Destan

Efsanelerle değişikliğe uğramış tarihi bir olayın izlerini taşıyan destan, bir milletin hayal gücünü en çok doyurabilecek en eski edebiyat biçimidir. Hangi edebiyat söz konusu olursa olsun kendiliğinden doğmuş ilkel halk destanlarının var olabileceğine bugün artık inanılmaz.

Destan, milletlerin hayatında büyük yankılar uyandırmış (savaş,göç, istilâ gibi) tarihî olayların (yangın, salgın hastalık, sel, deprem gibi) toplumsal ve doğal olayların çağdan çağa aktarılmış, aktarılırken de hayal unsurlarıyla oluşmuş, süslenmiş, değiştirilmiş çok uzun manzum eserlerdir. Bilinen en eski edebiyat türlerinden biridir.
Edebiyat ya da yazın, yazarın düşünce ve duygularını, okuyanın estetik bir tat almasını sağlamak amacıyla yazılmış ya da böyle bir amaç gütmese de biçimsel olarak bu düzeye ulaşmış yazılı yapıtların tümüne verilen isimdir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Mitoloji,
Mitoloji, belirli bir uygarlığa ya da dinsel geleneğe özgü inançları, uygulamaları, kurumları ya da doğa olaylarını açıklamak amacıyla görünüşte gerçekten yaşanmış olayları aktaran, ama özellikle ayin ve törenlerle bağlantılı, çoğunlukla kökeni bilinmeyen ve en azından kısmen geleneğe dayanan söylenceler toplamına verilen genel isimdir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
efsane,
Söylence ya da Efsane yıllarca gerçekten olmuş gibi kuşaktan kuşağa aktarılan öyküler. Söylencelerde anlatılan olaylar bazen gerçeküstü olabilir; ama çoğunlukla gerçek olaylara ve gerçekten yaşamış kişilere dayanır. Bu öykülerin çoğu kahramanca işler yapmış kişilerle ilgilidir. Eski Yunanlı şair Homeros, İlyada ve Odysseia adlı destanlarında krallara ve kahramanlara ilişkin söylencelerden yararlanmıştır. Kral Arthur ve şövalyeleriyle ilgili birçok öykünün kaynağı söylencelerdir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
folklor ve tarihi öğeler içerir. Destanlar ve destansı öyküler ilkçağlardan beri dünyanın her yerinde gelenekleri sonraki kuşaklara aktarmak için kollektif olarak yaratılmış edebi biçimlerdir.

Destanların Ortak Özellikleri

Hepsinde yarı tanrısal nitelikler taşıyan bir ya da birçok kahramandan söz edilir. Destan bu kahramanın eylemleri üzerine kurulmuştur. Olaylar çok geniş bir
Genel olarak halk bilgisi manasına gelir. Halk geleneklerini adetlerini, inançlarını, efsanelerini, türkülerini edebiyatlarını inceleyen, herhangi bir toplulukta yaşayanların örf ve adetlerini araştırıp, o topluluğun yaşayışını, duyuş ve düşünüşünü anlatmaya çalışan bir ilim dalıdır. Bu araştırma sahasına halka ait bütün kültür unsurları, türküler, masallar, fıkralar, atasözleri, bilmeceler, tekerlemeler vb. sanat ürünleri girer.

Folklor kelimesini ilk olarak 1846 yılında İngiliz eski eserler
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
coğrafya üzerinde geçer. Bir destanın dünyası ortaya çıktığı zaman içinde düşünebilecek her şeyi barındıran bütünsel, çok yönlü bir dünyadır. Hemen bütün destanlarda uzun yolculuklar anlatılır. Çoğu destanda olaylara doğaüstü yaratıklar da katılır. Kişiler, olaylar, doğal varlıklar hep gerçek yaşamdaki boyutlarından daha büyük, daha zengindir. Özellikle sözlü destanlarda uzun anlatı, betimleme (tanımlama) ve konuşma bölümleri bulunur. Öykü içinde öyküye yer verilir. Törensel söyleyişler ve kamusal duyarlılık hakimdir. Gerçek yaşamın yansımaları da destanların içinde bazen realistik çoğu zaman da stilize edilmiş halde bulunur. Destan sahiplerinin yaşadıkları doğal çevreye ilişkin bilgiler edinmek mümkündür.

