Aida

Kısaca: ''Aida'' (Arapça عايدة ) ''misafir'' veya ''dönen'' anlamında bir dişi isimden gelme) Giuseppe Verdi tarafından bestelenmiş dört perdelik bir operadır. İtalyanca librettoyu, Fransız eski Mısır uzmanı Auguste Mariette tarafından yazılmış bir senaryodan uyarlayarak, Antonio Ghislanzoni yazmıştır. ...devamı ☟

aida
Aida

Aida (Arapça عايدة ) misafir veya dönen anlamında bir dişi isimden gelme) Giuseppe Verdi tarafından bestelenmiş dört perdelik bir operadır. İtalyanca librettoyu, Fransız eski Mısır uzmanı Auguste Mariette tarafından yazılmış bir senaryodan uyarlayarak, Antonio Ghislanzoni yazmıştır. Operanın prömiyeri 24 Aralık 1871'de Kahire, Mısır'da Hidivlik Opera evinde orkestra şefi Giovanni Bottesini idaresi altinda yapılmıştır.

Bu eser dünya opera evleri repertuarlarında devamlı olarak bulunan ve popüler olarak seyirci çeken bir opera eseridir. Son hazırlanan Kuzey Amerika opera evlerinde sahnelenen baş 20 opera eseri listesi içinde 16. sırayı almıştır. Birçok ses ve video kayıtları bulunmaktadır.

Hazırlanışı ve ilk sahnelenmesi

Mısır Hidivi İsmail Paşa 150.000 Fransız Frankı ödüyerek Ocak 1871de ilk sahnelenmesi için bu eserin hazırlanması için Verdi'ye sipariş verdi. Fakat Temmuz 1870 - Mayıs 1871 arasında devam eden Fransa-Prusya Savaşı nedeni ile eserin ilk sahnelenmesi gecikti. Bazı kişilerin inandığı gibi bu eser ne 1860da yeni yapılan Süveyş Kanalı açılışını kutlamak için; ne de Kahire'de kurulup aynı yıl açılan Hidivlik Opera Evi'nin ilk kurulma prömiyeri için hazırlanmış eserdir.

Verdi orijinal eserinde, bir uvertür bestesi yerine, çalınan kısa bir prelüd bestesi hazırlamıştı. Fakat sonradan bu orijinal orkestra prelüdünü değiştirip operadaki popüler melodileri kapsayan yeni bir uvertür hazırladı.

Aida'nin prömiyeri nihayet 24 Aralık 1871'de Kahire'de yapıldı ve ilk sahnelenme seyircisi tarafından bu eser çok beğenildi. Fakat Verdi bu ilk temsile gitmekten sakındı. Bu ilk temsile seyircilerin tümü özel davetiye ile gelmişlerdi, alelade halka bilet satılmamıştı ve Verdi bu türlü seyirciyi değil alelade opera sayircisini tatmin etmek istemekteydi. Bu nedenle eserinin Avrupa'da Milanoda La Scala Opera-evinde Şubat 1872de ilk temsil edilmesi için Verdi özel olarak operanın yapımına ve sahnelenmesine şahsen destek sağladı ve bu sahnelemeye bir prömiyermiş gibi dikkat ve itina gösterdi.

Roller

24 Aralık 1871 Kahireo (Orkestra şefi: Giovanni Bottesini) 8 Şubat 1872 La Scala, Milano (Orkestra şefi: Franco Faccio) | | |
Rol Ses tipi Prömiyerde roller, Avrupa prömiyeri
Aida, bir Etiyopyalı prenses soprano Antonietta Anastasi-Pozzoni Teresa Stolz
Misir firavunu bas Tommaso Costa
Amneris, Firavunun kızı mezzo-soprano Eleonora Grossi Maria Waldmann
Radames, Muhafızlar komutanı tenor Pietro Mongini Giuseppe Fancelli
Amonasro, Etiyopya Krali bariton Francesco Steller Francesco Pandolfini
Ramfis, Baş rahip bas Paolo Medini Ormando Maini
Bir ulak tenor Luigi Stecchi-Bottardi
Bir rahibenin sesi soprano Marietta Allievi
Rahipler, rahibeler, devlet adamları, subaylar, askerler, memurlar, Etiyopyalılar, köleler ve mahkumlar, Mısırlılar, hayvanlar ve koro


Konu özeti

Genel geri plan: Bir Etiyopyali prenses olan Aida kendi ülkesinde yakalanmış ve bir köle olarak Mısır'a getirilmiştir. Bir askeri komutan olan Radames, Aida'ya olan aşkı ile Firavun'a olan sadakatı arasında seçim yapamamaktadır. Durum daha da karmaşıktır çünkü Firavun'un kızı Amneris de Radames'e aşıktır fakat aşkına karşılık bulamamaktadır.

