Desibel

Kısaca: Telefon kullanılmaya başlandığında ilgili kurumlar bir iletim birimi bulmak/kullanmak sorunu ile karşılaşmışlardı. Doğal olarak o zaman iletim yada haberleşme denince akla çoğunlukla telefon gelmekte idi. Bu konuda ki ilk öneri, Bell tarafından telefonun bulunmasından iki yıl sonra 1887 de W. ...devamı ☟

isim

desibel (belirtme hâli desibeli, çoğulu desibeller)

1. anlamı: İşitme duyarlığını ölçmekte kullanılan bir ölçü birimi.

Kelimenin kökeni

1. anlamı: Fransızca décibel (fr)

Kaynaklar

  • TDK Sözlüğü: "desibel"

Telefon kullanılmaya başlandığında ilgili kurumlar bir iletim birimi bulmak/kullanmak sorunu ile karşılaşmışlardı. Doğal olarak o zaman iletim yada haberleşme denince akla çoğunlukla telefon gelmekte idi. Bu konuda ki ilk öneri, Bell tarafından telefonun bulunmasından iki yıl sonra 1887 de W. H. Pierce tarafından ortaya atılmıştı. O zaman Amerika ve Avrupa da kullanılmaya başlanan telefon standartları arasında bir uyum yoktu. Amerikalı ve Avrupalı telefon şirketlerinin kendi kıtaları için daha uygun olacağını düşündükleri ve ısrar ettikleri birkaç birim üzerinde uzlaşmalar oldu. 1927 Eylül İtalya'da tam olarak bir uzlaşma sağlanamasa da iki adet birim üzerinde karar verildi. Birinci birimde "e" doğal logaritmanın tabanını ve üst kuvvetleri oranını temel alan birim ile 10 sayısının güçleri oranının temel alan birim kaldı. Birinci birimde doğal logaritma kullanıldığı için bulucusu John NAIPER onuruna "neper" denmesi önerildi. İkinci birimde ondalık logaritma kullanılıyordu ve bu birimede telefonu bulmuş olan Alexander Graham BELL onuruna "Bell" denilmesi önerildi.

Desibel, telefon işletmelerince benimsenmesinden hemen sonra, öbür teknik alanlarda da kullanılmaya başlandı. Özellikle akustik ve radyo yayınlarında.

1968 Arjantin de toplanan CCITT bu sorunu tamamen hallederek özetle şu kararı verdi. Bütün uluslar, kendi içinde isterlerse neper kullanmaya devam edecekler. Fakat uluslararası işlemlerde yalnızca desibel kullanılacak.

Desibel alışılmışın dışında bir birimdir. O kadar dışındaki bir çok kişi onun bir ölçü birimi olduğundan şüpheye düşer. Elektrik mühendisliğinin geleneksel yaklaşımına dayanan telekomünikasyon ölçü felsefesinin tamamını değiştirdiğinden desibelin telekomünikasyon ölçü birimi olarak tanımlanması gerçek bir devrim sayıldı. Elektriksel devrelerde gerilim, akım ve güç; volt, amper ve watt`la ölçülür. Bu değerler ölçümün yapıldığı devreye bağlıdır. Desibelin kullanıldığı iletim ve yayılım (propagasyon) ölçülerinde, yeni birim, ölçünün yapıldığı devreden bağımsızdır. Örneğin akustik dalga kadar onun elektriksel eşdeğerini ölçmekte de kullanılır. Bu, desibelin boyutsuz bir sayı olmasındandır. Amper veya volt cinsinden elektriksel ölçmelerde eski değer,akımın veya gerilimin yönünde bir değişim ifade etmesine rağmen desibel ölçmelerinde eski değer, sadece ölçülen gücün karşılaştırıldığı güçten küçük olduğunu gösterir.

Desibel daima iki değer arasındaki karşılaştırmadır. Bunun sonucu olarak da, çoğu kez ölçülen güç değeri değişik olmasına rağmen desibel sayısı aynıdır. Örneğin bir vericinin gücü 1W`tan 2W`a çıkartılırsa, güçteki desibel cinsinden artış;

N=10 log (2/1) = 3dB

Şimdi elimizde 5KW`lık bir verici olsa, biz bunun gücünü 10KW`a çıkartırsak desibel cinsinden artış, güçlerin değişik olmasına rağmen önceki örnekle aynıdır.

N=10 log (10/5) = 3dB

Bu örneklerlerden bir sonuç çıkaracak olursak güçteki iki katlık bir artış +3dB, yarı yarıya azalış ise -3dB ile ifade edilir.

Görüldüğü gibi desibel bize göreceli (relatif) sonuçlar verir. Bu yüzden desibel ile ifade edilen sayılarla, aritmetik işlemler yapmak tehlikelidir. Örneğin desibel ile kalibre edilmiş değerler istatistiksel olarak kullanılacaksa, bunlardan örneğin ortalama gibi sonuçlar çıkarılacaksa yönteme dikkat etmek gerekir. Örnek olarak 10dB ve 20dB değerlerinin aritmetik ortalamasının 15dB olduğu görülebilir. Gerçekte biraz dikkat edilirse 10dB nin belirtilmiş seviyeden 10 kat büyük bir niceliği, 20 dB nin ise 100 kat büyük bir nceliği ifade ettiği görülecektir. Gerçek aritmetik ortalama;

(10+100)/2=55`tir.

