Türk devletleri

Hemen her dönemde devlet kuran Türklerin, günümüze kadar kaç devlet kurduğu konusu tartışmalıdır. Cumhuriyetimizin kuruluş yıllarında hangi kıstaslara dayanılarak belirlendiği tam olarak anlaşılamayan ve sonradan Cumhurbaşkanlığı forsunda yıldızlarla simgelenen on altı Türk devleti diye bir konu vardır. O zamanlar nasıl belirlendiği günümüzde bile bilinemeyen

Türk devletleri

Hemen her dönemde devlet kuran Türklerin, günümüze kadar kaç devlet kurduğu konusu tartışmalıdır. Cumhuriyetimizin kuruluş yıllarında hangi kıstaslara dayanılarak belirlendiği tam olarak anlaşılamayan ve sonradan Cumhurbaşkanlığı forsunda yıldızlarla simgelenen on altı Türk devleti diye bir konu vardır. O zamanlar nasıl belirlendiği günümüzde bile bilinemeyen ve daha sonraki yıllarda da yeterli bilimsel araştırmalara konu olmayan bu sorun, Türklerin geçmişlerine daha bir bilimsel bilinçle baktıkları günümüzde yeniden gündeme gelmiştir. Cumhurbaşkanlığı forsuna alınan Türk devletleri şu biçimde belirlenmiştir:

  • 1. Büyük Hun İmparatorluğu
  • 2. Batı Hun İmparatorluğu
  • 3. Avrupa Hun İmparatorluğu
  • 4. Akhun İmparatorluğu
  • 5. Göktürk İmparatorluğu
  • 6. Avar İmparatorluğu
  • 7. Hazar İmparatorluğu
  • 8. Uygur Devleti
  • 9. Karahanlılar Devleti
  • 10. Gazneliler Devleti
  • 11. Büyük Selçuklu İmparatorluğu
  • 12. Harzemşahlar Devleti
  • 13. Altınordu Devleti
  • 14. Büyük Timur İmparatorluğu
  • 15. Babür İmparatorluğu
  • 16. Osmanlı İmparatorluğu


Türk tarihi incelendiği zaman bu tablonun çok eksik olduğu anlaşılmaktadır. Tarihte, imparatorluk, devlet, atabeylik, beylik ve hanlık gibi değişik türlerde kurulan Türk devleti sayısı bir ayırıma göre 120, bir başka ayırıma göre de 150 civarındadır. Tarihçilerin değişik kıstaslarla konuya eğilmeleri Türk devletlerinin sayısı konusunda kesin bir rakama ulaşılmasını günümüzde bile engellemektedir. Tüm Türk devletleri ayrı ayrı bölgelerde belirli tarihler arasında bağımsızlıklarını elde etmişler ve egemenliklerini sürdürmüşlerdir. Değişik kesimlerden gelen tarihçilerin şimdilik üzerinde anlaşabildikleri tek konu Türk devletlerinin sayısının on altının çok üzerinde bulunduğudur. Ne var ki, birisinin devlet olarak benimsediğini diğerleri benimsememekte ve kesin bir sayı üzerinde anlaşabilmek giderek olanaksızlaşmaktadır. Ayrıca bu listede yer alan Batı Hun ve Avrupa Hun İmparatorluklarının aynı devlet olduğu ve Altınordu Devleti'nin bir Türk devleti olmaktan çok bir Moğol devleti olduğu konusunda da bilimsel kuşkular ve itirazlar bulunmaktadır.

Türk tarihi ile ilgili kaynaklar genel boyutlarda tarandığı zaman ortaya 16 değil ama, 116 Türk devleti çıkmaktadır. Bu sayının fazlası vardır, eksiği yoktur. Türkiye'deki tarihçilere sorulduğu zaman onların da çoğunluğunun bu kanıda olduğu görülmektedir. Nitekim bu konuda yazılmış bazı makalelerde bu doğrultuda yorumlar ve açıklamalar göze çarpmaktadır. Kaynaklara göre 116 Türk devleti aşağıdaki gibi bir ayırıma ve sıralamaya göre açıklanabilir.

Büyük Türk Devletleri

  • Büyük Hun İmparatorluğu M.Ö. 4. asır - M.S. 48
  • Batı Hun İmparatorluğu 374-496
  • Ak Hun İmparatorluğu 4. asır sonları - 577
  • Göktürkler İmpararorluğu 552-582
  • Doğu Göktürk İmparatorluğu 582-630
  • Batı Göktürk İmparatorluğu/582-630
  • İkinci Göktürk İmparatorluğu 681-744
  • Uygur İmparatorluğu 744-840
  • Avrupa Avar İmparatorluğu 6. asır - 805
  • Hazar İmparatorluğu 7. asır - 965
  • Karahanlılar Devleti 840-1042
  • Gazneliler Devleti 962-1187
  • Büyük Selçuklu Devleti 1038-1194
  • Harezmşahlar Devleti 1097-1231
  • Osmanlı İmparatorluğu 1299-1922
  • Timurlular Devleti/1370-1506
  • Babürlüler Devleti 1526-1858