Destan Türleri

  • Destanlar ikiye ayrılır:

  • - Yapma (Yapay) destanlar

  • - Doğal destanlar

  • Destanlar 3 safhadan oluşur:

  • 1. Halkın benliğinde iz bırakan olaylar ve bunda rol oynayan kahramanlar(çekirdek)

  • 2. Olayın ağızdan ağıza aktarılması(yayılış)

  • 3. Daha sonra yazıya geçirilmesidir(derleme)

  • Destanlar sözlü ve yazılı olmak üzere ikiye ayrılır:

  • - Doğal Destanlar (İslamiyet öncesi ve İslami Dönem Destanları, Sözlü Destanlar, Anonim)

  • - Yapay (Örn. Nazım Hikmet - Kuvayı Milliye, yazılı destanlar)

    Doğal Destanlar

    Doğal Destanlar anonim (yazarı belli olmayan),ilkel dönemde yaşanmış olayları konu alan ve sözlü destan türüdür. Türk edebiyatında doğal destanlar İslamiyet öncesi ve İslami dönem olmak üzere ikiye ayrılır. Bu destanların çoğu destan döneminde yani İslamiyet öncesi dönemde ortaya çıkmıştır. Destan dönemi çok eski dönemlerde mitolojilerin ortaya çıktığı dönemdir. İnsanların evreni, yaradılışlarını, yaşanılan tüm doğa olaylarını sorguladıkları, adlandırmaya çalıştıkları dönemdir. (Örn. Yunan mitolojisindeki Zeus ve Afrodit gibi tanrı ve tanrıçaların ortaya çıkması bu dönemdedir.)

  • Destanların temelinde çekirdek bir olay vardır. Bu olay gerçektir. Zaman içerisinde yaşanmış olan bu gerçek olay o millet tarafından; kimi zaman benzetmeler, kimi zaman abartmalar kullanılarak yaratılmıştır.

  • Özellikle İslamiyet öncesi döneme kaynaklık ederler.

  • Destanların dil ve anlatımı kimi zaman kahramanlara olağanüstü özellikler kazandırır, ifadeler açıktır. Uzun betimlemeler yer almaz.

  • Sözlü ürünlerdir. Doğal destanların üç dönemi vardır :

  • 1. Ortaya çıkma

  • 2. Yayılış

  • 3. Derleme

  • Destanlar manzum örneklerdir. Bu, akılda kalıcılığı ve sürekliliği sağlamak içindir.

  • İslamiyet öncesi Türkler göçebe yaşam tarzı sürerlerdi. Atçılık ve avlanma onlar için önemlidir.Göktanrı inancı hakimdir. Tüm bu sosyal şartları aynı zamanda destanlarda görebiliriz.

  • Destanlarda iki tip vardır :

  • 1. "Veli" tipi (yol gösteren, yaşlı pir kişi)

  • 2. "Alperen" tipi (savaşçı, cesur, korkusuz kişi)

  • Özellikle bazı destanlarda, anlatılan bölüm hikâye, karşılıklı konuşmaların ve seslenmelerin olduğu bölüm nazımdır. Yani nazım ve nesir iç içedir. (Destanların aslı manzum örneklerdir)

    Doğal destanların özellikleri

    1. Toplumun ortak görüşlerini yansıtması

    2. Olağanüstü özellikler taşıması

    3. Kişilerinin seçkin olması (Kral, Han, Hakan, vb.)

    4. Milli dilde söylenmiş olması

    5. Milli nazım ölçüsüyle söylenmiş olması

    6. Oldukça uzun olması

    7. Konuları bakımından savaş, deprem, yangın, mizah, ünlü kişilerin yaşamları şeklinde sıralanabilmesi

    Doğal destanlara örnek:

    İliada, Odysseia - Yunanlıların (Homeros)

    Kalevala - Finlilerin

    Nibelungen - Almanların

    Ramayana, Mahabarata - Hintlilerin

    Cid - İspanyolların

    Chanson de Roland - Fransızların

    Gılgamış - Sümerlerin

    Yapay Destanlar

    Yazarı belli olan,daha yakın zamanda yazılan ve olağanüstü durumlara az yer veren bir destan türüdür.

  • Örnekler:

  • - Vergilius’un

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Aeneis
    ’i: M.Ö. 29. ve 19. yüzyılları kapsar. Troyalı Aeneias’in uzun ve zorlu bir yolculuktan sonra Latin ülkesine gelerek Lavinium kentini kurması anlatılır. Lavinium sonradan Alba Langa ve Roma kentlerinin yerine kurulan ilk kenttir.