Zaman:
Mekan: Firavunlar idaeresinde klasik Mısır


I. Perde

1. Sahne: Firavun'un sarayında bir salon: arka kapıdan piramitler ve Memfis tapınakları görülmekte

Mısır'ın başrahibi olan Ramfis, bir genç savasçı asker olan Radames'e Etiyopyalılarla bir savaşın kaçınılmaz olmaya başladığını söyler. Radames de Mısır seferi ordusunun komutanı olarak seçilmeyi ne kadar çok arzu ettiğini bildirir.(Ramfis, Radames : Si, corre voce I'Etiope ardisca - "Evet, Etiyopya'nın bizim gücümüze karşı çıkmak istediği söylentileri dolaşmakta.")

Radames rüyasında hem savaş alanında galip geldiğini hem de gizlice aşık olduğu Etiyopyalı kölesi Aida'yı görür. (Radames: Se quel guerrier io fossi!...Celeste Aida - "Cennetlik Aida"). Radames'e gizlice aşık olan Aida, Etiyopya Kralı Amonasro'nun kızıdır; fakat kendini kaçırıp köle yapan Mısırlılar bu gerçekten haberdar değildirler. Aida'nın babası olan Etiyopya Kralı'nın Mısır'a hücum ediş nedeni kızı Aida'yı Mısırlıların kölesi olmaktan kurtarmaktır.

Mısır Firavunu'nun kızı Amneris salona gelir. O da Radames'i sevmektedir fakat Radames'in kalbinin bir başka kadına ait olduğundan kuşkulanmaktadır.(Radames, Amneris: Quale insolita giola nel tuo sguardo - "Yüzünde bazı izler görüyorum.") Biraz sonra Aida girer ve Radames onu görünce Amneris Radames'in bir korku içinde olduğunu anlar. Amneris kıskançlığını kontrol altına alıp Aida'ya yaklaşır.

Firavun girer; arkasından Mısır başrahibi Ramfis ve bütün saray efradı onu takip etmektedir. Bir haberci gelir ve Kral Amonasro komutasındaki Etiyopya ordusunun Tebai üzerine yürümekte olduğu haberini getirir. Firavun hemen Etiyopyalılara savaş ilan eder ve ordusunun komutanlığına, tanrıça İsis onayıyla, Radames'i getirdiğini açıklar. Firavun'dan bu icazeti alan Radames hemen orada bulunan kutsal silahları devralmak için Vulkan tapınağına gider. (Amneris, Aida, Radames: Vieni, o diletta, appressati - "Bakışlarında istenmeyen bir neşe izi görüyorum.")

Salonda tek başına kalmış olan Aida babasına, ülkesine ve Radames'e olan derin sevgisi dolayısıyla sanki birkaç parçaya bölünmüştür ve ne yapması gerektiğini şaşırmıştır. (Aida: Ritorna vincitor - "Bir fatih olarak dön").

2. Sahne: Vulkan Tapınağı içerisinde

Radames'in başkomutanın ofisine atanmasından sonra sahne alan rahibelerin görkemli tören ve dansları sunulur (Baş Rahibe, koro, Radames: Possente Ftha...Tu che dal nulla - "Ey Kudretli Ptha.") (Baş Rahibe, koro, Radames: Immenso Ftha .. Mortal, diletto ai Numi / "Kudretlimiz, koruyanımız, muhafaza edenimiz!"). Tüm bunlar tapınakta Mısır zaferine ve onların savaşçılarından korunmaya dair yapılan dua esnasında gerçekleşir (Nume, custode e vindice/ "Duy bizi Ey Ulu Tanrım").

