Amorium

Amorium, Afyonkarahisar ilinin sınırları içinde, Emirdağ ilçe merkezine 13 km. uzaklıkta bir antik kenttir.

Amorium, Afyonkarahisar'da bir antik kent.

Afyonkarahisar ilinin sınırları içinde, Emirdağ ilçe merkezine 13 km. uzaklıkta bir antik kenttir. Eski ve Ortaçağ Yunancasında 'Amorion' şeklinde anılagelmiştir. Amorium höyüğünün yamacında bugün Hisarköy köyü bulunmaktadır. Arkeolojik alanda (Hisarköy höyüğünde yer alan ve Bizanslılarca 5'inci yüzyılda tahkim edilmiş Üst Kent) New York Metropolitan Sanat Müzesi'nden The Metropolitan Museum of Art Dr. Chris Lightfoot başkanlığında uluslararası bir ekip tarafından 1988'den bu yana düzenli kazılar yürütülmektedir.

Her ne kadar cazip bir düşünce olsa da, kentin ismi, muhtemelen, 'amor' (aşk) kelime kökünden kaynaklanmamakta, daha ziyade ilkçağ Hint-Avrupa kavimlerinin dilinde 'anne' anlamına gelen (ve varlığını bugüne kadar sürdürmüş) 'ma' kelime kökü ile bağlantılandırılmaktadır. Bu da bizi, kentin daha başlangıcından itibaren, Anadolu Ana Tanrıça kültü ile ilişkili olduğuna sonucuna götürmektedir.

Antik Çağ'da Amorium



Amorium kentinin M.Ö. 1'inci yüzyıldan itibaren (M.Ö. 133 ila 27 arasında bir tarihten M.S. 217'ye kadar) kendi sikkelerini döktürmüş olması, o dönemde olgun ve büyük bir kent haline gelmiş bulunduğunun kanıtıdır. Kentin refah ve prestij düzeyi Romalılar döneminde de artmaya devam etmiş ve standart Roma kamu yapıları ile donatılmış olmalıdır. Ancak Helenistik ve Roma dönemlerinden günümüze pek az bulgu kalmıştır. Kente ilişkin tarihi kayıtlar da Strabon Coğrafyası nda çok kısa bir atıftan ibarettir. Son dönem kazılarında bölgedeki diğer arkeolojik alanlarda keşfedilen yazıtlar antik çağ Amorium'una ilişkin kayıtların sayısını artırmıştır ve yeni keşiflere de muhtemelen ulaşılacaktır.

Bizans İmparatorluğu döneminde Amorium



Kent Anadolu coğrafyasında merkezi bir önemi Bizans İmparatorluğu döneminde kazanmıştır. Dönemin Arap kaynakları Amorium'un Anadolu'nun en büyük kenti olduğundan bahsetmektedirler. Kazılar da Bizans kalıntıları üzerinde yoğunlaşmıştır. Kazı bulgularının Antik Çağ ve sonrasında Bizans'ın güçlü ilk dönemleri ile Anadolu Selçuklu Devleti arasında kalan yüzyıllarda (kabaca 750-1100 yılları arası) Anadolu içlerinin kentsel, idari ve kültürel gelişimine ilişkin bilgilerimizde mevcut boşluğu doldurmakta büyük katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Şimdiden, Amorium Üst Kenti'nin evvelce zannedildiği gibi 11. yüzyıl sonunda terkedilmediği, Selçuklularca ve ayrıca Osmanlı'nın son dönemlerinde de kale olarak kullanıldığı, Hisarcık (sonradan Hisarköy) köyünün isminin buradan geldiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla Amorium'da beş ayrı medeniyetin (antik Helen, antik Roma, Bizans, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı) izleri bir aradadır. Amorium Alt Kenti'nin de ikinci bir tahkimat duvarıyla çevrelenmiş olduğu görülmekte, bu surları korumak için gerekecek askeri güce ilişkin hesaplamalar kentin Bizans İmparatorluğu açısından taşıdığı önemi doğrulamaktadır. Ancak, sitin koruma altına alınmasından önceki yıllarda define avcılarınca yoğun surette kazılmış ve yağmalanmış olması maalesef önemli ölçüde tahribata sebebiyet vermiştir.