  • -
    Aeneis – Vergilüs’un ünlü destanı Aeneas (Aineias)’ın başından geçenler.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Milton’un

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Kayıp Cennet
    'i (Paradise Lost): İnsanın cennetten kovuluşu ve tanrının şeytanla mücadelesini anlatır.

  • -
    Kayıp Cennet veya özgün İngilizce adıyla Paradise Lost 17. yüzyıl İngiliz şair John Milton tarafından kaleme alınmış bir epik şiirdir. Kafiyesiz şiir|Kafiyesiz olan şiirde Musevi-Hristiyan anlayışındaki İnsanın Düşüşü anlatısı; düşmüş melek Lusifer yani Şeytan''ın Adem ve Havva'yı saptırması ve Adem ile Havva'nın Eden Bahçesi yani cennetten çıkarılışı konu edilir. İlk kez 1667 yılında on kitap halinde basılmış ol
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Dante’nin
    Mayıs 1265’de Floransa'da doğan İtalyan yazar Dante Alighieri, 26 Mart 1266’da Durante adıyla vaftiz edildi. 1274’de “Yeni Hayat” ve “İlahi Komedya”da ölümsüzleştireceği Beatrice'yi ilk kez gördü. Asıl adı Bice di Folco Portinari olan Beatrice, daha sonra Simone de' Bardi'yle evlendi ve 1290 yılında öldü.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    İlahi Komedya
    'sı (La Divina Commedia): MS 1310-1321 yılları arasında yazılmıştır.

  • -
    İlâhi Komedya, Dante'nin Cehennem, Araf ve Cennet'e yaptığı hayalî bir seyahatin öyküsüdür ve burada sunduğu Evren Dizgesi tamamen Batlamyus Dizgesi'ne dayanmaktadır. Dante'ye göre, Yer Evren'in merkezindedir ve hareketsizdir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    'nun

    Yapma (Yapay) destanlara örnek:

    Virgilius - Aeneit

    Dante - İlahi Komedi

    Tasso - Kurtarılmış Kudüs

    Milton - Kaybolmuş (Kaybedilmiş) Cennet

    Firdevsi - Şehnâme

    Sözlü Destanlar

    Yazının henüz bulunmadığı ve yaygınlaşmadığı bir kültürde doğan ve kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarıldıktan sonra yazıya geçirilen destanlardır. Ozan ve şarkıcıların değişik zamanlarda söylediği şarkı ve şiirlerin bütünleşmesi ve işlenmesiyle oluşturulurlar.

    Sözlü Destanlara Örnek

  • Ozan İslam öncesi Türk toplumunda saz eşliğinde şiir okuyan şairlere verilen isim.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Gılgamış
    : MÖ 3000 yıllarında Mezopotamya’da ortaya çıkmıştır. Bilinen en eski destandır. Babil ve Akad toplumlarınca da benimsenmiştir. Ama bugüne kalan en eksiksiz biçimi Sümer toplumunda ortaya çıkmıştır. Zalim Uruk kralı Gılgameş’in ölümsüzlük arayışını anlatır. Gılgameş ve arkadaşı Enkidu ile birlikte uzun arayışlardan sonra ölümsüzlük otunu bulur, ama bir yılana kaptırır.

  • Gılgamış Mezopotamya’da yaşadığı kabul edilen ilkçağ destan kahramanı. Onun hayatını konu alan yazılı metinlere de Gılgamış Destanı adı verilir.

    Akkadca’nın en önemli yazılı örneklerinden olan Gılgamış Destanı, Asur Kralı Asurbanipal’in Ninova’daki kitaplığında bulunmuş on iki tabletten meydana gelmiştir. Metindeki boşluklar Mezopotamya’da ve Anadolu’da ortaya çıkarılan başka kitabelerden (yazıtlardan) elde edilen bilgilerle tamamlanmıştır. M.Ö. ikinci bin yılın ilk yarısında Sümer dil
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    İlyada ve Odysseia
    : MÖ 11-12’nci yüzyıllarda geçtiği sanılmaktadır. Homeros destanları olarak bilinirler. Yunan Yarımadası’ndaki Akhalar’ın, Anadolu’daki İon krallıklarına saldırısı ve Akha kral ve prenslerinin daha sonraki serüvenleri anlatılır. Özellikle Odysseia, Yunan Tragedyası ve Batı edebiyatının önemli bir kaynağıdır.

