Mahlas

Mahlas Bir yazarın veya şairin, asıl adı yerine şiirde kullandığı takma isim. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de, şahsi, siyasi veya iktisadi sebeplerle takma isim kullanan şair ve yazarlar vardır. Ancak bunlar kendilerini saklamak için müstear isim kullanırlar. Halbuki mahlas bundan ayrıdır.

MAHLAS (türkçe) anlamı

1. Nâm. Lâkab. Bazı muharrirlerde olduğu gibi
2. isme ilâve edilen başka bir isim.
3. Halâs olacak
4. kurtulacak yer.

MAHLAS (türkçe) anlamı

5. bir kimsenin ikinci adı.ozanların yapıtlarında kullandığı takma ad.

MAHLAS (türkçe) ingilizcesi

1. pen name
2. pseudonym

MAHLAS (türkçe) almancası

1. Deckname
Mahlas şairlerin yazdıkları şiirlerde, asıl adlarının yerine kullandıkları takma ada denir. Edebiyatımız en çok saz ve divan şairleri mahlas kullanma yolunu seçmişler ve şiirlerinde kendi adlarının yerine başka adlar kullanmışlardır. Eskiden mahlaslar genellikle genç şairlere üstad bildikleri ve örnek aldıkları şahsiyetler tarafından verilirdi. Şairin edebiyatta kullandığı takma adının geçtiği beyite mahlas beyiti adı verilir. Günümüzde şiir dışında eser veren sanatçıların da asıl adlarının yerine takma adlar kullandıkları görülmektedir.

Divan edebiyatı ile halk edebiyatında mahlas kullanmak, bir adet idi. Mahlas almaya “tehallüs” denir. Mahlas çoğunlukla yeni bir yazara ve şaire üstad tarafından “mahlas-name” adlı bir manzume ile birlikte verilirdi. Mesela: Baki'nin mahlasnamesi Zati tarafından Şeyh Galib ve Müştak Baba gibi şairlerinki de Hoca Neş'et tarafından verilmiştir. Gerçekten Hoca Neş'et'in mahlas verdiği şair sayısı, Divan'ından öğrendiğimize göre yirmiye yakındır. Bunların bazısını Türkçe yazmakla birlikte, Farsça yazdığı mahlasnameler de vardır.

Verilen bu mahlasnamelerde, şairin özellikleri belirtilirdi. Ayrıca, fitneden kaçınmaları, hicve ve bayağılığa düşmemeleri, müstehcen yazmamaları istenirdi. Sonunda dua vardır.

Mahlasları yüzünden bazı yazar ve şairlerin asıl isimleri unutulmuştur. Fuzuli'nin asıl adı Mehmed, Nef'i'ninki Ömer, Nabi'ninki Yusuf, Gevheri'nin Mustafa, Dertli'ninki İbrahim idi.

Şehzadelikleri zamanında, zamanın en büyük alimleri tarafından askeri, siyasi, dini ve her yönden en iyi şekilde yetiştirilen Osmanlı padişahları, edebi sahada da geniş kültüre sahiptirler. Osmanlı padişahlarının ekserisinin, kendilerinin yazmış olduğu şiirlerinin toplandığı bir divanı vardır ve şiirlerinde mahlas kullanmışlardır. Mesela, Fatih “Avni”, Kanuni “Muhibbi”, İkinci Bayezid “Adli”, BirinciAhmed “Bahti”, İkinci Osman “Faris”, Üçüncü Ahmed “Necip”, İkinci Mahmud “Adli” mahlasını kullanmışlardır.

Gazel, kaside gibi divan edebiyatı şiirlerinde ve halk edebiyatının manzum türlerinde, şairin adının geçtiği beyte“mahlas beyti” veya “taç beyit” adı verilir; bu genellikle en son beyittir.

Kaynak: Rehber Ansiklopedisi
Önceki Paylaşımlar