Orta Asya

Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Tacikistan, Afganistan, Çin'in bir kısmı (Doğu Türkistan), Rusya ve Pakistan'ın bir kısmından oluşan bölge ve bölgeyi tanımlamak için kullanılan coğrafi terim.

Orta AsyaOrta Asya haritası: kuzeybatısında Kafkasya, kuzeydoğusunda Moğolistan
] Orta Asya kavramının sınırları üzerinde kesin bir görüş birliği yoktur. Kazakistan,
Kazakistan, Orta Asya ve Doğu Avrupa’daki bağımsız devlet. 2.727.300 km2 yüz ölçümü ile (Batı Avrupa'nın yüz ölçümü kadar) dünyanın en büyük dokuzuncu ülkesidir. Müslüman ülkelerin ve Türk devletlerinin yüz ölçümü bakımından en büyüğü, doğal kaynaklar bakımından da en zenginidir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Özbekistan,
Özbekistan Cumhuriyeti Orta Asya’da yer alan bir Türk Devleti. Kuzey ve kuzeybatısında Kazakistan, doğu ve güneydoğusunda Kırgızistan ve Tacikistan, güneybatısında Türkmenistan, güneyinde ise Afganistan yer alır. Özbekistan'ın başkenti Taşkent'tir. Ülkenin nüfusu 27.6 milyon (2009), yüzölçümü 447.4 km², GSMH'sı 78.3 milyar dolardır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Kırgızistan,
Kırgızistan (Kırgız Türkçesi: Кыргызстан, Kırgızstan; Rusça: Киргизия, Kirgiziya; UFA: /ˈkəːgɪztan/), Orta Asya'da bir ülkedir. Kırgızistan, (Azerbaycan, Kazakistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Özbekistan, Türkiye, ve Türkmenistan ile birlikte) günümüzdeki yedi bağımsız Türk devletlerinden biri olup Türk Konseyi ve TÜRKSOY'un üyesidir. Denize kıyısı olmayan ülkenin komşuları kuzeyde Kazakistan; batıda Özbekistan; güneybatıda Tacikistan ve güneydoğuda Çin Halk Cumhuriyeti'dir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Türkmenistan,
Türkmenistan Cumhuriyeti Orta Asya’da bulunan bir Türk Devleti. Kuzeyinde Kazakistan, doğusunda Özbekistan, güneyinde İran ve Afganistan, batısında Hazar Gölü yer alır. Türkmenistan 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılışından sonra bağımsızlığını kazanan Orta Asya Türk cumhuriyeti. Resmî para birimi Manat'tır. Yönetim şekli cumhuriyettir. Türkmenistan, BM, İKÖ, BDT, IMF gibi uluslararası kuruluşlara üyedir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Tacikistan,
Tacikistan Cumhuriyeti Orta Asya’da yer alan bir devlet. Doğuda Çin, güneyde Afganistan, batı ve kuzeyde Özbekistan ve Kırgızistan’la çevrili Tacikistan toprakları Asya’nın dağlık iç kesimlerinde yer alır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Afganistan,
Afganistan Demokratik Cumhuriyeti merkezi Asya’da dağlık bir kara devleti. Başkenti Kabil'dir. Yüzölçümü 657.500 km2 nüfusu Soyyet işgali öncesi nüfusu yaklaşık 15 milyon olan ülkenin nüfusu bugün 1.424.000 (1998)'dir. Ülkenin Resmi dili Peştuca ve Farsça'dır. Resmi para birimi Afgani dini İslam'dır. Doğu ve Batı Asya’yı birleştiren ana mihver üzerinde olup, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan, İran, Pakistan ve Çin ile çevrilidir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Çinin bir kısmı (
Çin Halk Cumhuriyeti, yüzölçümü itibariyle dünyanın üçüncü, nüfus itibariyle en büyük ülke. Güney Doğu Asya'da yer alır. Yüzölçüm 'dir. Başkenti Pekin olan ülkenin resmi dili Çince, para birimi Yuan'dır. Doğusunda Güney Kore, kuzeydoğusunda ve kuzeybatısında Rusya, kuzeyde Moğolistan, güneybatıda Afganistan ve Pakistan, güneyde Hindistan, Nepal, Butan, Birmanya Laos ve Kuzey Vietnam, doğusunda ise Büyük Okyanus ile çevrilidir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Doğu Türkistan),
Doğu Türkistan 1949 yılında Çin tarafında ışgal edilip ve şu anda Xing Jian diye bilinen bir tarihi Uygur-devletidir. Doğu Türkistan’ın Kuzeyinde Altay dağları, güneyinde Karakum çölü ile Altundağı (Kuenlun) ve Pamir dağları yükselir. Türklerin yaşadığı ülke manasına gelen Türkistan’ın doğu bölgesini teşkil eden Doğu Türkistan’ın yüzölçümü 1.828.418 Km2 olup, bunu 1/3 çöller, 90.000 Km2 sini ormanlıklar geri kalanını tarıma elverişli topraklar ve dağlık bölgeler teşkil eder.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Rusya ve
Rusya Federasyonu dünyanın en büyük ülkelerinden biri. Kuzeyinde Kuzey Kutup Denizi; doğusunda Pasifik Okyanus; batısında Estonya, Litvanya, Beyaz Rusya, Letonya, Ukrayna, Moldavya, Baltık Denizi; güneyinde Kazakistan, Moğolistan, Çin, Gürcistan, Azerbeycan, Hazar Denizi, Kuzey Kore, Karadeniz yer alır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Pakistan'ın bir kısmından oluşan bölge ve bölgeyi tanımlamak için kullanılan coğrafi terim.

