diyalektik materyalizm

Marx, fakat daha ziyade Engels tarafından kurulup geliştirilmiş olan, daha sonra başta Lenin olmak üzere, birçok düşünürün ken­disine katkı yaptığı akım ya da görüş. Marksizm adı verilen dünya görüşü ya da ideolojinin mantık, ontoloji ve epistemoloji­sini ortaya koyan öğreti.

Diyalektik Materyalizm

Marx, fakat daha ziyade Engels tarafından kurulup geliştirilmiş olan, daha sonra başta Lenin olmak üzere, birçok düşünürün ken­disine katkı yaptığı akım ya da görüş. Marksizm adı verilen dünya görüşü ya da ideolojinin mantık, ontoloji ve epistemoloji­sini ortaya koyan öğreti.

Söz konusu okulun materyalizmi, ontolo­jik olarak, maddenin ya da doğanın veya göz­lemlenebilir dünyanın kendi başına gerçek ol­duğu; gerçekliğini doğaüstü ya da aşkın bir kaynaktan almadığı gibi, insan zihnine de ba­ğımlı olmadığı teziyle belirlenir. Metafiziğe veya metafiziksel düşünceye ve onun sonucu olarak gördüğü idealizme karşı çıktığı için, idealist olduğu kadar, her tür ikiciliğin evrim sürecinin sonuçlarının çarpıtılmasından başka bir şey olmadığını öne sürdüğü için, aynı zamanda birci ve evrimci olan diyalektik mater­yalizme göre, madde, zihinden zamansal ola­rak da, mantıksal olarak da önce gelir; öte yandan, haz alan ve acı duyan, düşünen ve bir şeylere değer biçen, zihin maddeye indirgene­mez.

Diyalektik materyalizm, maddenin, tarih­sel gelişmenin seyri içinde, parçalarından bazılarının zaman geçtikçe, başlangıçta sahip olduğu niteliklere indirgenemez olan yeni birtakım nitelikler tarafından zengin­leştirilmek suretiyle şekil değiştirdiğini sa­vunur. Kendisinde yalnızca fizikokimyasal süreçlerin ortaya çıktığı başlangıçtaki ölü kütle, bu süreçlerin yüksek bir karmaşıklık düzeyine ulaştığı belli bazı parçalarında, birden fizikokimyasal niteliklere indirgene­meyen yeni bir nitelik, yani yaşam kazanır. İlk organizmalar, işte bu şekilde ortaya çık­mıştır.

Canlı maddenin bundan sonraki gelişme seyri içinde, onda ortaya çıkan fiziko­kimyasal ve biyolojik süreçler yeterince yüksek bir evrim düzeyine ulaştığı zaman, onda bir kez daha yeni bir nitelik ortaya çıkar. Madde, diyalektik maddeci görüşe göre, şimdi bilinç kazanmıştır; onda, artık zihinsel yaşam başlar. Fakat, zihinsel yaşam, ne fizikokimyasal süreçlere ne de biyolojik süreçlere indirgenebilir; o, bu sü­reçlere bağımlı olup, onlar tarafından koşul­lansa bile, söz konusu süreçlerden niteliksel olarak farklı bir şeydir. Maddenin, gelişme süreci içinde, daha önceden sahip olunan ni­teliklerin bir birleşimine indirgenemeyen yeni nitelikler kazanması, diyalektik mater­yalizme göre, aşamalı bir evrim yoluyla değil de, ani bir sıçramayla olur.

İşte bu ontolojik anlayış, teorinin savunu­cuları tarafından diyalektikle birleştirildiği için, ona diyalektik materyalizm adı verilir. Bu diyalektik varlık görüşünün temel yasa­ları ise şunlardır: Karşıtların birliği ve sava­şı, niceliksel değişimlerin niteliksel deği­şimlere dönüşümü ve olumsuzlamanın olumsuzlanması yasası. Bu yasalar tarafın­dan belirlenen diyalektik bakış açısı, doğayı statik bir biçimde, sabit ve değişmez bir şey olarak değerlendiren bakış açılarından farklı olarak, doğanın kendi oluş ve değişme süre­ci içinde düşünülmesini, araştırılan fenomenlerin diğer fenomenlerden yalıtlanma­yıp, onların diğer fenomenlerle olan tüm ilişkilerinin dikkate alınmasını ister.

Diyalektik materyalizmin bilgi görüşü, bilginin nesnesinin insan zihninden bağım­sız olarak varolduğuna inanır. Bilginin kay­nağı probleminde, bilginin duyu deneyine dayandığını savunur. Genel olarak algının, algılayan öznenin çevresindeki ya da algı menzilindeki maddi şeylerin onun “düşün­celer, duygular, vs.,” olarak beyninde veya zihnindeki yansımalarından meydana geldi­ğini öne süren akıma göre, algı ya da duyu­deneyi, bağımsız bir maddi dünyanın varol­duğunu gözler önüne serer. Diyalektik ma­teryalizmin savunucuları, dünya hakkındaki doğrulara empirik bilimsel yöntemlerle ula­şılabileceğini savunmaları ve dünya hakkın­da, duyu deneyine dayanmayan bir bilginin imkanını yadsımaları bakımından pozitivisttirler.

İlgili konuları ara

Yanıtlar