II. Perde

1. Sahne: Amneris'in odasında

Radames'in zaferini kutlamaya yönelik danslar ve müzik yer alır (Koro, Amneris: Chi mai fra gli inni e i plausi / "Şarkılarımız övgüye layık zaferinedir"'). Fakat, Amneris hala Radames'in aşkından şüphe etmektedir ve Aida'nın genç savaşçıya aşık olup olmadığını merak etmektedir. Şüphesini, endişeli kalbini Moorish'in kölelerinin dansı ile eğlendirerek unutmayı denemektedir. (Koro, Amneris: Vieni: sul crin ti piovano / "Savrulan lülelerini toplayarak gel").

Aida odaya girdiği zaman, Amneris herkese çıkmasını söyler. Aida'ya yalan söylerek Radames'in savaşta öldüğünü belirtmiş ve aşkını itiraf etmesi için onu kandırmaya çalışmıştır. Aldığı cevap şoka uğratmıştır; çünkü Aida kalbinin sonsuza dek Radames'e ait olduğunu söylemiştir. (Amneris, Aida: Fu la sorte dell' armi a' tuoi funesta / "Savaşın sonucu halkınız için kötü oldu...").

Bu itiraf Amneris'i kudurtmuştur ve Aida'dan intikam alma planları yapmaya başlamıştır. Aida'nın yalvarmalarına aldırmayarak, (Amneris, Aida, chorus: Su! del Nilo al sacro lido / "Nil'in kutsal kıyılarında yüksel!") Amneris O'nu odada yalnız bırakmıştır.

2. Sahne: Thebes şehrinin büyük giriş kapısı

Radames galip döner ve birlikler şehrin içine doğru uygun adımda yürürler (Koro, Ramfis: Gloria all'Egitto, ad Iside / "Mısır için, Isis için, Zafer!"). Mısır Kralı, galip Radames'in her ne isterse alabileceğini buyurur. Etiyopyalı esirler toplanırlar ve Amonasro onların arasından çıkar. Aida aniden babasına koşar fakat onların gerçek kimlikleri hala Mısırlılar tarafından bilinmemektedir. Amonasro, Etiyopya Kralı'nın (o kendisidir) savaşta öldürüldüğünü söylemiştir. Aida, Amonasro ve esir Etiyopyalılar merhamet için Mısır Kralı'na sığınmışlardır; fakat Mısırlılar onların ölmelerini istemişlerdir (Aida, Amneris, Radames, Kral, Amonasro, koro: Che veggo! .. Egli? .. Mio padre! .. Anch'io pugnai / "Ne gördüm ben?.. Bu O mu? Babam?").

Kraldan mükafat olarak Radames, esirlerin hayatının bağışlanmasını ister ve özgür bırakılmalarını talep eder. Minnetle, Mısır Kralı Radames'i kendisinin halefi ve kızının nişanlısı olarak ilan eder (Aida, Amneris, Radames, Kral, Amonasro, koro: O Re: pei sacri Numi! .. Gloria all'Egitto / "Ey Kral, kutsal tanrılar adına..."). Aida ve Amonasro, Etiyopyalıların onların ölümünün intikamını almamalarını garanti altına almak için esir olarak bırakılmışlardır.

III. Perde

Nil Nehri kıyısında İsis Tapınağı yanında

Isis tapınağında Amneris ile Radames'in nikahlarından bir gün önce dualar edilmektedir.(Kor, Ramfis, Amneris: O tu che sei d'Osiride - "Osiris'e ait sen..."). Önceden planlandığı gibi Aida tapınağın dışında Radames'i beklemektedir.(Aida: Qui Radames verra .. O patria mia - "Oh, sevgili ülkem!").

Amonasro girer ve Radames'den Mısır ordusunun nerede olduğunu öğrenmesi için Aida'ya baskı yapar.

Aida, Amonasro: Ciel, mio padre! .. Rivedrai le foreste imbalsamate - "Tekrar sen göreceksin...") Radames geldiği zaman Amonasro bir kayanın arkasına saklanır ve çiftin arasında geçen konuşmayı dinlemeye koyulur.