Tarihte Türkistan olarak geçen coğrafi bir alana
Pakistan, (resmi adı Pakistan İslam Cumhuriyeti) Güney Asya'da bir ülkedir. Umman Denizi'ne 1046 km kıyısı vardır. Batısında Afganistan ve İran, kuzeyinde Çin, doğusunda Hindistan vardır. Nüfusunun büyüklüğü bakımından (yaklaşık 173 milyon) dünyada 6.'dır. Başkenti İslamabad, en büyük şehri Karaçi olan ülkenin yüzölçümü 803,940 km²'dir. (37.).
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Rus ve
Rus, genellikle Rusya Federasyonu'nda yaşayan Doğu Slav halkı veya bu halkın soyundan olan kimselere denir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Oryantalisteler'in kendileri için

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Türk adını unutturmak amacıyla vermiş oldukları bir isim olarakta bilinir. Bölgenin en önemli coğrafi özelliği denizlere kapalı oluşudur.

Orta Asya,
Türk kelimesinin aslı "türümek" fiilinden gelmektedir. Bu fiilden türetilmiş, kişi ve insan anlamında "türük" ve nihayet hece düşmesiyle "Türk" kelimesi ortaya çıkmıştır. Nitekim Anadolu'da bir kısım göçebeler de yürümekten "yürük" adını almışlardır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Orta Asya cumhuriyetlerinin bağımsızlığını kazanmasıyla birlikte daha fazla uluslararası ilgiyi çekmeye başlamıştır.
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği (SSCB yada Sovyetler Birliği) 1917 Ekim Devrimi'nin ardından Çarlık Rusyası'nın yıkılması ile kurulan devlet. 1985 yılında Gorbaçov iktidarından sonra başlayan Glastnost ve Perestroyka ile başlayıp 6 yıl süren reformların ardından 1991 yılının sonunda Sovyetler Birliği resmen dağıldı.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Afganistan'ın işgali ve
Afganistan Demokratik Cumhuriyeti merkezi Asya’da dağlık bir kara devleti. Başkenti Kabil'dir. Yüzölçümü 657.500 km2 nüfusu Soyyet işgali öncesi nüfusu yaklaşık 15 milyon olan ülkenin nüfusu bugün 1.424.000 (1998)'dir. Ülkenin Resmi dili Peştuca ve Farsça'dır. Resmi para birimi Afgani dini İslam'dır. Doğu ve Batı Asya’yı birleştiren ana mihver üzerinde olup, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan, İran, Pakistan ve Çin ile çevrilidir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Amerika Birleşik Devletleri'nin "küresel terörle mücadele" kampanyası Orta Asya
nın Ortadoğu bölgesinin bir uzantısı olduğu izlenimini arttırmıştır. Bölgenin en önemli coğrafi özelliği
ABD Amerika Birleşik Devletleri'nin kısaltması.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
denizlere kapalı oluşudur.