Bizans döneminde İstanbul yolu üzerindeki en önemli İç Anadolu kalesi kimliğinden ve Marmara bölgesinden önceki son büyük savunma mevzii oluşundan ötürü tahribat Amorium'un kaderi olmuştur. Arapların Anadolu'ya ilk akınlarının kaydedildiği 641 yılından sonra birkaç yıl geçmeden Amorium bir Arap saldırısına maruz kalmıştır. Amorium'a ardarda Arap saldırıları yaklaşık iki yüz yıl boyunca sürmüş, 668'de kalenin Araplarca fethine rağmen kısa süre sonra Bizanslılarca geri alınmış, 716 ve 796'daki büyük saldırılar ise püskürtülmüştür.

9. yüzyıla girildiğinde Amorium bir yandan Bizans'a bir imparatorlar hanedanı verirken (Amorian veya Frigyalı hanedan, bu hanedan 820-867 yılları arasında 3 imparatordan ibaret kalmış ve Bizans tarihi açısından başarılı icraatlar yapamamıştır. hanedana mensup 3 imparator 'Kekeme' 2'nci Mihail, oğlu Teofilos ve torunu 'Sarhoş' 3'üncü Mihail'dir), bir yandan da 838'de Halife El Mu'tasim'in Arap ordularınca tarihinin en büyük yıkımına uğratılmış ve bir daha eski canlılığını ve önemini geri kazanamamıştır (Abbasi Halifelerinin ordularında giderek artan sayıda Türk unsur bulunduğu bilindiğinden, bölgeye, ve dolayısıyla Anadolu'ya, ilk Türk varlığı Arap orduları bünyesinde gelmiş olmalıdır. Bizans ordularında da azımsanamayacak miktarda Türk unsurları bulunmaktaydı).

838 savaşının Amorium'a verdiği zarar dışında Ortodoks Hristiyan tarihi açısından önemi kentten esir olarak alınmış ilerigelen 42 Bizanslının Irak'ın Samarra kentinde 845 tarihinde idam edilmiş olmalarıdır. O çağlarda esirlerin fidye pazarlığına tabi tutularak geri verilmeleri, sanıldığının aksine, idam edilmelerinden daha yaygın bir uygulamaydı. Fidye müzakereleri tamamlanmış bu 42 Bizanslının Halife tarafından idam edilmesi dini gerekçelere bağlanmış ve 'Amorium'un 42 şehidi' Rum Ortodoks Hristiyan literatürüne geçmiştir. Aziz mertebesine yükseltilen bu Bizanslılar hala dini törenlerde anılmaktadır.

Bölgenin Türkleşmesi



Amorium Malazgirt Savaşı öncesinde Anadolu'ya akınlar düzenleyen Türkmen beylerinden Ahmet Şah ve Emir Afşin tarafından 1068 yılında bir süre zaptedilmiştir. Araya Orta Anadolu'dan da geçen Haçlı Seferleri girmiş, bölgeye geniş çaplı Türkmen yerleşimi ve bölge nüfusunun Türkleşmesi ise Anadolu Selçuklu devleti ile Bizans arasında 1116 yılında yapılan Bolybotum (Bolvadin) savaşından sonra cereyan etmiştir. Hisarcık 1516 tarihli Osmanlı kayıtlarında anılmaktadır. Bügünkü Hisarköy 1892 yılında kurulmuştur. Amorium'u ziyaret eden ilk Batılı gezgin William Hamilton'dur ve bölgeye 1836 yılında gelmiştir. 1988 yılından günümüze kadar da Amorium'da düzenli kazılar yürütülmektedir. Amorium'un Anadolu içlerinde bir Bizans kenti oluşu, tarihinin Bizans savunması açısından önemi, 42 Amorium şehidinin sembolik anlamı, kazılan kalıntılar arasında güzel bir kilisenin de bulunması, kazıların ABD kaynaklı koordinasyonda yürütülmesi, buraya dönük özel bir ilgiye de zemin oluşturabilmektedir. Örneğin, Fener Patriği Bartolomeos tarafından 1992'de (itibari) bir Amorion Piskoposu atanması konusunda evvelden bir teamül bulunup bulunmadığı, yok ise Dışişleri Bakanlığı'nın bu hadiseden haberdar edilip edilmediği bilinmemektedir.

