Türkiye'de başbakan

Başbakan, kelime anlamı olarak hükümetin ve bakanlar kurulunun başı, kabinenin başı, başvekili ifade eder.

Türkiye'de başbakan

Başbakan, kelime anlamı olarak hükümetin ve bakanlar kurulunun başı, kabinenin başı, başvekili ifade eder.

Özellikle Cumhuriyet ile yönetilen toplumlarda yürütmenin başı olan ve devletin atacağı adımlara karar veren kişidir.

Türkiye`de



Başbakan, Türkiye Cumhuriyeti`nde de yürütmenin başıdır. Bakanlar Kurulu`na başkanlık eder. Hükümeti ve icraatlarını yönetir. Türkiye Cumhuriyeti`nde her bir 5 yılda bir genel seçimle oluşan halk tarafından Başbakan, 5 yıl süre ile seçilir.

Başbakanlık Teşkilatının Gelişmesi



  • Türkiye Büyük Millet Meclisi`nin Kuruluşundan, Cumhuriyet`in İlanına Kadar Geçen Süredeki Durum;
* 23 Nisan 1920 tarihinde kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi; sadece Yasama yetkisini değil, aynı zamanda Yürütme yetkisini de milli iradenin merkezini teşkil eden Meclis`te toplamakta, Meclis Başkanı aynı zamanda Hükümet ve Devlet Başkanı olarak görev yapmaktaydı.


* Büyük Millet Meclisi; 2 Mayıs 1920 tarihinde İcra Vekilleri`nin seçilmesine dair 3 Numaralı Kanun`u kabul ederek ilk İcra Vekilleri Heyeti`ni seçmiştir. Mustafa Kemal Paşa Cumhuriyet`in ilanına kadar geçen süre içerisinde İcra Vekilleri Heyeti Reisliği görevini de ifa etmiştir.


  • Cumhuriyet`in İlanından İlk Başbakanlık Teşkilat Kanunii`nın Yürürlüğe Girmesine Kadar Geçen Süredeki Durumu;
*20 Ocak 1921 gün ve 85 Sayılı Teşkilat-ı Esasiye Kanunu`nun bazı maddelerinin değiştirilmesine dair 29 Ekim 1923 gün ve 364 Sayılı Kanun`la Cumhuriyet ilan edilmiş ve bu Kanun`un 12. maddesinde Başvekil`in Reis-i cumhur tarafından seçileceği hükme bağlanmıştır.
*20 Ocak 1921 tarihinden, 20 Mayıs 1933 gün ve 2187 Sayılı "Başvekalet Teşkilat ve Vazifeleri Hakkında Kanun" un yürürlüğe girmesine kadar geçen süre içerisinde, Başbakanlık Teşkilatı`nın personel ve kadro yapısı hakkında açıklayıcı bir dökümen temin edilememiştir.


  • Başbakanlık Teşkilat Kanunları ve Bunlara Bağlı Değişimlere Göre Durumu;
*20 Mayıs 1933 gün ve 2187 Sayılı "Başvekalet Teşkilat ve Vazifeleri Hakkında Kanun" Başbakanlık Merkez Teşkilatı`na ilk vücut veren kanun olmuştur. Ancak bu kanunun icrasında Başbakan ile birlikte Maliye Bakanı da görevlendirilmiştir. Bu tarihte Başbakanlık 7 ünite halinde ve sadece 34 personel kadrosu ile hizmet vermiştir.
*19 Nisan 1937 gün ve 3154 Sayılı "Başvekalet Teşkilatı Hakkında Kanun" ile teşkilatın kadro yapısında bazı değişiklikler olmuş, ayrıca Müsteşar`a yardımcı olmak üzere bir "Müsteşar Yardımcısı" kadrosu ihdas edilmiştir. Bu kanunla ünite sayısı 8`e çıkarılmış, personel kadro sayısı da 48 olmuştur.
*23 Haziran 1943 gün ve 4443 Sayılı Kanun`la Başbakanlık Teşkilatı yeniden değiştirilmiş, ünite sayısı 7 olurken, personel kadro sayısı da 91`e çıkarılmıştır.
*9 Mart 1954 gün ve 6330 Sayılı "Başvekalet Teşkilatı Hakkında Kanun" ile Başbakanlık Teşkilatı tekrar düzenlenmiş olup, ayrıca başlangıcından bu yana ilk defa, bu kanunun sadece Başbakan tarafından yürütüleceği de hükme bağlanmıştır. Bu kanunla; bir Müşteşar`ın yönetiminde;
A. Üst Yönetim,<br />
B. Hususi Kalem Müdürlüğü,<br />
C. Kanunlar ve Kararlar Tetkik Dairesi Başkanlığı,<br />
D. Zat ve Yazı İşleri Umum Müdürlüğü,<br />
E. Neşriyat ve Müdevvenat Umum Müdürlüğü.<br />
F. Arşiv Umum Müdürlüğü,<br />G. Levazım Daire Müdürlüğü.<br />
H. Evrak Müdürlüğü,<br />olmak üzere, ünite sayısı 8 olarak tesbit edilmiş, personel kadro sayısı ise 117`ye çıkartılmıştır.


