Yusuf Has Hacib

Kısaca: Yusuf Has Hacib Karahanlı edip, şâir ve devlet adamı. Doğu Türkistan’daki Balasagun şehrinde, muhtemelen 1017 yılında doğdu. Asil bir Türk ve Müslüman âileye mensup olduğu tahmin edilmektedir. ...devamı ☟

Yusuf Has Hacib
Yusuf Has Hacib

Yusuf Has Hacib Karahanlı edip, şair ve devlet adamı. 11. yüzyılın başlarında Balasagun'da doğmuş olan Yusuf Has Hacib asil bir aileye mensuptur. Balasagun'da yazmaya başladığı Kutadgu Bilig (Mutluluk Bilgisi) adlı yapıtını 1069 yılında Kaşgar'da tamamlayarak Karahanlı hakanlarından Ebu Ali Hasan ibn Süleyman Arslan Hakan'a sunmuştur.

Doğu Türkistan’daki Balasagun şehrinde, muhtemelen 1017 yılında doğdu. Asil bir Türk ve Müslüman aileye mensup olduğu tahmin edilmektedir. Balasagun’da tahsil ve terbiye gördü. Karahanlı hizmetine girip, “Has Hacib” unvanını almadan önce Balasagunlu Yusuf, olarak tanındı. Balasagunlu Yusuf, kendini çok iyi yetiştirdi. Elli yaşlarındayken on sekiz ay içerisinde manzum olarak Kutadgu Bilig adlı meşhur eserini yazdı. Bu kitabı, Kaşgar’a gelip, 1070’te Karahanlı hükümdarı, edebiyat meraklısı Uluğ Kara Buğra Hana arz etti. Kara Buğra Han, Türklerin ahlak hukuk ve devlet idaresi ile törelerini çok güzel olarak dile getiren eseri, Balasagunlu Yusuf’a, sarayında okuttu. Kutadgu Bilig, Karahanlı Sarayında günlerce okunup, çok beğenildi. “Uluğ Has Hacib” unvanı ile başvezir yardımcılığı ile taltif edilerek, en yüksek Karahanlı devlet memuriyetlerinden biri verildi. Bu vazifesiyle “Yusuf Has Hacib” olarak tanınıp, tarih ve edebiyat literatürüne girdi.

Yusuf Has Hacib, İslami Türk edebiyatının, eseri elimize geçen ilk yazarıdır. Devrinin bilgin bir yazarı ve Türk tefekkür tarihinin mümtaz bir düşünürüdür. Eserini, münacat, nat, cihar yar-ı güzin’i övme ile süslemiştir. Yusuf Has Hacib’in vefatı muhtemelen 1077’dir.

Kutadgu Bilig, her iki Dünya'da da mutluluğa kavuşmak için gidilmesi gereken yolu göstermek maksadıyla yazılmıştır. Yusuf Has Hacib'e göre, öteki Dünya'yı kazanmak için bu Dünya'dan el etek çekerek yalnızca ibadetle vakit geçirmek doğru değildir. Çünkü böyle bir insanın ne kendisine ne de toplumuna bir yararı vardır; oysa başkalarına yararlı olmayanlar ölülere benzer; bir insanın erdemi, ancak başka insanlar arasındayken belli olur. Asıl din yolu, kötüleri iyileştirmek, cefaya karşı vefa göstermek ve yanlışları bağışlamaktan geçer. İnsanlara hizmet etmek suretiyle faydalı olmak, bir kimseyi, hem bu Dünya'da hem de öteki Dünya'da mutlu kılacaktır.

Yusuf Has Hacib bu yapıtında bilimin değerini de tartışır. Ona göre, alimlerin ilmi, halkın yolunu aydınlatır; ilim, bir meşale gibidir; geceleri yanar ve insanlığa doğru yolu gösterir. Bu nedenle alimlere hürmet göstermek ve ilimlerinden yararlanmaya çalışmak gerekir. Eğer dikkat edilirse, bir alimin ilminin diğerinin ilminden farklı olduğu görülür. Mesela hekimler hastaları tedavi ederler; astronomlar ise yılların, ayların ve günlerin hesabını tutarlar. Bu ilimlerin hepsi de halk için faydalıdır. Alimler, koyun sürüsünün önündeki koç gibidirler; başa geçip sürüyü doğru yola sürerler.