    Devletler

  • Kuzey Hun Devleti 48-156
  • Güney Hun Devleti 48-216
  • Birinci Chao Hun Devleti/304-329
  • İkinci Chao Hun Devleti/328-352
  • Hsia Hun Devleti/407-431
  • Kuzey Liang Hun Devleti/401-439
  • Lov-lan Hun Devleti/442-460
  • Tabgaç Devleti/386-557
  • Doğu Tabgaç Devleti/534-557
  • Batı Tabgaç Devleti/534-557
  • Doğu Türkistan Uygur Devleti/911-1368
  • Liang Şa-t'o Türk Devleti/907-923
  • Tana Şa-t'o Türk Devleti/923-936
  • Tsin Şa-t'o Türk Devleti/937-946
  • Kan-çou Uygur Devleti/905-1226
  • Türgiş Devleti 717-766
  • Karluk Devleti 766-1215
  • Kırgız Devleti/840-1207
  • Sabar Devleti/5. asır - 7. asır arası
  • Dokuz Oğuz Devleti/5. asır sonu - 6. asır sonu
  • Otuz Oğuz Devleti/5. asır sonu - 6. asır sonu
  • Basar-Alan Türk Devleti/1380-?
  • Doğu Karahanlı Devleti/1042-1211
  • Batı Karahanlı Devleti/1042-1212
  • Fergana Karahanlı Devleti/1042-1212
  • Oğuz-Yabgu Devleti/10. asrın ilk yarısı - 1000
  • Suriye Selçuklu Devleti/1092-1117
  • Kirman Selçuklu Devleti/1092-1307
  • Türkiye Selçuklu Devleti 1092-1307
  • Irak Selçuklu Devleti/1157-1194
  • Eyyubiler Devleti 1171-1348
  • Delhi Türk Sultanlığı/1206-1413
  • Mısır Memlük Devleti 1250-1517
  • Karakoyunlu Devleti 1380-1469
  • Akkoyunlu Devleti 1350-1502

    Beylikler

  • Tulunlular/868-905
  • İhşidiler/935-969
  • İzmir Beyliği/1081-1098
  • Dilmaçoğulları Beyliği/1085-1192
  • Danişmendli Beyliği 1092-1178
  • Saltuklu Beyliği 1092-1202
  • Ahlatşahlar Beyliği/1100-1207
  • Artuklu Beyliği/1102-1408
  • İnaloğulları Beyliği/1098-1183
  • Mengüçlü Beyliği/1072-1277
  • Erbil Beyliği/1146-1232
  • Çobanoğulları Beyliği/1227-1309
  • Karamanoğulları Beyliği 1256-1483
  • İnançoğulları Beyliği/1261-1368
  • Sahib Ataoğulları Beyliği/1275-1342
  • Pervaneoğulları Beyliği/1277-1322
  • Menteşeoğulları Beyliği 1280-1424
  • Candaroğulları Beyliği 1299-1462
  • Karesioğulları Beyliği 1297-1360
  • Germiyanoğulları Beyliği 1300-1423
  • Hamidoğulları Beyliği 1301-1423
  • Saruhanoğulları Beyliği 1302-1410
  • Aydınoğulları Beyliği 1308-1426
  • Tekeoğulları Beyliği 1321-1390
  • Eretna Beyliği 1335-1381
  • Dulkadıroğulları Beyliği 1339-1521
  • Ramazanoğulları Beyliği 1325-1608
  • Doburca Türk Beyliği/1354-1417
  • Kadı Burhaneddin Devleti 1381-1398
  • Eşrefoğulları Beyliği 13. asır ortaları - 1326
  • Berçemeoğulları Beyliği/12. asır
  • Yarluklular Beyliği/12. asır

    Atabeylikler

  • Böriler/1117-1154
  • Zengiler 1127-1259
  • İl-Denizliler/1146-1225
  • Salgurlular 1147-1284

    Hanlıklar

  • Büyük Bulgarya Hanlığı/630-665
  • İtil Bulgar Hanlığı/665-1391
  • Tuna Bulgar Hanlığı/981-864
  • Peçenek Hanlığı/860-1091
  • Uz Hanlığı/860-1068
  • Kuman-Kıpçak Hanlığı/9. asır - 13. asır
  • Özbek Hanlığı 1428-1599
  • Kazan Hanlığı 1437-1552
  • Kırım Hanlığı 1440-1475
  • Kasım Hanlığı/1445-1552
  • Astrahan Hanlığı 1466-1554
  • Hive Hanlığı/1512-1920
  • Sibir Hanlığı/1556-1600
  • Buhara Hanlığı/1599-1785
  • Kaşgar-Tufan Hanlığı/15. asır başları - 1877
  • Hokand Hanlığı/1710-1876
  • Türkmenistan Hanlığı/1860-1885

    Cumhuriyetler

  • Azerbaycan Cumhuriyeti 1918-1920 1991-....
  • Batı Trakya Türk Cumhuriyeti 31 Ağustos 1913 - 1923
  • Türkiye Cumhuriyeti 1923-...
  • Hatay Cumhuriyeti 1938-1939
  • Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti 1983-...
  • Azerbaycan Cumhuriyeti 1991-...
  • Kazakistan Cumhuriyeti 1991-...
  • Kırgızistan Cumhuriyeti 1991-...
  • Tacikistan Cumhuriyeti 1991-...
  • Özbekistan Cumhuriyeti 1991-...
  • Türkmenistan Cumhuriyeti 1991

  • İlgili konuları ara

    Yanıtlar