6330 Sayılı Kanun`un yürürlüğe girdiği 9 Mart 1954 tarihinden 1983 yılına kadar, Başbakanlık Teşkilat Kanun`unda herhangi bir değişiklik yapılması cihetine gidilmemiş, ancak Cumhuriyet`in ilanından bugüne kadar, her geçen gün gelişen ve büyüyen Türkiye`nin; sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasi şartlarının da gelişip büyümesinin tabii bir sonucu olarak, 1983 yılında, Başbakanlık Teşkilatı; bir Müşteşar`ın yönetiminde, 3 Müsteşar Yardımcısı, Başbakanlık Müşavirleri ile 24 ünite ve 970 personel kadrosuyla hizmet vermeye, Bakanlıklararası işbirliğini sağlamaya, Devlet`in en yüksek denetim organı olan Hükümet`in genel politikasının yürütülüp takip edilmesine, Anayasa ve kanunlarla verilen çeşitli görevlerin yerine getirilmesine ve gerekli çalışmaları yapmaya devam etmiştir.

1984 Yılından Sonraki Gelişmeler



1984 yılından sonraki gelişmeler gözönüne alınırsa, bu konudaki ilk köklü düzenleme; Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkındaki 27.9.1984 tarih ve 3056 Sayılı Kanun`la başlatılmıştır.

Nitekim hu kanunun 1. maddesindeki "bu kanunun amacı; kamu hizmetlerinin düzenli, süratli, etkili, verimli ve ekonomik bir şekilde yürütülebilmesi için Bakanlıklar`ın kurulmasına, teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir" hükmü, sözkonusu düzenlemelerin temel amacını da ortaya koymaktadır. Bunun sonucu olarak, 203 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve bilahare bu kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabulü hakkındaki 3056 Sayılı Kanun`la Başbakanlık, Bakanlıklar arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlayacak, hükümetin genel siyasetinin yürütülmesini gözetecek, anayasa ve kanunlarla verilen hizmetleri yerine getirecek, hükümet programı`na ve kalkınma planları ile yıllık programlar`ın uygulanmasını, devlet teşkilatındaki teftiş ve denetim sistemini geliştirecek ve uygulamasını takip edecek şekilde teşkilatlandırılmıştır.

1961 ve 1982 Anayasaları`nın Getirdikleri;



Başbakanlık Teşkilatı`nın 3056 Sayılı Kanun`la düzenlenmesi mecburiyeti, bir bakıma 1982 Anayasası`nda yeralan Başbakan`ın "Görev ve Siyasi Sorumlulukları"ndaki gelişmenin bir sonucudur denebilmektedir.

1961 Anayasasında Madde 106`ya göre; Başbakan, Bakanlar Kurulu`nun başkanı olarak, Bakanlıklar arasında işbirliğini sağlar ve Hükümetin genel siyasetinin yürütülmesini gözetir. Bakanlar Kurulu, bu siyasetin yürütülmesinden birlikte sorumludur. Her Bakan, kendi yetkisi içindeki işlerden ve emri altındakilerin eylem ve işlemlerinden ayrıca sorumludur. Bakanlar; dokunulmazlık ve yasaklamalar bakımından Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleriyle aynı durumdadır.

1982 Anayasası`nın 112. maddesine göre ise; Başbakan, Bakanlar Kurulu`nun başkanı olarak, Bakanlıklar arasında işbirliğini sağlar ve Hükümet`in genel siyasetinin yürütülmesini gözetir. Bakanlar Kurulu bu siyasetin yürütülmesinden birlikte sorumludur. Her Bakan, Başbakan`a karşı sorumlu olup, ayrıca kendi yetkisi içindeki işlerden ve emri altındakilerin eylem ve işlemlerinden de sorumludur. Başbakan, Bakanların görevlerinin Anayasa ve kanunlara uygun olarak yerine getirilmesini gözetmek ve düzeltici önlemleri almakla yükümlüdür.