Yusuf Has Hacib, astronomi bilimini öğrenmek isteyenlerin, önce geometri ve hesap kapısından geçmesi gerektiğini söyler. Aritmetik ve cebir, insanı kemale ulaştırır; toplama, çıkarma, çarpma, bölme, bir sayının iki katını, yarısını ve kare kökünü alma işlemlerini bilen, yedi kat göğü avucunun içinde tutar. Her şey hesaba dayanır.

Bir siyasetname veya bir nasihatname olarak nitelendirilebilecek Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib'in ve içinde yetiştiği çevrenin ilmi ve felsefi birikimi hakkında çok önemli bilgiler vermektedir. Platon'un devlet ve toplum anlayışı çok iyi bilinmekte ve uygulanmaya çalışılmaktadır. Bilimin ve bilginlerin değeri anlaşılmıştır; bilim, güvenilir bir rehber olarak düşünülmektedir.

İlgili başlıklar

  • Türk Devlet ve Siyaset Adamları
  • Sadrazamlar
  • Müslüman Türk devletleri
  • Bu konuda henüz görüş yok.
    Görüş/mesaj gerekli.
    Markdown kullanılabilir.

    1017
    6 yıl önce

    III. Heinrich, Kutsal Roma imparatoru (ö. 1056) tarihi bilinmeyen Yusuf Has Hacib, Türk-İslam tarihi ve kültürü açısından son derece önemli olan Kutadgu...

    1017, 10. yüzyıl, 1012, 1013, 1014, 1015, 1016, 1018, 1019, 1020, 1021
    1077
    6 yıl önce

    komutan ve maceracı Shao Yong ve Zhang Zai, Neokonfüçyüsçü filozoflar Yusuf Has Hacib, Türk-İslam tarihi ve kültürü açısından son derece önemli olan Kutadgu...

    1077, 10. yüzyıl, 1072, 1073, 1074, 1075, 1076, 1078, 1079, 1080, 1081
    Alegori
    3 yıl önce

    bulunan bir kadın heykeliyle (Themis) tasvir edilmesi verilebilir. Yusuf Has Hacib'in eseri Kutadgu Bilig, Türk yazınındaki alegorik yapıtlardan biridir...

    Anlatım, Edebiyat, Fabl, Heykel, Kutadgu Bilig, Düz yazı, Terazi, Yusuf Has Hacib
    Didaktik Şiir
    3 yıl önce

    amacıyla öğretici nitelikte yazılan, duygu yönü az olan şiir türüdür. Yusuf Has Hacip’in Kutadgu Bilig, Aşık Paşa’nın Garibname, Nabi’nin Hayriye bu türün...

    Didaktik şiir, Didaktik şiir
    Alp Er Tunga
    3 yıl önce

    adı meşhur ikbali ayan-beyan olanı Tonğa Alp Er idi. Kutadgu Bilig - Yusuf Has Hacib ^ Ahmet Zeki Validi Togan, 1932 On Mubarakshah Ghuri sayfa 852. ^ Kyzlasov...

    Edebiyat, Destan, Divanü Lügati't-Türk, Kutadgu Bilig, Türk, Uygur Devleti, İran, Şahname, M.Ö. 623
    Mütekarip
    6 yıl önce

    Mütekarip, Yusuf Has Hacip tarafından yazılan Kutadgu Bilig eserin sonuna eklenmiş olan parçalardan gençliğine acıyıp ihtiyarlığından bahseden 44 beyitlik...

    Mütekarip, Kitap, Kutadgu Bilig, Taslak, Yusuf Has Hacip
    Kaşgar İli
    3 yıl önce

    içine olan bölgeyi egemen olmuşlardır. Afak Hoca Türbesi Iydgâh Camii Yusuf Has Hacib Türbesi Kaşgarlı Mahmud Türbesi Ha-Noi harabeleri Sianxian Dong mağaraları...

    Kutadgu Bilig
    3 yıl önce

    Bilgi ya da Devlet Olma Bilgisi), 11. yüzyıl Karahanlı Türklerinden Yusuf Has Hacib'in Doğu Karahanlı hükümdarı ve Kaşgar Prensi Tabgaç Uluğ Buğra Kara Han'a...

    Kutadgu Bilig, 1068, Aruz ölçüsü, Balasagun, Beyit, Karahanlı Devleti, Kaside, Kaşgar, Mesnevi, Monolog, Mütekarip