Orta Asya,

Deniz, bir okyanus ile bağı olan ve büyük bir alanı kaplayan ve genellikle tuzlu olan su birikintisidir. Terim genellikle okyanus terimi yerine de kullanılır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Asya’nın geniş karalarla kaplı kısmıdır. Kesin sınırları hakkında birçok tanımlama olmasına rağmen hiçbiri uluslararası anlamda kabul edilmemiştir. Kesin sınırları olmamasına rağmen birçok genel özelliği vardır. İlk olarak, Orta Asya tarihsel olarak göçebe insanlar ve
Dünyanın en büyük kıtası. Avrupanın doğusunda, Büyük Okyanus'un batısında, Okyanusya'nın kuzeyinde ve Arktik Okyanus'un güneyinde bulunan kıta. Doğuda Pasifik Okyanusu, kuzeyde Kuzey Buz Denizi, güneyde Hint Okyanusu, batıda Avrupa kıtası ile çevrilidir. Avrupa kıtası ile olan sınırı kesin tespit edilmiş değildir. Eskiden Don Nehri, Asya ile Avrupa arasında sınır olarak kabul edilirdi. Daha sonra Ural Dağları sınır olarak kabul edilmeye başlandı.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
İpek Yolu ile ilintilidir. Bu sebeple insanların, ticari malların ve fikirlerin
İpek Yolu, en ünlü ticaret yollarından biridir. Çin'den başlayarak Anadolu ve Akdeniz aracılığıyla Avrupa'ya kadar uzanan ve dünyaca ünlü ticaret yoludur.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Avrupa, Batı Asya, Doğu Asya ve Güney Asya’ya yayılmasında ana nokta oldu. Günümüzde Orta Asya daha önceleri
Avrasya olarak bilinen eski dünya kıtasının batısındaki büyük yarımada olan Avrupa, Sami dillerde Erep (yahut Irib) Güneşin Battığı taraf anlamına gelir. Fenikelilerden Yunanlılara geçen bu ad, Yunanca'da Europa olmuş ve Ege Denizi'ne göre batıda bulunan ülkelere bu ad verilmiştir. Avrupa, Afrika'nın kuzeyinde, Asya'nın batısında ve Atlas Okyanusu'nun doğusundadır ve bir yarımadadır.


