Kalenderilik

Kalenderilik

Kalenderîlik ya da Kalender’îyye (Qalandar’iyyah, Farsça: قلندریه, Urduca: قلندریہ, Hintçe: क़लन्दरिय्या, Bengalce: ক়লন্দরিয়্য়া) 11. yüzyıldan bu yana mevcut olduğu düşünülen kılık-kıyafet ve tavırlarıyla ilgi çeken eski bir On iki imamcı Şiî tarikât. İslam dini iki büyük parçaya bölünmüştür: Sünnîlik ve Şiilik (İmamîlik).

thumb|350px|Bir Kalenderi Dervişi Chalcocondyle, ``Histoire des Turcs``, Paris 1650 Kalenderilik onbirinci yüzyıldan bu yana mevcut olduğu düşünülen kılık-kıyafet ve tavırlarıyla ilgi çekici, eski tarikatlardan biri.

Tarih

Kalenderilik kaynaklarda mahrem yerleri dışında genellikle yaz-kış tamamen çıplak olan ya da sırtlarında kurutulmuş koyun veya keçi postu taşıdıkları belirtilen ve resmedilen marjinal bir sûfî tarikattır.
Kalenderiliğin Moğol istilasından kaçıp Dımaşk`a sığınan Cemâlü`d-Din-i Sâvî tarafından XIII.yüzyıllarda teşkilatlandırıldığı ve bu yüzyıldan sonra Sûriye ve Azerbaycan üzerinden Anadolu`ya ilk Kalenderî göçlerinin gerçekleştirildiği bilinmektedir.
Tasavvufi kaynaklar dışında Avrupalı seyyahların yazmaları da Osmanlı İmparatorluğundaki Kalenderi zümreler hakkındaki malumatın kaynağını oluşturmaktadır. Kalenderilerden söz eden bilinen en eski kaynak Baba Tâhir-i Uryan`ın eserleridir. Aynı çerçevede Hâce Abdullah-ı Ensârî`nin farsça Risâle-i ``Kalendernâme`` `si, Hatib-i Farisi`nin ``Menâkıb-ı Cemâlü`d-Din-i Sâvî`` adlı eseri, Otman Baba ve etrafındakileri anlatan Küçük Abdal`ın ``Velayetnâme-i Otman Babası, Bektaşi menakıbnâmeleri, Abdurrahman Cami`nin ``Nefahât`` ı gibi sufi tabakat kitapları, İbn Batuta gibi Arap seyyahların eserleri, onbeşinci yüzyıldan itibaren Clavijo`nun ``Kadiz`den Semerkand`a Seyahat``, Nicolas de Nicolay`ın ``Les Navigations et Peregrinations``, Salomon Schweigner`in ``Constantinopel`` , Antonio Menavino`nun ``I Costumi et La Vita Turchi`` gibi Avrupalı seyyahların eserlerinde Kalenderiler ile ilgili malzeme bulmak mümkündür.

Doktrinleri


Kalenderiliğin doktrin yapısı ana eksenini Hind-İran mistisizmi ile tasavvufun sentezi oluşturmaktadır. Bu sentez içinde İran`daki Hurufilik, Melamilik gibi çeşitli unsurlar yer almaktadır.
Kalenderiler, mala mülke ve şöhrete önem vermeyen, toplumdan önemli ölçüde kendilerini tecrid etmiş, kanaat anlayışına sahip bir topluluktu. Hayat tarzları ve dış görünüşlerinde gezgin Budist, Zerdüşti ve Maniheist rahipler gibiydiler. Avrupalı seyyahlar Kalenderilerin "Şâh-ı Merdan aşkına!" diyerek dilendiklerini yazmaktadırlar. thumb|100px|Kalenderilik
Kalenderi dervişlerinin dizelerinden Vahdet-i Vücud inanışına yakınlık duydukları anlaşılmaktadır. Kimi zaman hülul ve tenasühe varan ifadeler de bu dizelerde göze çarpabilmektedir. Ayrıca Hz.Ali ve oniki imama bağlılık, Kerbelâ ile ilgili matem gelenekleri de inançlarında yer almaktadır.

Kaynakça

  • Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sûfîlik: Kalenderîler, Türk Tarih Kurumu Basımevi-Ankara, 1992.

Konuyla İlgili Bazı Eserler

  • Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sûfîlik: Kalenderîler
  • Abdülbaki Gölpınarlı, Türk Ansiklopedisi "Kalenderiyye" maddesi
  • M.Fuad Köprülü, Anadolu`da İslamiyet

Bağlantılar





Kaynak

Bu sayfa, online kullanıcı topluluğu tarafından oluşturulan ve düzenlenen özgür ansiklopedi projesi Wikipedia'nın Türkçe versiyonu Vikipedi'deki Kalenderilik maddesinden faydalanılarak veya ilgili madde birebir kopyalanarak hazırlanmıştır. Bu makale, GNU Özgür Belgeleme Lisansı ilkeleri kapsamında, Vikipedi sitesi kaynak gösterilerek özgürce kullanılabilir.

Önceki Paylaşımlar