Bakanlar Kurulu üyelerinden Milletvekili olmayanlar; 81. maddede yazılı şekilde Millet Meclisi önünde and içerler ve Bakan sıfatını taşıdıkları sürece Milletvekillerinin tabi oldukları kayıt ve şartlara uyarlar ve yasama dokunulmazlıklarına sahip bulunurlar. Bunlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri gibi ödenek ve yolluk alırlar.

1982 Anayasasının altı çizilmiş olan hükümleri çerçevesinde Başbakan`ın görev ve sorumluluklarının artırılmış olduğu dikkatlerden kaçmayacaktır.

Nitekim, 1982 Anayasası`nın 112. maddesinde Başbakan`ın görevleri, 1961 Anayasası`ndan farklı olarak şu şekilde ifade edilmektedir: Başbakan, Bakanlar Kurulu`nun Başkanı olarak, Bakanlıklar arasında işbirliğini sağlar ve Hükümet`in genel siyasetinin yürütülmesini gözetir. Bakanlar Kurulu bu siyasetin yürütülmesinden birlikte sorumludur. Her Bakan, Başbakan`a karşı sorumlu olup, ayrıca kendi yetkisi içindeki işlerden ve emri altındakilerin eylem ve işlemlerinden de sorumludur. Başbakan, Bakanların görevlerinin Anayasa ve kanunlara uygun olarak yerine getirilmesini gözetmek ve düzeltici tedbirleri almakla yükümlüdür.

Anayasa ile Başbakan`a verilen bu geniş yükümlülüğü yerine getirebilmek, Bakanlıklar arasında işbirliğini sağlamak Hükümet`in genel siyasetinin yürütülmesini gözetmek, Devlet Teşkilatı`nın düzenli bir şekilde işlemesini temin etmek maksadıyla Başbakanlık Teşkilatı`nın yukarıda bahsedildiği şekilde yeniden düzenlenmesi mecburiyeti hasıl olmuştur.

Başbakanlığın fonksiyonlarının yıllar itibariyle artması ve hizmetlerin büyük ölçüde çoğalması sonucu; 6330 Sayılı "Başvekalet Teşkilatı Hakkında Kanun" un, 203 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilmesi cihetine gidilmiş ve bu kanun hükmünde kararnameyi kanun haline getiren 10.10.1984 gün ve 3056 Sayılı Kanun`la yeni bir Başbakanlık Teşkilat Kanunu meydana getirilmiştir.

3056 Sayılı Kanunla Gelen Yenilikler;

3056 Sayılı Başbakanlık Teşkilat Kanunu`nun yürürlüğe girmesinden önce çıkarılmış olan diğer Başbakanlık Teşkilat Kanunları`nın hiçbirinde ünitelerin görev ve sorumluluklarının tek tek belirtilmediği dikkati çekmektedir.

Başbakanlar



Şuan halen T.C`nin 59. hükümeti ve 31. Başbakanı iş başındadır. Şablon:Bakınız|Türkiye Cumhuriyeti başbakanları
  1. Mustafa Kemal Atatürk
  2. Fevzi Çakmak
  3. Hüseyin Rauf Orbay
  4. Ali Fethi Okyar
  5. İsmet İnönü
  6. Mahmut Celal Bayar
  7. Refik Saydam
  8. Ahmet Fikri Tüzer
  9. Şükrü Saraçoğlu
  10. Mehmet Recep Peker
  11. Hasan Saka
  12. Şemsettin Günaltay
  13. Adnan Menderes
  14. Cemal Gürsel
  15. Emin Fahrettin Özdilek
  16. Suad Hayri Ürgüplü
  17. Süleyman Demirel
  18. Nihat Erim
  19. Ferit Melen
  20. Mehmet Naim Talu
  21. Mustafa Bülent Ecevit
  22. Sadi Irmak
  23. Bülent Ulusu
  24. Turgut Özal
  25. Ali Hüsrev Bozer
  26. Yıldırım Akbulut
  27. Ahmet Mesut Yılmaz
  28. Tansu Çiller
  29. Necmettin Erbakan
  30. Abdullah Gül
  31. Recep Tayyip Erdoğan


Ayrıca bakınız



Dış bağlantılar

Kaynaklar

Vikipedi
sayin baskanim BAYRAMLARDA agir vasitalari lütfen trafige cikarmayalim kazalarin%80 azalacagina inaniyorum avrupanin bir yillik blancosu bir bayramda ölenlerin sayisi lütfen göz ardi etmeyin saygilarimla almanyada sükrü atilgan

İlgili konuları ara

Yanıtlar