...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

Sovyetlerin parçası olan beş cumhuriyetten oluşur, bunlar;
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği, 1991 yılına kadar Sovyetler Birliği (SSCB) olarak bilinen, şu anki devamı Rusya Federasyonu olan bir Avrasya ülkesidir. Başkenti Moskova'dır. Yüzölçümü 22.402.200 km²'ydi, ki bu da Dünyadaki en geniş yüzölçümüne sahip ülke olmasını sağlıyordu.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Kazakistan,
Kazakistan, Orta Asya ve Doğu Avrupa’daki bağımsız devlet. 2.727.300 km2 yüz ölçümü ile (Batı Avrupa'nın yüz ölçümü kadar) dünyanın en büyük dokuzuncu ülkesidir. Müslüman ülkelerin ve Türk devletlerinin yüz ölçümü bakımından en büyüğü, doğal kaynaklar bakımından da en zenginidir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Kırgızistan,
Kırgızistan (Kırgız Türkçesi: Кыргызстан, Kırgızstan; Rusça: Киргизия, Kirgiziya; UFA: /ˈkəːgɪztan/), Orta Asya'da bir ülkedir. Kırgızistan, (Azerbaycan, Kazakistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Özbekistan, Türkiye, ve Türkmenistan ile birlikte) günümüzdeki yedi bağımsız Türk devletlerinden biri olup Türk Konseyi ve TÜRKSOY'un üyesidir. Denize kıyısı olmayan ülkenin komşuları kuzeyde Kazakistan; batıda Özbekistan; güneybatıda Tacikistan ve güneydoğuda Çin Halk Cumhuriyeti'dir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Tacikistan,
Tacikistan Cumhuriyeti Orta Asya’da yer alan bir devlet. Doğuda Çin, güneyde Afganistan, batı ve kuzeyde Özbekistan ve Kırgızistan’la çevrili Tacikistan toprakları Asya’nın dağlık iç kesimlerinde yer alır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Türkmenistan ve
Türkmenistan Cumhuriyeti Orta Asya’da bulunan bir Türk Devleti. Kuzeyinde Kazakistan, doğusunda Özbekistan, güneyinde İran ve Afganistan, batısında Hazar Gölü yer alır. Türkmenistan 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılışından sonra bağımsızlığını kazanan Orta Asya Türk cumhuriyeti. Resmî para birimi Manat'tır. Yönetim şekli cumhuriyettir. Türkmenistan, BM, İKÖ, BDT, IMF gibi uluslararası kuruluşlara üyedir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Özbekistan’dır. Bu ülkelere Afganistan,
Özbekistan Cumhuriyeti Orta Asya’da yer alan bir Türk Devleti. Kuzey ve kuzeybatısında Kazakistan, doğu ve güneydoğusunda Kırgızistan ve Tacikistan, güneybatısında Türkmenistan, güneyinde ise Afganistan yer alır. Özbekistan'ın başkenti Taşkent'tir. Ülkenin nüfusu 27.6 milyon (2009), yüzölçümü 447.4 km², GSMH'sı 78.3 milyar dolardır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Moğolistan,
Moğolistan, Orta Asya ile Doğu Asya arasında yer alan bir ülkedir. Rusya Federasyonu ve Çin arasında yer almaktadır. Kuzeyinde Rusya Federasyonu'na bağlı özerk cumhuriyet ve bölgeler yer alır. Bunlar Altay, Hakas ve Tuva Özerk Cumhuriyetleri ile Buryat Özerk Bölgesi 'dir. Güneyinde ve doğusunda ise Çin Halk Cumhuriyeti yer alır. Çin yönetimindeki Doğu Türkistan, İç Moğolistan ve Mançurya ile sınırı vardır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Çin eyaletleri olan
Çin Halk Cumhuriyeti, yüzölçümü itibariyle dünyanın üçüncü, nüfus itibariyle en büyük ülke. Güney Doğu Asya'da yer alır. Yüzölçüm 'dir. Başkenti Pekin olan ülkenin resmi dili Çince, para birimi Yuan'dır. Doğusunda Güney Kore, kuzeydoğusunda ve kuzeybatısında Rusya, kuzeyde Moğolistan, güneybatıda Afganistan ve Pakistan, güneyde Hindistan, Nepal, Butan, Birmanya Laos ve Kuzey Vietnam, doğusunda ise Büyük Okyanus ile çevrilidir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Tibet ve
Tibet Çin’in kendi kendini idare eden yüksek ve geniş bir alanı. “Dünyanın Çatısı” ve “Kar Ülkesi” gibi kendine has isimleri olan bu bölge asırlar boyunca etrafını çeviren büyük dağlardan dolayı insan yaşamayan vahşi hayvanların bulunduğu bir yer olmuştur. Tibet 27°20’ ve 36°30’ kuzey paralelleriyle 78°24’ ve 98°57’ doğu meridyenleri arasında yer alır.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Xinjiang'da (bu günkü Sincan Uygur Özerk Bölgesi) eklenebilir.

Tanımlar

Antik


...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Çin tarihi belgelerinde, Batı Bölgeleri terimi batı Çin’i tanımlamak için kullanılmıştır. Orta Asya’nın dünyanın farklı bir bölgesi olarak tanımlanması ilk kez
Çin Halk Cumhuriyeti, yüzölçümü itibariyle dünyanın üçüncü, nüfus itibariyle en büyük ülke. Güney Doğu Asya'da yer alır. Yüzölçüm 'dir. Başkenti Pekin olan ülkenin resmi dili Çince, para birimi Yuan'dır. Doğusunda Güney Kore, kuzeydoğusunda ve kuzeybatısında Rusya, kuzeyde Moğolistan, güneybatıda Afganistan ve Pakistan, güneyde Hindistan, Nepal, Butan, Birmanya Laos ve Kuzey Vietnam, doğusunda ise Büyük Okyanus ile çevrilidir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
1843 yılında bir yer bilimci olan
Dünya'da Meydana Gelen Olaylar
  • 19 Temmuz – Transatlantik olarak kabul edilebilecek ilk gemi SS Great Britain suya indirildi.
  • Osmanlıların "Kaime" adındaki ilk banknotu basıldı. Doğumlar
  • 15 Nisan - Henry James, ABD'li yazar.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
  • Alexander von Humboldt tarafından ortaya atılmıştır. Asya’nın sınırları hakkında birçok tanım yapılmıştır. Bu bölge birçok kaynakta hala
    Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander Freiherr von Humboldt, (14 Eylül 1769, Berlin – 6 Mayıs 1859, Berlin) Prusyalı doğabilimci ve kâşif. Prusyalı bakan, filozof ve dilbilimci Wilhelm von Humboldt'un küçük kardeşi. Humboldt'un botanik coğrafya üzerine yaptığı çalışmalar biyocoğrafya dalının temelini oluşturmuştur.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Stalin yönetimi döneminde kullanılan

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Türkistan adıyla anılır.