Kaçışlarını kolaylaştırmak için Radames nerede olduklarının başkaları tarafından bulunması imkansız görünen emniyetli bir gidiş yolu kullanmayı teklif eder ve ordusunun nereden taaruza geçeceğini de açıklar. Bunu duyan Amonasro saklanmış olduğu yerden çıkar ve kim olduğunu açıklar. Radames şerefini kaybettiğini anlar. Aynı zamanda Amneris ve Ramfis tapınaktan çıkarlar. Radames'i düşmanları ile birlikte görünce muhafız askerlerini çağırırlar. Amonsaro ve Aida Radames'i onlarla birlikte kaçmaya ikna etmeye çalışırlar; ama Radames bunu kabul etmez ve Firavun'un muhafızlarına kendini teslim eder.

IV. Perde

1. Sahne: Adalet Tapınağı'nda bir salon. Bir kenarda Radames'in hapishane hücresine giden kapı görünmekte

Amneris Radames'i kurtarmayı istemektedir ( L'aborrita rivale a me sfuggia - "Nefret ettiğim rakibim elimden kaçtı"). Muhafızlara onu kendi huzuruna getirmeleri emrini verir.

Radames huzuruna gelince ona yapılan suçlamaları, ithamları reddetmesini söyler. Fakat Radames bunu kabul etmez. Bu halde Radames'in idama mahkum edileceğinden emin olan Amneris, ondan kendini savunmasını ister; fakat Radames bunu da katiyetle reddeder. Aida'nın hala hayatta olduğunu öğrenince ve onun kendi ülkesine erişebildiği umudu ile içinin ferahladığını ifade eder. Bu tutum Amneris'e çok acı gelir.(Amneris, Radames: Gia i Sacerdoti adunasi - "Rahipler şimdiden toplanmaktalar.")

Radames'in yargılanması sahne dışında yapılır. Ramfis'in ithamlarına yanıt vermekten sakınır ve idam edilmeye mahkum edilir. Bu sırada sahnede olan Amneris rahiplere Radames'e karşı merhamet göstermeleri için yalvarır. İdam usulü canlı olarak bir dehliz mezara konulup girişin kapatılmasıdır. Radames dehliz mezara götürülürken Amneris rahiplere beddualar etmektedir. (Yargılama, Amneris, Ramfis ve koro: Ohime! .. morir mi sento - "Göksel ruh, gel aşağı")

2. Sahne: Sahnenin alt tarafında Vulkan Tapınağı'nda bir dehliz; üst tarafı tapınağın içerisini gösterir

Radames tapınağın alt katına götürülür ve karanlık bir hücreye kapatılır. Yalnız olduğunu düşünerek ve Aida'nın daha güvenli bir yerde olduğunu düşünürken, bir nefes duyar ve sonra Aida'yı görür. Radames ile birlikte ölmek için kendini oraya gizlemiştir. (Radames ve Aida: La fatal pietra sovra me si chiuse. / "Ölümcül taş üzerime kapanır.") Kendi korkunç kaderlerini kabullenmişlerdir (Radames: Morir! Si pura e bella / "Ölmek! Arınmış ve aşık olarak!") ve dünyaya ve acılarına veda ederler. Vulkan Tapınağı'nda hücrenin üzerinde Amneris ağlar ve tanrıça Isis'e dua eder. Aşağıda ise, Aida Radames'in kollarında ölmektedir. (Koro, Aida, Radames, Amneris: Immenso Ftha / "Her şeye gücü yeten Ptha.")

Ünlü müziksel parçalar

I. Perde

  • Celeste Aida, romanza Radames
  • Su del Nilo le dorate rive, Kral ve koro
  • Ritorna vincitor!, romanza Aida
  • Nume, custode e vindice, final


II. Perde

  • Danza dei piccoli schiavi mori, schiavi di Amneris
  • Fu la sorte dell'armi, ikili Amneris e Aida
  • Gloria all'Egitto: zafer marşı koro


III. Perde

  • Qui Radamès verrà!... O cieli azzurri, romanza Aida
  • Rivedrai le foreste imbalsamate, ikili Amonasro ve Aida
  • Pur ti riveggo, mia dolce Aida, ikili Radames ve Aida


IV. Perde

  • L'abborrita rivale a me sfuggìa... Già i sacerdoti adunansi, ikili Amneris ve Radames
  • Ohimè, morir mi sento, üçlü Amneris, Ramfis ve Sacerdoti
  • La fatal pietra sovra me si chiuse... O terra, addio, ikili Radames ve Aida


