Hortum (Meteoroloji)

Kısaca: Hortum, kümülus bulutları ile bağlantılı olarak silindir şeklinde dönerek gezen bir rüzgâr türüdür. Bu "hortum" bulutlardan yere kadar uzanır ve büyük yıkıcı güce sahip olan bir doğa felaketidir. ...devamı ☟

Hortum (meteoroloji)
Hortum (meteoroloji)

Hortum, kümülus bulutları ile bağlantılı olarak silindir şekilinde dönerek gezen bir rüzgar türüdür. Bu "hortum" bulutlardan yere kadar uzanır ve büyük yıkıcı güce sahip olan bir doğa felaketidir. Hortumlar hakkında bir bilimsel teori ilk olarak 1917 yılında Alfred Wegener tarafından üretilmiştir ve bu teori günümüzde de doğru olarak kabul edilmektedir.

Bir denizin ya da gölün üzerinde meydana gelen bir hortum, yerden emdiği sular ile bir "``Su hortumu``" oluşturur.

Bir hortum`un oluşması

Bir hortumun meydana gelmesi çok karmaşıktır, ve hala tatmin edici bir bilimsel açıklama ortaya sürülememiştir. Ayrıntılara yönelik soruların hepsi cevaplandırılamamış olmasına rağmen, bir hortum`un mekanik özellikleri iyi tanınmaktadır. Belli koşullar altında dünyanın her yerinde ve her zaman hortumlar oluşabilir. Atmosferin bir hortum üretmesinde, ne belli bir zaman ne de belli bir coğrafya sınırı bulunur. Ama bir hortum oluşma olasılığı az veya çok olan bölgeler ve zamanlar kabaca şekilde belirlenebilir (bunun ayrıntıları daha aşağıda ``Klimatoloji`` başlığı altında açıklanmıştır).

Bir hortum için elverişli olan hava koşulları

Bir hortumun oluşabilmesi için atmosferin yüksek bölümlerine kadar çıkabilecek konveksiyon olması gerekir: Atmosferin katlarını zayıflatan, dik olarak göğe çıkan ve yükseldikçe soğuyan hava; atmosferin 1 - 2 kilometre yükseklerine kadar nemli hava bulunması ve bu nemli konveksiyonu başlatacak, güneş ışıklarının yere çarpmasıyla oluşan bir sıcak hava termiği.

Bu tür fırtınaların oluşması için katkıda bulunan diğer bir etken, havada ve bulutlardaki su buharında bulunan ısıdır. Ancak kondensasyon ile etkili hale gelen bu ısı katkısı hali hazırda var olan ısı ile birlikte bir nemli konveksiyon`u mümkün kılar. Nemli konveksiyon olmadan diğer koşullar, kücük-tromb denilen zararsız hortumlar oluşturabilirler ama eğer bu küçük-tromb`lar nemli konveksiyon termiği ile temasa geçerse bunlar da gerçek bir hortum oluşturabilir. Dünyanın kuzey yarımküresinde oluşan hortumlar, saatin tersi yönde, güney kümede oluşan hortumlar saat yönünde döner.

Hortum türleri

Hortumlar oluşma tarzları açısından iki ayrı kategoriye ayrılabilir:

Mezosiklon hortumlar

Mezosiklon hortumların yukarıda anlatılanlara ek özellikleri, iki ayrı yönden gelen rüzgarın birbiri ile kesişmesi; yani yükseğe doğru yönlerinin degişmesi. Bu şartlar altında dönerek yükselen bir rüzgara (mezosiklon`a) sahip olan bir "Süper-hücre" olusur. Bu Süper-hücre saatlerce sürebilir ve dev dolu taneleri, bardaktan boşanırcasına yağmur ve yukarıdan gelip yere çarpan 200 km/sa hızında "düşen-rüzgar"lar yaratabilir. Böyle bir süper-hücre`nin bir hortum oluşturması olasılığı %10-%20 civarındadır.