Ya da desibel olarak 10log10 55=17.4dB dir.

Logaritmik tabanlı olması nedeniyle, desibel ile ifade edilen değerlerin küçük olmaları desibelin bir üstünlüğüdür. Örneğin diğerinden 1.000.000 kere daha büyük olan bir güç desibel olarak 60dB olarak ifade edilir.

Desibelin diğer tipik bir özelliği sıfır değerinin anlamıdır. Bütün ölçü birimlerinde sıfır, ölçülen niceliğin yokluğunu gösterir. Örneğin bir devrede giriş ve çıkış güçleri birbirine eşit olacak olursa;

N=10log10 (P1/P2)

P1=P2 olursa P1/P2=1 olur ve N=0 olacaktır.

0dB bize farklı bir kavramı da getirir. 0dB ile ifade edilecek herhangi bir güç seviyesi bize dayanak "referans" seviyesi oluşturur.

İletişimde seviye kavramı gibi desibelin kullanılışıyla yakından ilgili başka bir kavram da kazanç veya kayıptır. Bunlar şu şekilde tanımlanabilir. Güçleri P1 ve P2 olan 1 ve 2 noktaları arasındaki iletim birimi cinsinden P2/P1 ve P1/P2 olar ifade edilen güç artışı veya azalışıdır. Örneğin bir devreye bir güç yükselteci sokulduğunda çıkış gücü giriş gücüne göre daha büyüktür, yani kazanç vardır. Aksine bir filitre sokulduğunda da girişteki sinyal gücü çıkıştakine göre daha büyüktür, yani kayıp vardır. Bazı devrelerde gerilim için kayıp güç için kazanç vardır. Kollektörü topraklı devre olan bir tampon devrede çıkış gerilimi giriş geriliminden küçük olmasına rağmen çıkış gücü giriş gücünden daha büyüktür.

Sonuç olarak desibel karşılaştırdığımız büyüklüklerin ölçüm sırasına göre kazanç ya a kayıp olarak yorumlanabilir.

Elektronikte çoğunlukla bir devrenin girişinden çıkışına doğru ölçme yapıldığı düşünülürse aşağıdaki formül uygulamalarının sonuçları pozitif çıkarsa bir kazançtan, negatif çıkarsa kayıptan söz edebiliriz.

N=10 log10 (Pçıkış/Pgiriş)

N=20 log10 (Eçıkış/Egiriş)

Referans; Elektrik Mühendisleri Yayın Organından derlenmiştir.

Kaynak:http://www.antrak.org.tr/gazete/031999/sahin1.htm

desibel

Ses şiddetini gösteren birimin onda biri.

desibel

Türkçe desibel kelimesinin İngilizce karşılığı.
n. decibel, unit of measurement for gauging the intensity of sound

desibel

ses şiddeti birimi.

desibel

Türkçe desibel kelimesinin Almanca karşılığı.
n. Dezibel

İlgili konular

ansiklopedi

Bu konuda henüz görüş yok.
Görüş/mesaj gerekli.
Markdown kullanılabilir.

Desibel
1 yıl önce

Desibel (dB), belirli bir referans güç ya da miktar seviyeye olan oranı belirten, genelde ses şiddeti için kullanılan logaritmik ve boyutsuz bir birimdir...

Desibel, Ansiklopedi, ,
Ses
1 yıl önce

kuvvetine gürlük denir ve "Desibel (dB)" ile ölçülür. Örneğin kalkış yapan füze 120 desibel ses üretir. Yüksek sesli müzik 90 desibel üretir. Normal insanın...

Ses, Ses (fizik), Ses (müzik), Anlam ayrım
Vuvuzela
4 yıl önce

Vuvuzela toplu olarak çalındığında çıkarmış olduğu ses yaklaşık olarak 135 desibeldir. Vuvuzela, adını Zulu dilindeki Vuvu sözcüğünden alıyor. Vuvu sözcüğü...

Etkin yayın gücü
4 yıl önce

hesaplanan yayın gücüdür. Genellikle watt veya üst katlarıyla belirtilir. Desibel notasyonuyla dBw veya dBk gibi birimler de kullanılır. Günümüzde verici...

Neper
4 yıl önce

amacıyla üç birim geliştirilmiştir: Fon (akustikte kullanılır) Bel ve askatı desibel (elektronikte güç oranı için kullanılır) Neper (elektronikte gerilim veya...

Yansıma (Elektronik)
4 yıl önce

Yansıma kaybı (RL) yansıma katsayısının desibel cinsinden değeridir. Yansıma gerilim yansıması olduğu için desibel hesabındaki katsayı 10 yerine 20, kayıp...

Bode diyagramı
4 yıl önce

olarak ölçeklenmiş olan frekans vardır. Düşey eksenlerin birincisinde (desibel cinsinden) genlik, ikincisinde ise derece cinsinden faz açısı vardır. Hendrik...

DBU
1 yıl önce

gelebilir: Dansk Boldspil-Union, Danimarka Futbol Federasyonu dBu, bir desibel ölçüsü 1,8-Diazabicyclo[5.4.0]undec-7-ene, bir bileşik Deutsche Bundesstiftung...