    En dar kapsamlı tanımlama Sovyetler Birliğinin yaptığı tanımdır. Buna göre Orta Asya Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Kırgızistan’dan oluşur; Moğolistan ve Kazakistan’ı kapsamaz. Bu tanım Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği döneminde Rusya dışında da kullanıldı.Ancak Rus dili iki farklı terim içerir; Средняя Азия ("Srednyaya Azia") dar kapsamlı olan tanımdır ve Rus sınırları içine girmiş bölgeyi işaret eder, bir diğeri ise Центральная Азия ("Tsentral'naya Azia") daha kapsamlı olan tanımdır ve Rus hakimiyeti altına girmemiş bölgeleri de kapsar.Yeni Orta Asya’nın tanımına Kırgızistan’ı da eklemiştir. Bağımsızlıklarından kısa bir süre sonra, Sovyet kontrolündeki Orta Asya halkları Taşkent’te toplandılar ve Sovyet Rusya’nın dört halkı içeren Orta Asya tanımına Kırgızistan’ın da eklenmesi gerektiğini belirttiler.

    Sovyet Rusya’nın dağılmasından önce UNESCO Orta Asya tanımı iklime ve yer şekillerine göre olduğunu belirtti. Buna göre Orta Asya, Moğolistan ve Çin’i ( Tibet bölgesi de dâhil olmak üzere), İran’ın kuzeyini, Afganistan, Pakistan, Ortadoğu Rusya, güney Tayga, kuzey Hindistan(Jammu-Kaşmir yönetimleri) ve eski Sovyet Cumhuriyetleri’ni içermeliydi.

    Bölgeyi tanımlamak için kullanılan bir diğer metot ise etnik kökendir, bu metot genellikle doğu Türkleri, Doğu İranlılar ve Moğolların nüfuslandığı bölgelerde kullanılmıştır. Bu bölgeler Xinjiang, Sibirya’nın Müslüman- Türk bölgeleri, belirtilen beş cumhuriyet, Afgan Türkistan, Tibet, kuzey Pakistan ve Afganistan’ı da kapsar.Bu belirtilen halklar bu geniş alanın ‘yerli halkı’ olarak düşünülür.Tuva Cumhuriyeti’nin (şimdilerde Rusya Federasyonu’nun bir parçası) Orta Asya’nın merkezinde bulunduğu iddia edilir ( ’de 320 km’lik bir alan).

    Coğrafya

    Orta Asya farklı yüzey şekillerine sahip olan geniş bir alandır. Bu bölge yüksek düzlükler ve dağlar ( Tian Shan), geniş çöller ( , , Taklamakan)ve özellikle ağaçsız steplere sahiptir. Orta Asya’nın geniş stepleri Doğu Avrupa stepleriyle homojen bir yapı gösterdiğinden buralar Asya-Avrupa stepleri olarak bilinir.

    Asya karasının büyük çoğunluğu kuraktır ve tarıma uygun değildir.

    Orta Asya şu coğrafi irtifalara sahiptir;

  • Moğolistan’ın kuzeyindeki kum tepeleri (50°18" kuzey)

  • Kuzey Yarımküre’nin kuzeyindeki kutup altı toprakları, Mogolistan- Erdenetsogt sum (46°17'' kuzey)

  • Dünya’nın donmamış çölleri ve arasındaki en kısa mesafe. (770 km)

    Halkın büyük çoğunluğu hayvancılıkla geçinir.

