Endülüs'te yapmış olduğu girişimlerle Aristotelesçiliğin yeniden canlandırılmasında önemli bir rol oynamış olan İbn Tufeyl ( ?-1186), 12. yüzyılın önde gelen düşünürlerinden ve devlet adamlarından biridir. Hayy ibn Yakzân adlı felsefî romanında, ıssız bir adada büyümüş olan Hayy ibn Yakzân adındaki bir çocuğun büyüyüp düşünmeye alıştıktan sonra, akıl ve sezgi yoluyla Tanrı'ya ulaşabileceğini göstermek istemiştir.

İbn Tufeyl

Endülüs'te yapmış olduğu girişimlerle Aristotelesçiliğin yeniden canlandırılmasında önemli bir rol oynamış olan İbn Tufeyl ( ?-1186), 12. yüzyılın önde gelen düşünürlerinden ve devlet adamlarından biridir. Hayy ibn Yakzan adlı felsefi romanında, ıssız bir adada büyümüş olan Hayy ibn Yakzan adındaki bir çocuğun büyüyüp düşünmeye alıştıktan sonra, akıl ve sezgi yoluyla Tanrı'ya ulaşabileceğini göstermek istemiştir.

Romanın bir yerinde, Hayy ibn Yakzan komşu adaların birinden gelen, yani medeniyetten gelen Asal adındaki birine buluşlarını anlatır ve akıl ve sezgi yoluyla Tanrı'ya nasıl ulaştığını gösterir. Sonra birlikte Asal'ın geldiği adaya giderler ve Salaman'la görüşürler; bu görüşmenin sonucunda yerleşik olan töresel dinin halk için daha faydalı olduğuna ve buluşlarını kendilerine saklamanın daha doğru olacağına karar vererek ıssız adaya geri dönerler; çünkü filozofların bilgi konusunda halk ile uyuşmalarının olanaksız olduğunu görmüşlerdir.

Batı'da 16. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan ve Aydınlanma Çağı'nda güçlenen deist (yaradancı) yaklaşımın, yani vahyin bildirdiği tanrı ve din anlayışını bir yana bırakarak aklın ve sezginin bildirdiği Tanrı ve din anlayışını benimseyen yaklaşımın hakim olduğu bu hikaye aslında yeni değildir; daha önce İbn Sina tarafından da işlenmiştir, ama kökleri Yeni Platoncu felsefenin biçimlendirildiği dönemlere kadar uzanmaktadır.

Pocock'un Philosophus Autodidactus (Oxford 1671 ve 1700) adıyla Latince'ye çevirmiş olduğu bu yapıt, daha sonra bütün Batı dillerine aktarılacak ve ilgiyle okunacaktır. Jean -Jacques Rousseau'nun (1712-1778) Emile'inde (1762) ve İngiliz romancı Daniel Defoe'nun (1660-1731) Robinson Crusoe'sinde (1719) Hayy ibn Yakzan'ın izlerini görmek olanaklıdır.

İbn Tufeyl'in Hayy ibn Yakzan'da, Aristoteles kozmolojisine geri döndüğü görülmektedir; bu dönüş, 12. yüzyıl Endülüs düşüncesinde Aristotelesçiliğin yeniden güçlenmesi ile açıklanabilir.

İlgili konuları ara

Yanıtlar