Luvi Dili

Luvi dili (Luvice veya Luwice) Anadolu’nun yerli halklarından biri olarak kabul edilen Luviler’in dili olup, Anadolu’nun en eski dillerinden biridir. Bu aynı zamanda, Hititler’in hiyeroglif yazılarında kullandıkları dildir.



Luvi dili\ Anadolu`nun yerli halklarından biri olarak kabul edilen Luviler`in dili olup, Anadolu`nun en eski dillerinden biridir. Bu aynı zamanda, Hititler`in hiyeroglif yazılarında kullandıkları dildir.(Mısır ve Girit hiyeroglif yazısından farklı olan bu hiyeroglif yazısı daha çok mühürlerde ve kaya anıtları gibi büyük yazıtlarda kullanılmıştır.)

Anadolu`nun Hitit-öncesi tarihi henüz tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte, 20.yy.`daki arkeolojik bulgular, Anadolu`ya yapılan Yunan göçünden çok daha önce, bu topraklarda Anadolu`nun yerlileri sayılabilecek Luvi ulusunun yaşadığını ortaya koymuştur.

Hititler`in çivi yazılı belgelerinde bu halktan Luvili (Luwi`li) olarak söz edilmektedir. Hitit imparatorluğunun yıkılmasından sonra Hititler`in çivi yazısının unutulmuş olmasına karşın, Luvi dili ve yazısı biraz değişikliğe uğramakla birlikte Anadolu`da varlığını sürdürmüştür. Bilge Umar`ın “Türkiye`deki Tarihsel Adlar” adlı ünlü yapıtında belirttiği gibi, Pelasgos denilen insanlardan kalma tarihsel adların Luvi dili temeline dayandığı ortaya çıkmıştır.

Anadolu`nun en eski dillerinden biri olan Luvi dilinin ve lehçelerinin çözülmesi kültürel gelişimin Mezopotamya`dan veya Yunan yarımadasından Anadolu`ya değil, Anadolu`dan daha güneye ve batıya doğru yayıldığı tezini güçlendirmiştir.

Luvi diliyle yazılan Hitit hiyeroglif yazısı H.T. Bossert`in katkılarıyla 1946 yılında çözülmeye başlanmış ve çözülme çalışması tam anlamıyla 1960`ta Emmanuel Laroche tarafından tamamlanmış olduğundan, yer ve ilah adlarına ilişkin olarak, Batı`da bu tarihten önceki etimolojik açıklama getiren yazılar geçerliğini yitirmeye başlamıştır. Büyük İskender döneminde Anadolu`nun Luvi ve Hitit kökenli adları hellenleştirilmeye çalışılmışsa da, esas yapılarını korumuşlardır. Anadolu ve Trakya`daki Yunanca yer adlarının yüzde yüzü olmasa da çok büyük bir kısmının Luvi dilindeki adlarından türetildiği anlaşılmış bulunmaktadır. Ayrıca eski Yunanca sanılan pek çok sözcüğün (dram, drama, tiyatro, komedya, tragedya vs.) Luvi kökenli olduğu konusunda çeşitli görüşler bulunmaktadır. [1]

Luvi dili üzerine en fazla araştırma yapmış yabancı isimler arasında Emmanuel Laroche, 1973`te bu dili "Luvi dili" olarak kabul edip, tanıtan David Hawkins, Piero Meriggi ve Türk isimler arasında Bilge Umar ve Ali M. Dinçol sayılabilir. Luvi sözcüğü Hitit dilinde “ışık insanı” anlamına gelir ki, Luvi dilinde "ışık, parıltı" anlamına gelen “lu” kökü birçok dile “ışık” anlamında geçmiş olup, birçok dilde halen kullanılmaktadır (Örneğin, ilah Apollon`un Likya`lı sıfatının kökeni Luvi dilinde ışık anlamına gelen, kurt anlamındaki “lyk” ya da "lu" sözcüğüdür ki, sözcük Latince`de lux biçimine dönüşmüştür. Ayrıca, Hellen dilinde hiçbir anlamı bulunmayan Apollon adının kökeni de Luvi dilinde "su" anlamına gelen "apa" sözcüğünden gelmekte olup, ilk yazılışı Luvice ap(a)-ull(a)-wana`dır; bu ilah, Etrüsk dilinde Aplu, Apulu, ya da Aplum biçimlerinde belirtilmiştir).