Kitaplar

  • Gottlob Burchard Genzmer (1765): ``Beschreibung des Orcans, welcher den 29. Jun. 1764 einen Strich von etlichen Meilen im Stargardischen Kreise des Herzogthums Mecklenburg gewaltig verwüstet hat.`` Friedrich Nicolai, Berlin und Stettin 1765. Abschrift (PDF)
  • Alfred Wegener (1917): ``Wind- und Wasserhosen in Europa.`` Vieweg, Braunschweig, 301 S. Digital-Version (PDF)
  • Johannes Peter Letzmann (1937): ``Richtlinien zur Erforschung von Tromben, Tornados, Wasserhosen und Kleintromben.`` Int. Meteor. Org., Klimatol. Komm., Publ. 38, Salzburg, 91-110. Abschrift (PDF)
  • Thomas P. Grazulis (1993): ``Significant Tornadoes: 1860 - 1991.`` Environmental Films. ISBN 1879362007
  • Nikolai Dotzek (2003): ``An updated estimate of tornado occurrence in Europe.`` Atmos. Res. 67-68, 153-161 Artikel (PDF)
  • James M. Caruso and Jonathan M. Davies (2005) ``Tornadoes in Non-mesocyclone Environments with Pre-existing Vertical Vorticity along Convergence Boundaries.`` NWA Electronic Journal of Operational Meteorology 1 June 2005 Artikel

Dış bağlantılar

} } }



Deutschsprachiger Raum





Avrupa





ABD





Kaynaklar

Vikipedi

Bu konuda henüz görüş yok.
Görüş/mesaj gerekli.
Markdown kullanılabilir.

9 Nisan 2012 Maden Hortumu
6 yıl önce

bulunmaması ve teknik yetersizlikten dolayı olay öncesinde Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) tarafından hortum uyarısı bile yapılmamıştır. Dahası olayın video görüntüleri...

Süper hücre
6 yıl önce

biçimidir. Virgülün kıvrıldığı yerde genellikle bir hortum bulutu bulunur. En şiddetli hortumlar bu fırtınaların altında oluşur. Havanın nem oranına bağlı...

Konveksiyonel yağış
3 yıl önce

dikey rüzgâr da fazla olduğundan oluşabilecek konvektif bir fırtınanın hortum ve dolu yapma kabiliyeti artar. Konvektif yağışlar genellikle sağanak olarak...

Konveksiyonel yağış, Adyabatik, Atmosfer, Basınç, Değişken, Isı, Kırkikindi yağışları, Meteoroloji, Nem, Parametre, Sıcaklık
Tayfun
3 yıl önce

Okyanus'un batısında meydana gelen tayfunlara "kasırga" adı verilir. Hortumlardan yaklaşık 2000 kat daha büyük olan kasırgalar, yollarına çıkan her şeyi...

Brugge
3 yıl önce

"Klimaatstatistieken van de Belgische gemeenten" (PDF) (Felemenkçe). Belçika Kraliyet Meteoroloji Enstitüsü. Erişim tarihi: 29 May 2018. Arşivlenmesi gereken bağlantıya...

Brugge, Belçika, Belçika birası, Flaman Bölgesi, Ortaçağ, West Vlaanderen, Wikimedia Commons, İl
Birmingham
3 yıl önce

gayet nadir olarak şehirde ve yakınlarında hortum olayı ortaya çıktığı belgelenmiştir. Şehirde gözlemlenen hortum olayına en son örnek Temmuz 2005'te şehrin...

Birmingham, Bath, Birleşik Krallık, Bradford, Brighton & Hove, Bristol (şehir), Cambridge, İngiltere, Canterbury, Carlisle, Chester, Chichester
Katrina Kasırgası
3 yıl önce

hortum oluşmuştur. Bu hortumlardan en ciddi olanı, Heard County ve Carroll County ilçelerini etkileyen bir Kategori 2 olan bir hortumdur. Bu hortum 3...

Katrina kasırgası, Katrina Bayou La Batre 2005 ship in trees.jpg, 10 Ağustos, 11 Mart, 14 Mayıs, 15 Eylül, 17 Aralık, 18 Nisan, 1928, 1935, 1969
Yaz saati uygulaması
3 yıl önce

William Christie (Kraliyet Astronomu), George Darwin, Napier Shaw (Meteoroloji Ofisi'nin başkanı), tarımsal örgütler, tiyatro sahipleri gibi özel ve...

Avrupa Yaz Saati, Yaz saati, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998