Sözlü Edebiyat

Türk Edebiyat Tarihi

Sözlü Edebiyat,Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki edebiyatttır.Bu dönem edebiyatı sözlü olarak üretilmiş ve kulaktan kulağa yayılarak varlığını sürdürmüştür.Bu dönemde edebiyatımızı Şamanizm,Maniheizm,Budizm gibi dinler etkilemiştir.

Sözlü  Edebiyat,  Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki  edebiyattır. Bu dönem  edebiyatı sözlü olarak üretilmiş ve kulaktan kulağa yayılarak varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde  edebiyatımızı Şamanizm, Maniheizm, Budizm gibi dinler etkilemiştir.


İslamiyet öncesi Türk edebiyatı, M.Ö. 4000′li 3000′li yıllardan başlayarak Türklerin İslamiyeti kabul ettiği XI. yüzyıl ortalarına kadar sürer. Bu uzun dönemin KökTürkler’e ait yazılı anıtların ortaya konduğu M.S. VI. yüzyıla kadar olan bölümü sözlü edebiyat dönemi olarak adlandırılır.

Bilindiği gibi söz yazıdan öncedir. Böyle olunca da yazılı edebiyat ürünlerinden önce, sözlü edebiyat ürünlerinin oluştuğu ortadadır. Bütün ulusların edebiyatında olduğu gibi Türklerin edebiyatında da sözlü edebiyatın doğuşu dinsel temellere dayanır. Sözlü edebiyat ürünleri, daha yazının bulunmadığı dönemlerde, dinsel törenlerde üretilmeye başlanmış, kuşaktan kuşağa aktarılarak yaşatılmıştır.

Edebiyat türleri içinde ilk doğan tür olan şiir, sözlü edebiyatın anlatımında önemli bir rol oynar. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında da şiirin önemli bir yeri vardır.

Sözlü Dönemin Özellikleri



1.Bu dönem edebiyatı müzik eşliğinde "kopuz" adı verilen sazla dile getirilmiştir.

2.Ölçü olarak ulusal ölçümüz olan "hece ölçüsü" kullanılmıştır.

3.Nazım birimi "dörtlük"tür.

4.Dönemine göre arı bir dili vardır.

5.Dizelere genel olarak yarım uyak hakimdir.

6.Daha çok doğa,aşk ve ölüm konuları işlenmiştir.

7.Bu döneme yönelik elimizdeki en eski kaynak Kaşgarlı Mahmut`un "Divan-ı Lügat-it Türk" adlı eseridir.

Dönemin Ürünleri



1.Koşuk:Sığır denilen sürek avlarında söylenen şirlerdir.Konusu daha çok doğa,aşk,şavaş ve yiğitliktir.Bu tür daha sonra halk edebiyatında koşma adıyla anılmıştır.

2.Sav:Dönemin özlü sözleridir.Bugünkü atasözlerinin ilk biçimi niteliğindedir.

3.Sagu:"Yuğ" adı verilen ölüm törenlerinde ölen kişinin erdemlerini ve onun ölümünden duyulan hüznü dile getiren şiirlerdir.

4.Destan:Toplumu derinden etkileyen olaylar sonucunda halk arasında kendiliğinden oluşan uzun nazım türüdür.

Sözlü dönem destanlarının özellikleri



1.Toplumun ortak görüşleri yansıtılmıştır.

2.Olağanüstü özellikler bulunmaktadır.

3.Önemli kişiler han, kral gibi seçkin kişilerden veya toplumun kabullendiği bir kahramandan ibarettir.

4.Söyleyiş milli dil tarzındadır.

5.Oldukça uzun yazılardır.

6.Milli nazım ölçüsü kullanılmıştır.

7.Konuları bakımından savaş,deprem,yangın,mizah,ünlü kişilerin yaşamları şeklinde gruplandırma yapmak mümkündür.

Türk destanları

Destanlarımız yazıya geçirilmedikleri için bugün bunların ancak konularını bilmekteyiz. Bunları da İran, Çin ve Arap kaynaklarından öğreniyoruz.