Dış bağlantılar


İlgili konuları ara


Görüşler

  • misafir Avatar
    misafir - 4 yıl önce
    Amorium konusunda ki bilgiler eksik, aldatıcı ve çok yanıltıcı. 1. İslam dini açısından bu kentin ve kilisenin önemine hiç değinilmemiş, 2. Art niyetli ve aşırı kuşkucu yorumlar yapılmış. Bu ülkede kurallar vardır. Kazılar Kültür Bakanlığı'nın izniyle yapılır. Kurallara göre devlet bir temsilci bulundurmakla yükümlüdür. Kazı alanları genelde jandarma bölgesindedir ve kazılara katılanların isimleri ve bilgileri güvenlik açısından jandarmanın yanı sıra emniyetede bildirilir. Kazılarda yanlızca yabancılar çalışmaz. Çok sayıda Türk uzman, öğrenci ve işçi bu kazılarda görev alır. Herşey şeffaf ve göz önündedir. Bu tarz düşünceler kendisine, inancına ve ülkesine güvenmeyen basit insnaların sığ yorumlarıdır. Merak ettiyseniz söyleyeyim, Son Peygamber Hz. Muhammed (s.a.v.)geldiğini büyük Sahabe Selman-ı Farisi'ye ileten ve onu Medineye yönlendiren Rahip burda bulunan kilisenin rahibidir. Bu tarz eksikliklerle dolu maddeleri tekrar gözden geçirirseniz sağlıklı olacağı kanaatindeyim.

  • misafir Avatar
    misafir - 4 yıl önce
    amorium kazılarıyla alakalı misyonerlik iddialarına katılmıyorum. Bende bir emirdağlıyım ve kazı başkanının türk dostu bir ingiliz olduğunu biliyorum. İngiliz Arkeoloji enstitüsünde sırf türk dostu diye sıkıntı çektiğini biliyorum. Amerikada metropolitan müzesindeki patronlarının maaşını biz ödüyoruz neden türkiyeye hizmet ediyorsun dediklerinide Amerikada New Yorkta yaşayan bir dostumdan öğrendim. Rahip iddialarına gelince zaten kazının resmi web sitesinde var bu resim. Ortada gizli saklı bişey yok. Ayrıca bu sıfatın resmi bir tarafıda yok. Başka bir çok kutsal yere İstanbul, İznik'te dahil verilen bir sıfat. Ayrıca kime ayin verecek ki :) Müslüman mahallesinde... Artık kendimizden korkmayalım...!

Gürüş/yorum alanı gerekli.
Markdown kodları kullanılabilir.

Amorium ilgili konular

  • Giresun tarihi

    Giresun liman şehri İyonya (Batı Anadolu) kolonisi olarak kurulmuş, fakat İyonya hâkimiyeti sâhilden öteye girememiştir. M.Ö.
  • Emirdağ

    Emirdağ, Afyonkarahisar'a bağlı ilçe.
  • Amorium

    Amorium, Afyonkarahisar ilinin sınırları içinde, Emirdağ ilçe merkezine 13 km. uzaklıkta bir antik kenttir.
  • IV. Haçlı Seferi

    Dördüncü Haçlı Seferi (1204): Papa Üçüncü İnnocentius’un çağrısı, Foutges de Neville’nin propagandası netîcesinde Bonifacio’nun
  • Bolvadin, Afyonkarahisar

    Bolvadin, Türkiye'nin Afyonkarahisar iline bağlı ilçe.
  • Emirdağ, Afyonkarahisar

    Emirdağ, Afyonkarahisar'a bağlı ilçe.
  • Dükas Hanedanı

    Dükas Hanedanı veya Dükaslar (Yunanca: Δούκας; Doukaina veya Ducaena, Δούκαινα; Doukai veya Ducae, Δούκαι) Doğu Roma İmparato
  • Hisar, Emirdağ

    Hisar, Afyonkarahisar ilinin Emirdağ ilçesine bağlı bir köydür.
  • Bolvadin Muharebesi

    Bolybotum Muharebesi, 'Polybotum Muharebesi, Bolvadin Muharebesi, Anadolu Selçuklu devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında 1116 yılında yapıl
  • Anatolikon Theması

    Anatolikon Theması (, ''Thema Anatolikōn''): Merkezi Emirdağ yakınlarındaki eski Amorium kenti idi. İlk defa 669'da ismi geçmektedir. Orta Ana
Amorium
Amorium