Seçilmiş ses ve video kayıtları

Ayrıca bakınız Aida diskografyası

(Radames, Aida, Amneris, Amonasro, Ramfis) Opera evi ve Orkestra Renata Tebaldi, Ebe Stignani, Aldo Protti, Dario Caselli || Alberto Erede, Accademia Nasyonel Sosyalistonale di Santa Cecilia orkestra ve korosu || Audio CD: Naxos Historical Kat: 8.110129-30 Zinka Milanov, Fedora Barbieri, Leonard Warren, Boris Christoff || Jonel Perlea, Rome Opera orkestra ve korosu || Audio CD: Naxos Historical Kat: 8.111042-44 Maria Callas, Fedora Barbieri, Tito Gobbi, Giuseppe Modesti|| Tullio Serafin, La Scala orkestra ve korosu || Audio CD: Naxos Historical Kat: 8.111240-41 Audio CD: EMI Classics Kat: 5563162 Antonietta Stella, Giulietta Simionato, Giangiacomo Guelfi, Nicola Zaccaria|| Antonino Votto, La Scala orkestra ve korosu || Audio CD: Great Opera Performances Kat: GOP66353 Renata Tebaldi, Giulietta Simionato, Cornell MacNeil, Arnold van Mill || Herbert von Karajan, Viyana Devlet Operasi, Viyana Filarmonik Orkestrasi ||Audio CD: Decca Kat: DEC 2894670232
Leontyne Price,
Rita Gorr,
Robert Merrill, Giorgio Tozzi || Georg Solti, Teatro dell'Opera di Roma orkestra ve korosu||Audio CD: Decca Kat: 4607652 Leyla Gencer,
Fiorenza Cossotto, 
Anselmo Colzani, 
Bonaldo Giaiotti, || Franco Capuana,
Arena di Verona orkestra ve korosu ||Audio CD: Historical Recording Enterprises 
Martina Arroyo, Fiorenza Cossotto Piero Cappuccilli, Nicolai Ghiaurov || Claudio Abbado, La Scala orkestra ve korosu || Audio CD: Opera D'oro Cat: 7002
Montserrat Caballe,
Fiorenza Cossotto, Piero Cappuccilli, Nicolai Ghiaurov || Riccardo Muti, New Philharmonia Orkestrasi
Royal Opera Evi korosu || Audio CD:EMI Classics 
Kat: 5676132
Katia Ricciarelli,
Elena Obraztsova, Ruggero Raimondi, Nicolai Ghiaurov || Claudio Abbado, Teatro alla Scala orkestra ve korosu || Audio CD:Deutsche Grammophon Kat: 4100922
Yıl Roller Orkestra şefi, Marka
| Mario del Monaco,
| Jussi Björling,
| Richard Tucker,
| Giuseppe di Stefano,
| Carlo Bergonzi,
| Jon Vickers]],
| Carlo Bergonzi,
| Placido Domingo,
| Placido Domingo,
| Placido Domingo,


Not: "Kat:" satıcı firma tarafından kullanılan katalog numarası

Medya

  • Verdi'nin Aida eserinden O patria mia aryası. Soprano "Marie Rappold" (1916):
  • Verdi'nin Aida eserin IV. Perde 2. Sahne La fatal pietra aryası . "Nicola Zerola" (1909):

Uyarlamalar

İçeriğinde bulunan anlatım (ama Verdinin bestelediği müzik olmadan) 1998de Elton John ile Tim Rice'ın birlikte hazırladıkları "Aida" müzikaline temel olmuştur.

Bu opera birçok kere sinema flimi olarak uyarlanmıştır. Bunlar arasında "Lois Maxwell" ve Sophia Loren'in başrollerini oynadığı 1953 yapımlı "Aida" filmi ve 1987'de İsveç yapımlı "Aida" filmi en ilgi çekenleri olmuştur. Her iki filmde de şarkılar opera şarkıcıları tarafından geri planda söylenmiş ve filmin aktör ve aktrisleri bu şarkılara ağız uydurarak şarkı söyleme taklidi yapmışlardır.

Avrupa futbol stadlarında fanatik seyircilerin birlikte bağırarak söyledikleri şarkılar arasında Aida operasının "Zafer Marşı" da bulunmaktadır; ancak değişik seyirci kitlesi değişik sözler kullanmaktadır.

