merkantilizm

Merkantilizm Devletin zenginliğini, ülkeye değerli maden girişine bağlayan iktisadi doktrin. Batı Avrupa'da on beşinci yüzyıldan 18. yüzyıla kadar yaygın olan bu anlayışa göre, bir ülkenin güçlenmesi ve itibar kazanması altın ve gümüşün fazlalığına bağlıdır. Merkantilistlere göre kalkınma, ithalatın az, ihracatın çok olmasıyla mümkündür. Bu sayede ülkeye giren maldan daha fazlası ihraç edilerek değerli maden miktarı arttırılabilir. Refah ve zenginliğin kaynağını değerli maden bolluğuna...

MERKANTILIZM (türkçe) anlamı
1. xv.-xviii. yüzyılda ticaret burjuvazisinin çıkarlarını yansıtarak
2. maddi erincin üretim alanında değil
3. ticaret
dolanım ve anamal birikiminde olduğunu savunan öğreti.
MERKANTILIZM (türkçe) anlamı
4. Ülkenin refahını sahip olduğu altın
5. gümüş vb. değerli madenlere bağlayan
6. ülkedeki değerli maden yataklarının işletilmesine önem veren ve ihracatı artırıp ithalatı azaltmaya çalışan iktisat öğretisi.
MERKANTILIZM (türkçe) almancası
1. n. Merkantilismus

Merkantilizm hakkında bilgiler

Merkantilizm devlet gücünü ve güvenliğini artırmak için bir ulusun ekonomik yaşamını düzenleyen hükümet uygulamaları ve ekonomik felsefesidir. Merkantilizm 16. yy. 'da 18. yy. 'a kadar Avrupa devletleri tarafından izlenen bir modeli oluşturdu. Bu dönemde Avrupa'da feodalizm çöküp yerine devletler kurulmuş ve ticaret kapitalizmi gelişmiştir. Bunun temelinde devletçilik, ulusal ekonomiyi korumacılık ve sanayileşme vardır. Her devlet ihracatın ithalattan fazla olmasını sağlamaya çalıştı. İstenen ticaret dengesi altın ve gümüşün içeriye akışıyla sonuçlandı. Bu yolla dış ticaret bilançosundan fazlalar oluşacak ve devlet zenginleşecekti. Merkantilizmin gelişmesinde coğrafi keşiflerin artması da önemli bir rol oynamıştır. Sistemde içe karşı müdahalecilik, dışa karşı korumacılık sözkonusudur. İçerde mamul maddelere düşük taşıma maliyetleri ve yüksek fiyatlar önerildi. Koloniler ucuz hammaddelerin kaynağı ve phalı ürünlerin pazarı olarak kullanıldı. Merkantilizm, daha çok devleti güçlendirmeye yönelik bir dış ticaret doktrini ve politikasını ifade etmektedir. Komünist devletler politik amaçlarını ekonomik politikanın üstünde tutarak merkantilist fikre en yakın olanlardır.

Merkantilizm sistemi, 18. yy. sonları ve 19. yy. 'ın başlarında bireyci laissez faire'ci kapitalist teoriler yerini alana kadar uluslararası ekonomiyi yönlendirdi.

Merkantilizmin Fransa'daki uygulamasına Colbertizm, Almanya ve Avusturya'daki uygulamasına Kameralizm ve İspanya'dakine de Bulyonizm denmektedir.

Ek bilgi

Merkantilizm Devletin zenginliğini, ülkeye değerli maden girişine bağlayan iktisadi doktrin. Batı Avrupa'da on beşinci yüzyıldan 18. yüzyıla kadar yaygın olan bu anlayışa göre, bir ülkenin güçlenmesi ve itibar kazanması altın ve gümüşün fazlalığına bağlıdır. Merkantilistlere göre kalkınma, ithalatın az, ihracatın çok olmasıyla mümkündür. Bu sayede ülkeye giren maldan daha fazlası ihraç edilerek değerli maden miktarı arttırılabilir.