  • İlyada
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Beowulf
    : Eski İngilizce halk destanı

  • Beowulf, koşut hesaplamalarda (multiprocessing) kullanılabilen birçok bilgisayarlı mimaridir. Bu sistem, bir sunucu düğümü altında bir veya daha fazla istemci düğümünün ethernet ya da diğer ağ çözümleri yoluyla birleştirilmesiyle oluşturulur. Sistem oluşturulurken, herhangi bir PC'de bulunan ethernet kartı ve switch'ler gibi ağ donanım bileşenleri kullanılır.


    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

    : Eski Almanca kahramanlık türküleri

  • Nibelungenlied: Almanya

  • Kudrunlied: Almanya

  • Chanson de Geste: Fransa (kahramanlık şarkısı)

  • Chanson de Roland: Frank kralı Charlemagne’ın savaşlarını anlatır

  • El Cantar de Mio Cid: İspanya

  • Mahabharata: Hindistan

  • Ramayana: Hindistan

  • Heike Monogatari: Japonya

    Türk Edebiyatında Destan

    Asya kıtasının çeşitli bölgelerinde yaşayan Türk boyları arasında zengin bir destan geleneği vardır. Bilinen Türk destanları arasında en eskisi


    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Yaradılış Destanı'dır.

    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Altay Türkleri arasında söylenmektedir.
    Orta Asya ve Türk tarihinde önemli bir yeri olan ve bugün Rusya sınırları içinde kalan Altay dağları bölgesindeki Türklerin genel adı: Türkoloji tahkiklerine 1856 yılında Altay Türkleri arasında başlamıştır.

    Sibirya'da Türkler arasında yıllarca yaşamış ünlü Türkolog W. Radloff, Altay Türklerini, özellikle dil bakımından iki grupta toplar: 1. Kuzey Altay Tatarları "Türkleri" (Kumandılar, Lebed Tatarları ve Karaorman Tatarları -Tubalar-), 2. Asıl Altay Tatarları (Altaylılar ve Teleütler).
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    V. Radlov tarafından saptanıp yazıya geçirilmiştir.

    Türk Destanları

    Sözlü Dönem Türk Destanları

    Türk destanları, kâinatın, insanın, kadının ve erkeğin yaradılışı; Türk milletinin doğuşu, çeşitli Türk devletlerinin kuruluş, gelişme, çöküşleri, zafer ve yenilgileri gibi konularla beraber pek çok sebep açıklayıcı efsaneyi de içinde barındırır. Bütün dünya edebiyatlarında olduğu gibi Türk edebiyatının da ilk örnekleri destanlardır

  • İslamiyet'ten Önceki Destanlar:

  • 1. Altay - Yakut

  • Yaratılış destanı

  • 2. Sakalar Dönemi


  • ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Alp Er Tunga Destanı


  • ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Şu Destanı

  • 3. Hun Dönemi:

  • Bu Destan Şu Destanı'dır. Şu destanı, M.Ö. 330-M.Ö. 327 yıllarındaki olaylarla bağlantılı olan eski bir Türk destanıdır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Oğuz Kağan Destanı

  • Türk destanlarından. Hun-Oğuz destanları grubundandır. Oğuz Kağan Destanının beş ayrı yazması vardır. Çağatayca, Farsça ve Uygurca yazmalardaki Oğuz Kağan Destanı; Oğuz boyları, Türk dili, edebiyatı, folkloru, târihi ve kültürü hakkında bilgi verir. Bu yazmaların özeti şöyledir:
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Atilla Destanı

  • 4. Göktürk Dönemi:

  • Atilla Destanı Türk destanlarından, Batı Hun Hükümdarı Atilla'nın yaşamını ve kahramanlıklarını anlatan destandır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Bozkurt Destanı

  • Göktürklerin kuruluşunu, Çin kaynaklarına göre veren mitolojik bir destan. Bu destana göre, Göktürkler, Hun ilinin kuzeyindeki...
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Ergenekon Destanı

  • 5. Uygur Dönemi:

  • Göktürklerin türeyişini anlatan destan. Belli başlı iki kaynağa dayanır. Birinci rivâyet; Ebü’l-Gâzi Bahadır Han tarafından yazılan Secere-i Türkî’nin rivâyeti olup şu şekildedir:
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Türeyiş destanı

  • Türeyiş Destanı, bir Uygur destanıdır. Göktürklerin yıkılmasından sonra Türklerin nasıl yeniden vücut bulduğunu anlatmaktadır.