Günümüzde, Likçe denilen Likya dilinin Luvi dilinin bir türevi olduğu kabul edilmektedir. Luviler`in yaşadığı kentlerden biri, Luvi dilinin konuşulduğu Truva`dır (Troya). Yedinci Truva kentinin B katmanında bulunan hiyeroglifik mühür Bir grup bilimci Luviler`in Kafkas ya da Orta-Asya kökenli olduğunu ve Etrüskler`in Luviler`in bir kolu olduğunu düşünmektedir.

Dış bağlantılar





Kaynakça

  • Türkiye`deki Tarihsel Adlar,Bilge Umar
  • Kayıp Yazılar ve Diller, Johannes Friedrich


dil-taslak

Kaynaklar

Vikipedi

İlgili konuları ara


Görüşler

  • misafir Avatar
    misafir - 4 yıl önce
    bu gönenenin isminin de luwi diliden geldiği şöyleniyor,anlatımlarda büyük iskender zamanı diye bişey geçiyor:ve güvercinli köprü vardır yıkık olmasına rağmen büyük iskener zamanına ait olduğu bilinir,demekki gönen ismi luwiden geliyo denebilir:

Gürüş/yorum alanı gerekli.
Markdown kodları kullanılabilir.

Luvi Dili ilgili konular

  • Hititler ve Eski Anadolu Halkları

    Hititler olasılıkla 2200 yılından başlayarak Anadolu'ya yerleşmeye başlayan bir Hint – Avrupa topluluğudur. Hititler yazılı belgeleriyle g
  • Hitit Dili

    Hitit Dili, Hititlerin dili, Hint-Avrupa Dillerinin Anadolu`nun alt grubuna dâhildir. Muhtemelen bir Hint-Avrupa öncesi eski Anadolu dili konuşan H
  • Luvi dili

    Luvi dili (Luvice veya Luwice) Anadolu’nun yerli halklarından biri olarak kabul edilen Luviler’in dili olup, Anadolu’nun en eski dillerinden bi
  • Anadolu dilleri

    Anadolu dilleri, Hint-Avrupa dil ailesi'ne ait soyu tükenmiş bir diller grubudur. Anadolu dilleri, M.Ö. 2. ve 1. binyıllarda
  • Likya dili

    Likçe ya da Likya dili, Güneybatı Anadolu'da, günümüzde Teke Yarımadası'na karşı gelen Likya ülkesinin halkı olan Likyalılar tarafından
  • Likyaca

    Likçe ya da Likya dili, Güneybatı Anadolu'da, günümüzde Teke Yarımadası'na karşı gelen Likya ülkesinin halkı olan Likyalılar tarafından
  • Likçe

    Likçe ya da Likya dili, Güneybatı Anadolu'da, günümüzde Teke Yarımadası'na karşı gelen Likya ülkesinin halkı olan Likyalılar tarafından
  • Luvi Krallığı

    Luvi Krallığı (tahmini olarak MÖ 2000-1400), MÖ 2000 dolaylarında Batı Anadolu'da kurulduğu ve bu yıllarda başkenti Apasa (bugünkü Selçuk
  • Lidya dili

    Lidya(Lydia) dili (veya ''Lidce'' veya ''Lidyaca'') Batı Anadolu'da, başlangıçta günümüzde Gediz Nehri havzasına denk gelen Lidya ülkesinin h
  • Arzava Krallığı

    Arzava ilk çağda Batı Anadolu’da Göller Bölgesi’nden Ege Denizi’ne uzanan bir kuşakta kurulmuş olan bir devlettir. Doğusunda Hitit Krall
Luvi Dili
Luvi dili