Refah ve zenginliğin kaynağını değerli maden bolluğuna bağlayan bu doktrin, iktisat siyasetini devletlerin gelişmesi açısından ele almaktadır. Banka sisteminin ve değerli maden üretiminin olmadığı bir ekonomik sistemde, ancak ticaret yoluyla altın-gümüş miktarının arttırılabileceğini ileri sürmüşlerdir. Bunlar, devletin elinde toplanıp devletçe saklanmalı, devlet ticareti geliştirmek için her türlü tedbiri almalıdır. Mesela ticaret şirketlerinin tekelleşmesini, ordu kurarak da güvenliğini sağlamalıdır. Değerli madenlerin yurtdışına çıkışı önlenmelidir. “Gümrük tarifelerinden anlamam, ancak İngiltere'den bir palto alırsam palto bende, param İngiltere'de kalacak. ABD'den bir palto alırsam paltom da, parası da ABD'de kalacaktır. ” diyen Abraham Lincoln, merkantilist anlayışı en bariz bir şekilde ifade etmektedir. Bu sebeple merkantilist politikalar devletçi, himayeci ve aşırı milliyetçi bir özelliğe sahiptirler. Her kapitalist kalkınma yolunda, geçirilmesi gerekli bir safhanın felsefi temelidir.

Yeni keşfedilen Amerika'da bol miktarda mevcut olan altın ve gümüş İspanyol ve Portekizlilerce Avrupa'ya getirilmeye başlandı. On altıncı ve on yedinci yüzyılın en büyük sömürgeci devletleri olan bu ülkeler, merkantilist politikayı tatbik etmeye başladılar. “Tüccarın karı, milletin karıdır. ” diyerek tatbik edilen bu politika, aşırı ölçülere vardırıldığı için İspanyol ekonomisi zayıf düştü. İspanyol merkantilizmi de denilen “Bulyonizm” sebebiyle getirilen katı devletçi tatbikat, altın ve gümüşün İspanya dışına kaçırılmasına yol açtı. İspanyol ve Portekizliler bundan dolayı, sanayi inkılabına öncülük edemediler. İngiltere'de ise merkantilizm, Cromwell tarafından başarıyla tatbik edilerek, deniz ticaret filosunun üstünlüğü sağlandı. Cromwell'in çıkarttığı “Navigation Ast” (Gemi ve Deniz Kanunu), rakibi Hollanda'nın denizcilik açısından zayıflayıp İngiliz ticaret şirketlerinin tekelleşmesinde ve bunların güvenliğinin sağlanmasında büyük rol oynadı. İngiltere'nin Doğu Hint Kumpanyası idarecilerinden Thomas Mun, merkantilist politikanın ileri gelen sözcülerinden birisiydi.

Fransa'da, merkantilist politika ile ticaret dengesinin sağlanmasına çalışıldı. Colbert'in tatbik ettiği bu politika sanayinin gelişmesinde büyük rol oynadı. Ancak merkantilizm, tarım sektörünün büyük ölçüde ihmal edilmesine yol açtı. Buna reaksiyon olarak da fizyokratlar tarımın içine düştüğü zayıflığı düzeltmek için tarımın önemini aşırı ölçülerde abartan teorik bir model meydana getirdiler (Bkz. Fizyokratlar ve Fizyokratizm). Zenginliğin kaynağını değerli maden bolluğuna değil, üretim artışına bağladılar.

Merkantilistler; “Bir ülkenin en büyük hazinesi iyi beslenmiş insan sayısıdır. ” diyerek nüfus artışını savundular. Emek-yoğun teknolojiye dayanan bir ekonomik sistemde ihracat fazlasının daha çok insanın düşük ücretle çalışarak sağlandığını gördükleri için nüfus artışına taraftar olmuşlardır. Ancak merkantilizmde değerli maden artışı ile refah seviyesinin yükselişi aynı şeyler değildir. Servet, çok kötü şartlarda ucuz işçi çalıştırılarak arttırılabilmektedir. Bu ise nihai maksadı insanın refahını sağlamak olan iktisat ilmine ters düşmektedir. Ekonomide aşırı devlet müdahalelerinin zararlarının anlaşılması ve sanayi inkılabıyla başlayan liberal felsefenin yaygınlaşması, merkantilist doktrinin yıkılışına yol açtı. Servetin kaynağının giderek değerli maden değil yerli sanayinin aldığının görülmesi, rekabet ortamının teessüs ederek devletçi uygulamalar yerine “Laissez faire” (bırakınız yapsınlar) prensibinin hakim olmasının bunda büyük rolü oldu. Merkantilistler, altın ve gümüş miktarını fiatlarla birlikte mütalaa etmek gerektiğini anlayamamışlardır. Yine ticaret fazlalığı yalnız kendi başına düşünüldüğü zaman zenginliğin kaynağı değil, enflasyonist bir tesire sebep olarak servetin değerini düşürücü bir fonksiyona da sahip olabilmektedir.