    Bölgenin ana akarsuları; Amu Derya, Siri Derya ("Seyhun Nehri"), Hari Nehri’dir. Ana su kaynakları Aral Denizi ve Balkaş Gölü ve Hazar Denizi’dir. Bu iki ana su kaynağı, suyu nehirlerden ayırdığından sanayi ve sulamada kolaylık sağlar ve büyük öneme sahiptir. Su kurak Asya için uluslar arası sorunlara yol açacak kadar değerli bir kaynaktır.

    İklim

    Orta Asya su kaynakları arasında tampon bölge olduğu için sıcaklık farklılıkları çok fazladır. Wladimir Köppen’in iklim sınıflandırmasına göre Orta Asya çöl iklimi etkisi altındadır. En yaygın bitki toplulukları otlaklar ve savanlardır. Ayrıca ve çöl toprakları da içerir.

    Tarih

    Orta Asya’nın tarihi bölgenin iklimi ve coğrafyasıyla tanımlanır. Bölgenin kurak olması tarımı, denizlere uzak olması ise ticareti engelledi. Bu nedenle ancak birkaç şehir gelişebildi ve stepler bin yıl boyunca göçebe atlılar tarafından kontrol edildi. Göçebe yaşam şekli steplerin atlı savaşçıları için askeri açıdan kendi içlerindeki bölünmeleri dışında dünyada önemli bir yer kazandırdı. Sağlanan birlik Orta Asya boyunca uzanan İpek Yolu’nun etkisindendi. Dönemsel olarak güçlü liderler ya da değişen koşullar birçok sayıda kabileyi tek güç altında toplayabilirdi. Orta Asya’daki bu sistem Hunların Avrupa’ya, Wu Huların Çin’e ve Moğolların Avrasya’ya saldırılarını kolaylaştırdı.

    Göçebe toplulukların baskınlığı on altıncı yüzyılda sona erdi, ateşli silahlar yerleşik toplumların baskın olmasını sağladı. Rusya, Çin ve diğer güçler bölgede ilerlediler ve on dokuzuncu yüzyılın sonunda Orta Asya’nın büyük bölümüne hükmettiler. Rus Devrimi’nden sonra Orta Asya bölgeleri Sovyetler Birliğiyle birleştirildi. Moğolistan bağımsız kaldı ancak Rusya’nın hizmetine girdi. Orta Asya’nın Sovyet sınırları içindeki bölgeleri sanayileşti ve bölgede yerel kültürlerin baskınlığı arttı. Başarısız kamulaştırma binlerce kişinin ölümüyle sonuçlandı, etnik gerginlik ve çevresel sorunlar arttı.

    Sovyetlerin çökmesiyle beş halk özgürlüğüne kavuştu. Orta Asya’nın diğer bölgeleri Çin ve Rusya’nın bir parçası olarak kaldı.

    Kültür

    İslamiyetin kabülünden önce Türkler siyasal,ekonomik,sosyal,tarihsel,kültürel yönden kendilerine kültür yaratmışlardır. Bunlar;

  • 1)ı.dönem kültürü olan Bozkır ve atlı göçebe kültürü

  • 2)2.dönem kültürü İslamiyetin kabülüyle başladı.

  • 3)3. dönem kültürü 18.y.y. Osmanlı İmparatorluğunun kurulmasıyla başladı.

  • 1) Bozkır ve Atlı Göçebe

  • 2) Türk İslam Kültürü

  • 3) Batılılaşma süreci ile başlayan dönem(şu andaki kültürümüz)

    Dinler

    Orta Asya Cumhuriyetleri’nde özellikle Afganistan, Xinjiang( Doğu Türkistan) ve diğer birçok küçük topluluklarda İslam yaygın olan dindi. Pakistan ve Afganistan’da Şii nüfuzu fazla olmasına rağmen, genel olarak Suni-Müslüman’dı Ayrıca Afganistan’da Hindu nüfusu da azımsanmayacak kadardı.Hindistan’da çok sayıda Müslüman olmasına rağmen Hinduizm kuzey Hindistan’da yaygın olan dindir.Tibet Budizm’i Tibet’te, ve Şamanizm’in de oldukça yaygın olduğu Sibirya’nın güney Rusya bölgelerinde etkilidir. ’nın batıya göç etmesiyle Konfüçyüsçülük ve diğer inançlar da bu listeye eklendi. Hıristiyanlığın farklı bir formu olan Nestoryanizm, önceki yüzyıllarda en çok görülen inanç şekliydi fakat şimdilerde en yaygın inanç aralarında Kırgız üyeleri de olan Rusya Ortodoks Kilisesi’dir.Buhara Yahudilerinin nüfuzu Özbekistan ve Tacikistan’da yoğundu ancak Sovyet Rusya’nın dağılmasından sonra göç ettiler ve İslam tekrar canlandı.