Saka Devri Destanları



1) Alp Er Tunga Destanı: Türk-İran savaşlarında Alp Er Tunga`nın yiğitliklerini ve bu savaşları anlatır.

2) Şu Destanı: İskender`le Türkler arasındaki savaşı ve Türk hakanı Şu`nun kahramanlıklarını anlatır.

Hun Devri Destanları



Oğuz Destanı, Hun hükümdarı Mete`yi ve onun yaşamını anlatır.

Göktürk Destanları



1) Bozkurt Destanı: Göktürklerin dişi bir kurttan türeyişini anlatır.

2) Ergenekon Destanı: Bir savaşta yenilen ve Ergenekon`a kaçan Türklerin orada bir demir dağı eritip intikamlarını almalarını anlatır.

Uygur Devri Destanları



1) Türeyiş Destanı: Uygurların bir erkek kurttan türeyişini anlatır.

2) Göç Destanı: Uygur Türkleri`nin anayurtlarından göçünü anlatır.

NOT: Destanlar oluşumları bakımından iki grupta incelenebilir:

a) Doğal Destanlar: Halk arasında ortaya çıkan anonim ürünlerdir. Bunlar genellikle daha sonra bir şair tarafından derlenip düzenlenmiştir. Bu türe örnek olarak şu destanları sıralayabiliriz.

İliada, Odysseia, Yunanlıların (Homeros) Kalevala, Finlilerin Nibelungen, Almanların Ramayana, Hintlilerin Cid, İspanyolların Chanson de Roland, Fransızların Gılgamış, Sümerlerin

b) Yapma (Suni) Destanlar: Bir olayın doğal destana benzetilerek bir şairce destanlaştırılmasıdır. Yapma destan örneği olarak şunları sıralayabiliriz:

Virgilius Aeneit

Dante İlahi Komedi

Tasso Kurtarılmış Kudüs

Milton Kaybolmuş (Kaybedilmiş) Cennet

Firdevsi Şehname

Linkler



Kaynaklar

Vikipedi

İlgili konuları ara


Görüşler

Bu konuda henüz görüş yazılmamış.
Gürüş/yorum alanı gerekli.
Markdown kodları kullanılabilir.

Sözlü Edebiyat ilgili konular

  • Edebiyat-ı cedide

    Türk edebiyatında batı medeniyetinin etkisiyle meydana gelen yenilik akımı (1896-1901). Temsilcileri haftalık Servetifünun dergisinin çevresin
  • Fuat Köprülü

    Mehmet Fuad Köprülü (1890-1966) Türk tarihçi, edebiyat araştırmacısı ve siyaset adamı. Fuad Köprülü 4 Aralık 1890’da İstanbul’da
  • Türk edebiyatı

    Türkler'in tarih boyunca oluşturdukları sözlü ve yazılı edebiyat geleneğini ve bu geleneğin ürünlerini içerir. Türk edebiyatı tarihsel g
  • Fuad Köprülü

    Genel anlamda tarihçiliğin, özel anlamda edebiyat tarihçiliğinin bilimsel bir kimlik kazanmasına yol açan ve Halil Berktay’ın sözleriyle,
  • Türk Edebiyatına toplu bakış

    Türk medeniyeti tarihinde, İslâmlığın kabul edilmesinden önceki devre, İslâm medeniyetinin etkisi altında olan devre ve Batı medeniyetine y
  • Nazım Birimi

    Şiir mısralardan oluşur. Mısraların kuruluşu, kümelenişi nazım birimini meydana getirir. Türk şiirinde; halk şiirinde ayrı, divan şiirin
  • Sözlü Edebiyat

    Türk Edebiyat Tarihi
  • Tanzimat Öncesi Türk Edebiyatı Tarihi

    Edebiyat Tarihi Kavramı: Tarih ve sosyoloji ile ilgisi, Türk edebiyatının başlangıcı, Kaynakları, Özellikleri, İslamiyetten önceki Türk ed
  • İslamiyet öncesi Türk edebiyatı

    İslamiyet öncesi Türk edebiyatı ya da Destan dönemi Türk edebiyatı, Türklerin İslamiyet'i kabulünden önceki dönemlerdeki Türk edebiyatıd