Kendi zamanında ortaya çıkan yeni sosyal ve ekonomik nizamı haklı çıkarmak maksadına yönelik bir akım olan merkantilizm, “ödemeler bilançosu” kavramını iktisat ilmine kazandırmıştır.

Kaynak: Rehber Ansiklopedisi
İlgili Konu Başlıkları Tümü

Neo-Merkantilizm

İki savaş arasındaki dönemde dış ekonomik ilişkilerde uygulanan sınırlayıcı rejimler, merkantilist sistemin tekrar canlanmasına yol açtı. Özellikle Büyük Bunalım'dan sonraki dönemde, dış ticaret ilişkilerini ve bunlardan kaynaklanan ödeme yükümlülüklerini serbest bir ...

Merkantilist

Merkantilizm 16. yüzyılda Batı Avrupa'da başlamış ekonomik bir teoridir. Merkantilizme göre bir milletin refahı anaparanın miktarına bağlıdır ve küresel ticaret hacmi değişmez.

Altın Standardı

Altın standardı veya Altın sikke sistemi, 19. yüzyılın başlarından, I. Dünya Savaşının sonuna kadar Avrupa ve Amerika'da uygulanan para sistemidir. Tek metal para sistemi olarak da bilinir.

Ticaret Dengesi

Bir ülkenin belli dönem içinde gerçekleştirdiği mal ve hizmet ithalatı ile ihracatı arasındaki değer farkı. Bir ülkede yaşayanlar ile öteki ülkede yaşayanlar arasında gerçekleşen her türlü işleme gerçekleştiren her türlü işlemi içeren ödemeler dengesinin bir ...

Korumacılık

Korumacılık, bir ülkenin yerli üreticisinin (sanayi ve tarım) dış rekabet karşısında korunmasını savunan görüşlere dayanan dış ticaret politikası.

Adam Smith

Adam Smith (1723-1790), İngiliz iktisatçı ve filozof. Ünlü düşünğr ahlak felsefesi profesörü olması nedeniyle ekonomik açıklamalarında bu bilim dalının etkileri yoğun görülür. Ekonomide ve doğal olaylarda bir düzen olduğunu ve bunun gözlem ve ahlâk hissi ile tespit ...

Iktisat

İktisat, EKONOMİ olarak da bilinir, servetin üretimini, bölüşümünü ve tüketimini konu alan toplumsal bilim.

Siyasal Iktisat

Siyasal iktisat, EKONOMİ POLİTİK olarak da bilinir, ulusal zenginliğin üretilmesi ve bölüşümü ile bunlann dayandığı toplumsal ilişkileri konu alan toplumsal bilim dalı. Terim ilk kez 17. yüzyılın başlarında, Avrupa'da feodal ve dinsel siyasal düzenin yerini alan küçük yerel ...

Antik Roma

Antik Roma, Roma kent devletinden doğan uygarlığa verilen isimdir. Yaklaşık 12 yüzyıl boyunca varlığını sürdürmüş olan Roma uygarlığı bir monarşiden oligarşik cumhuriyete de daha sonra büyük bir imparatorluğa dönüşmüştür.

Ticari Kapitalizm

Kapitalizmin erken veya ilk aşamasıyla ilgilidir. Yeniçağ'ın başlangıcında, büyük coğrafi keşifleri izleyen yıllarda Atlantik Kıyılarında gelişmiştir. Sermaye, ticaret ve para muamelelerine yöneldiği için kapitalizmin bu aşamasına ticari kapitalizm adı verilmiştir.

Altın Sikke Sistemi

Altın sikke sistemi, 19. Yüzyılın başlarından, I. Dünya Savaşının sonuna kadar Avrupa ve Amerika'da uygulanan para sistemidir. Tek metal para sistemi olarak da bilinir.

Ekonomi Terimleri

Marjinalizm, Ceteris Paribus, Mukataa, Bilgi yetersizliği, Esham

Finansal Sermaye Kontrolleri

Bu sayfada, öncelikle parasal kriz teoriyle sermaye hareketlerinin etkileşiminin incelemesi devamında ise, sermaye kontrollerinin geniş bir analiz çerçevesindeki incelemesi mevcuttur.