    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

    Göç Destanı

    İslamiyet'in Kabulünden Sonraki Destanlar

  • 1. Karahanlı Dönemi

  • Uygurların yurdunda "Hulkun" isimli bir dağ vardı. Bu dağdan Tuşla ve Selenge isimli iki ırmak çıkardı. Bir gece oradaki bir ağacın üzerine gökten ilâhi bir ışık indi. iki ırmak arasında yaşayan halk bunu dikkkatle izlediler. Ağacın gövdesinde şişkinlik oluştu, ilâhi ışık dokuz ay on gün şişkinlik üzerinde durdu. Ağacın gövdesi yarıldı ve içinden beş çocuk göründü.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Satuk Buğra Han Destanı

  • 2. Kazak-Kırgız Kültür Dâiresi

  • Hz. Muhammed'in kanatlı atı Burak'ın sırtında gökyüzüne yükseldiği "Mirâc Gecesinde" gök katlarında kendinden önce gelen peygamberleri görür. Bunlar arasında birini tanıyamaz ve Cebrail'e bunun kim olduğunu sorar.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Manas destanı

  • 3. Türk-Moğol

  • Türk boylarından biri olan Kırgızların milli destanı, dünya edebiyatının da sayılı şaheserlerinden ve en uzun destanı olan Manas Destanı, adını, destandaki kahramanlar alır.Ünlü Türkolog Wilhelm Radloff (1837-1918) Manas Destanı'yla ilgili ilk derlemeyi, Kırgızistan'ın Tokmak şehri güneyindeki Sarı Bağış boyuna mensup bir Manasçıdan 1869'da yaptı.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.


  • 4. Tatar-Kırım



  • 5. Selçuklu-Beylikler ve Osmanlı Dönemleri

  • Danişmend Gazi Destanı

  • Köroğlu Destanı

  • Saltukname

    Sözlü Dönem Türk Destanlarının İçeriği

  • , Orta Asya'nın bütününde bilinir; en çok basımı yapılmış destandır.

  • , İskit Türkleri’ne aittir. Bu destan zinciri içinde Alp Er Tunga ve Şu parçaları bulunur.Bunlar Kaşgarlı Mahmut’un Divanü Lugati-t-Türk adlı eserinde yer almıştır.

  • Oğuz Kağan Destanı, 14’üncü yüzyılda derlenmiş özet nitelikte bir metindir. Oğuz Kağan’ın doğumu ve üstün nitelikleri, askeri başarıları ve ülkeyi oğulları arasında pay edişi anlatılır.

  • Dede Korkut Hikayeleri, Oğuz Türkleri’nden günümüze gelen tek destan metni ise Dede Korkut Kitabı’dır. Bayındır Han soyundan geldikleri sanılan Akkoyunlular’ın egemen olduğu Kuzeydoğu Anadolu’daki olaylar ve müslüman oğuzların yaşamı anlatılır.

  • Göktürk Destanları, çeşitli parçalardan oluşmuştur. Bozkurt parçasında Göktürkler’in bir boz kurdun soyundan geldikleri, Ergenekon parçasında ise Ergenkon’a sığınmaları, çoğalıp buraya sığmayınca dağı eriterek dış dünyaya çıkmaları anlatılır. Köroğlu parçasında, göçebe Oğuzlar’ın Horasan ve Hazar’da İranlılarla savaşlarından sözedilir. Bunlardan biri de Ergenekon Destanı'dır.

  • Manas Destanı, Kırgız Türkleri'nin putperest Kalmuk ve Çinliler’le savaşları vardır.

  • Saltukname(Saltuk-nâme), Anadolu Türk destanlarındanbirisidir ve Sarı Saltuk, Batı Anadolu ve Rumeli olayları anlatır.

  • Cengiz Han Destanı, Moğol istilasından sonra Kıpçak bozkırlarında ve eski Uygurların yaşadığı bölgelerdeki olayları anlatır.

  • , Timur’un savaşları ve kişiliğine yer verir.

  • Danişmend Gazi Destanı, Türklerin Anadolu’yu ele geçirmeleri anlatılır.

  • Battal Gazi Destanı, Anadolu’daki Türk-Bizans savaşları yer alır.

    İlgili başlıklar

  • Edebi Destan



    Yorumlar - Lütfen konu (Destan) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.

    Misafir: bilqilerr icin coq tesqürr xD!! - 4 yıl, 10 ay önce yazıldı.
    Misafir: qüSell qüSell :d xD!! - 4 yıl, 10 ay önce yazıldı.