Dipnotları



İçsel kaynaklar



Dışsal kaynaklar

  • [1] "Opera Türkiye" websitesinde Verdi'nin "Aida" operası konu özeti. (Erişim:18.5.2010)
  • [2] Aida librettosu. (Erişim: 21.3.2009)
  • [3] "Opera in a nutshell" sitesinden Aida ses kayıtları (MIDI)(Erişim: 21.3.2009)
  • [4] Aida parasız "Creative Commons" telif haklı MP3 ses kayıdı (Erişim: 21.3.2009)
  • Aria Aida aryalar listesi(Erişim: 21.3.2009)
  • [5] Ayrıntılı Aida diskografisi (Erişim: 21.3.2009)




Kaynaklar

Vikipedi

aida

İngilizce aida kelimesinin İspanyolca karşılığı.
s. Aída, nombre de mujer; ópera de Verdi; nombre de la princesa etíope, heroína de la ópera de Verdi "Aída"

aida

İngilizce aida kelimesinin Fransızca karşılığı.
n. Aida, opéra de Verdi, personnage d'une princesse éthiopienne dans cet opéra

aida

İngilizce aida kelimesinin Almanca karşılığı.
n. Aida, Oper geschrieben von Verdi; Chrakter einer europäischen Prinzessin in der Oper

aida

İngilizce aida kelimesinin İtalyanca karşılığı.
s. Aida, opera di Giuseppe Verdi; principessa etiope nell'opera Aida

aida

İngilizce aida kelimesinin Portekizce karşılığı.
s. Aída, personagem da princesa etíope nesta ópera composta por Verdi (Música)

aida

n. opera written by Verdi; character of an Ethiopian princess in the opera v. aid, assist, help; bear someone a hand, support; take a hand; relieve, encourage, facilitate; go

Bu konuda henüz görüş yok.
Görüş/mesaj gerekli.
Markdown kullanılabilir.

aida Resimleri

Aida
3 yıl önce

Bu operadan uyarlanan müzikal için Aida (müzikal) sayfasına bakınız Aida (Arapça عايدة [ˈʕaːjdah]) misafir veya dönen anlamında bir dişi isimden gelme)...

Aile
3 yıl önce

Aile, toplumun en küçük birimi olarak kabul edilen sosyal bir yapı. En küçük olarak kabul edilen bir aile; baba, anne ve çocuktan oluşur. Çekirdek ailedeki...

Aile, Boşanma, Evlilik, Sülale, Akraba, Anne, Baba, Abla, Ağbey, Kardeş, Amca, Hala, Sosyal
Aile Hekimliği
3 yıl önce

Aile hekimliği, bir tıp disiplinidir. Diğer tıp branşları gibi kendine özgü bir eğitimi, uygulaması ve araştırma konuları bulunan, dahili tıp bilimleri...

Aile Hekimliği, Cildiye, Hastane, Kadın Hastalıkları, Kalp Hastalıkları
Aida, Okayama
3 yıl önce

Aida (英田町, Aida-chō), Japonya'nın Okayama prefektörlüğüne bağlı Aida ilçesinde bulunan bir idari birimdi. 31 Mart 2005 tarihinde Mimasaka (eski), Ōhara...

Aile Şerefi
3 yıl önce

Aile Şerefi; 1976, Türkiye yapımı dram filmi. Senaryosunu Sadık Şendil, Suphi Tekniker ve Orhan Aksoy'un yazdığı, yapımcılığını Ertem Eğilmez ile Nahit...

Türkiye'deki aile mahkemeleri
6 yıl önce

Türkiye'de aile mahkemeleri, aile hukukundan doğan dava ve işleri görmek üzere 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair...

Geniş Aile
3 yıl önce

Geniş Aile, 8 Temmuz 2009 tarihinde Kanal D'de yayına başlayan ve daha sonra 2010 yılında Star TV'de yayınlanmaya devam eden Türk komedi televizyon dizisi...

Liam Aiken
3 yıl önce

Aiken, (d. 7 Ocak 1990) Amerikalı bir oyuncu. En çok Talihsiz Serüvenler Dizisinin filminde oynadığı Klaus Baudelaire rolü ile bilinmektedir. Aiken,...

Liam Aiken, 1990, 7 Ocak, MTV, Manhattan, New York, İrlanda, Aiken