    Sanat

    Asya’da Budist ve Şaman gelenek iç içe yaşadı.Bu yüzden Ölüm Efendisi Yama ruhani koruyucu ve adaletin simgesi olarak saygı gördü. bazı yönleriyle Tibet Budizmi’ni etkiledi.18.yy Çin İmparatoru Qianlong Tibet Budist’iydi ve genellikle dini ayinler için Pekin’den diğer şehirleri ziyaret ederdi.

    Orta Asya’da sözlü geleneğin (sözlü şiir) ilk örnekleri görülür.Bu geleneğe özellikle Kırgızlar ve Kazaklar arasında çok rastlanır.Bu şiirsel sözlü gelenek sözlü tarih geleneğini ortaya çıkardı.Bu gelenekte genellikle telli çalgılar kullanılırdı; örneğin Kırgızistan’da üç telli komuz ve Kazakistan’da bunun benzeri iki telli bir çalgı yaygındı.Kırgızların Manas Destanı bu dönemin önemli eserlerindendir.Sovyet Rusya döneminde bu gelenek eski etkisini kaybetti.Sovyetlerin dağılmasından sonra bu gelenek tekrar canlandı.

    İstatistikler

    Yapılan en kapsamlı tanıma göre Orta Asya’da 80 milyondan fazla insan yaşamaktadır ki bu rakam toplam Asya nüfusunun 2%’sini oluşturur. Asya’nın bölgeleri arasında en az nüfusa sahip olan bölge Kuzey Asya’dır.

    Orta Asya’da Diller

    Sovyet Rusya sömürgesi altındaki Orta Asya halklarının çoğu Türk Dil Grupları’ndan gelir. Türkmence, Türkmenistan, Pakistan, Afganistan, İran ve Türkiye’de konuşulur. Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Afganistan ve Doğu Türkistan ve Qinghai’de Türk dillerden olan Kıpçakça konuşulur. Özbekçe ve Uygurca da Özbekistan, Tacikistan ve Doğu Türkistan’da konuşulur.

    Orta Asya’da 6 milyon Rus ve Ukraynalı Rusça konuşur. Çince Moğolistan’da Qinghai’de ve Doğu Türkistan’da yaygın olan dil olarak kalmıştır.

    Türk dillerin büyük çoğunlu, Moğolca da dâhil olmak üzere, mensuptur. Moğolca, Moğolistan Qinghai ve Doğu Türkistan’da konuşulur.

    İrani diller ise Tacikistan'da yaygındır. Tibet dili Tibet Platosu’nda, Qinghai ve Çin’in bir kısmında yaklaşık 6 milyon kişi tarafından konuşulur.

    Ayrıca bakınız

  • Tarihteki Türk Devletleri

  • Türk Dünyası

  • Turan

  • Azerbaycan

  • Kazakistan

  • Özbekistan

  • Kırgızistan

  • Tacikistan

  • Türkistan

  • Türkmenistan

    Bu sayfa, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu Vikipedi'deki maddesinden faydalanılarak veya ilgili madde birebir kopyalanarak hazırlanmıştır. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında, Vikipedi sitesindeki ilgili madde kaynak gösterilerek özgürce kullanılabilir.

    Orta Asya Resimleri


    • Rusya İmparatorluğunun Orta Asya Bölgesi (1900)

    • Orta Asya'da sünnet (muhtemelen Turkistan Genel Valiliği, Rusya İmparatorluğu, c. 1862 - 1872)

    • Orta Asya (turuncu bölge)

    • Orta Asya haritası: kuzeybatısında Kafkasya, kuzeydoğusunda Moğolistan



    Yorumlar - Lütfen konu (Orta Asya) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.

    balyoz: açık konuşayım beğenmedim... - 6 yıl, 4 ay önce yazıldı.
    meltem: çok güzel!!! harikasınız.. - 6 yıl, 4 ay önce yazıldı.
    çavuş: mütiş tebrik ederim - 6 yıl, 4 ay önce yazıldı.