezistan), bugün ise Rusya Federasyonu'na bağlı Adigey, Karaçay-Çerkesya ve Kabartay-Balkarya cumhuriyetleri ile Krasnodar Krayı ve ...