Edebiyat

Edebiyat ya da yazın, yazarın düşünce ve duygularını, okuyanın estetik bir tat almasını sağlamak amacıyla yazılmış ya da böyle bir amaç gütmese de biçimsel olarak bu düzeye ulaşmış yazılı yapıtların tümüne verilen isimdir.

EdebiyatMerton College kitaplığında tarihi kitaplar.
Edebiyat, Alm. Literatur (f), Fr.Littérature (f), İng. Literature. Düşünce, duygu ve hayallerin sözlü veya yazılı olarak güzel ve tesirli biçimde anlatılması sanatı. Okuyana estetik bir tat vermek amacıyla yazılmış olan ya da böyle bir amacı olmasa bile, biçimsel özellikleriyle bu düzeye ulaşabilen bütün yazılı yapıtlar. Bu anlamıyla edebiyat görece yeni bir terimdir. Batı'da 18. yüzyılda yaygınlaşmıştır. Geçmişte şiir, destan, tiyatro gibi türler genel olarak edebiyat başlığı altında değil, ayrı ayrı ele alınırdı. Türkiye'de de edebiyat terimi bugünkü anlamına ancak
18. yüzyıl, miladi takvime göre 1 Ocak 1701 ile 31 Aralık 1800 günleri arasındaki zaman dilimi olarak kabul edilir. 18. yüzyıl olayları, ölümler, doğumlar ve diğer önemli gelişmeler
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
19. yüzyılın sonlarında kavuşmuştur. Divan edebiyatında şiir ve düzyazı (inşa), amaçlan ve kuralları farklı olan iki ayn sanat dalı olarak görülürdü.

Edebiyatın kapsamı

Edebiyat bir anlatım biçimidir. Düşünce ve duygulan güzel ve etkili bir biçimde anlatma sanatı olarak da tanımlanır. İnsan yaşantılarını anlatan her metin edebiyat yapıtı değildir. Konu tartışmalı olmakla birlikte, asıl amacı estetik tat vermek değil, bilgi vermek ya da inandırmak olan yapıtlar (teknik ve bilimsel kitaplar, gazete yazılan, reklam metinleri, propaganda yazıları vb) genellikle edebiyatın kapsamı dışında bırakılır. Bir metnin edebiyat yapıtı, sayılması için sanat değeri taşıması gerekir! Ama bu değeri tanımlamak kolay değildir. Edebi değeri olan bilimsel metinlere rastlanabildiği gibi, sanat katına yüksele-meyen şiirler de vardır. Bunlara şiir değil, manzume denir.

Edebiyatın tanımı ve kapsamıyla ilgili tartışmalar, estetik kuramının alanına girer. İlk sistemli estetik felsefesinin kurucusu olan
19. yüzyıl, miladi takvime göre 1 Ocak 1801 ile 31 Aralık 1900 günleri arasındaki zaman dilimi olarak kabul edilir. 19. yüzyıl olayları, ölümler, doğumlar ve diğer önemli gelişmeler
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Kant'a göre, bir metnin sanat sayılabilmesi için "çıkar gözetmemesi", başka bir deyişle kendi dışında hiçbir amaç taşımaması gerekir. Bütün sanatlar gibi edebiyat da bu bakımdan oyuna benzetilebilir. Oyunun kendi dışında hiçbir amacı yoktur, yalnız zevk almak için oynanır ve biter. Bu yaklaşım, edebiyatı öteki insan eylemlerinden ayıran çok önemli bir noktayı vurgulamakla birlikte, iki yönden eleştiriye açıktır. Birincisi, fazlaca "hazcı" bir yaklaşımdır; edebiyat yapıtlannın içerdiği "doğruluk" boyutunu, aydınlanma yanını ihmal etmektedir. İkincisi, yeterince tarihsel değildir; geçmişte edebiyat dışı sayılan bazı metinlerin zamanla edebiyat kapsamı içine alındığını, bazılarınınsa edebi değer ve işlevini yitirdiğini göz önünde tutmamaktadır. Oysa bütün insan ürünleri gibi sanat da ölümlüdür.

Edebi türlerin en "edebi", en katışıksız, en yoğun olanı lirik şiirdir. Estetik haz vermenin ötesinde hiçbir amaç taşımaz. Ama bu estetik hazzın içinde derin, karmaşık ve dile getirilmesi güç bir insani gerçeklikle karşılaşmanın verdiği heyecan da vardır.

Yoğunluk ve katışıksızlık açısından lirik şiiri destan, eleji,
Immanuel Kant, 22 Nisan 1724 Königsberg – 12 Şubat 1804 Königsberg arasında yaşamış olan ünlü Alman filozofu.Alman felsefesinin kurucu isimlerinden biri olmuş ve felsefe tarihinin kendisinden sonraki dönemini belirleyici olarak etkilemiştir.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
ağıt, mesnevi, dramatik şiir ve
Türk halk şiiri türlerindendir. Bir ölünün arkasından söylenen şiirlere denir. Cenaze çıkan evlerde, yas, matem meclislerinde okunan acıklı türkülere halk edebiyatında ağıt adı verilir. Ağıt'ın karşılığı olarak İslamiyet öncesi Türk Edebiyatı'nda sagu, Divan Edebiyatı'nda ise mersiye adı kullanılmıştır. Ağıt söyleyen kişilere ağıtçı denir.

Ağıtlar genellikle dörtlükler halinde düzenlenir ve onbirli hece vezniyle söylenir. Ancak beşer veya altışar mısralık bendler halinde söylenmiş ağıtlar da
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
felsefi şiir gibi manzum türler izler. Bunlar genellikle firik şiirden daha uzun ve daha gevşek dokuludur. Roman,
Felsefi şiir, dünyagörüşünü ve ideolojiyi değil, insanı veraset ve ilham edinen bir şiir. Dünyagörüşü ve ideolojinin de kendilerine özgü bir insan görüşleri var dır ve her biri birbirinden farklı belli bir insan anlayışını temsil ederler. Dünyagörüşleri, insan hakkında kişisel kanaatler olduğu ölçüde, ideolojiler, insan hakkındaki tasarımları obje edinirler.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
18. yüzyılda gelişen ve
18. yüzyıl, miladi takvime göre 1 Ocak 1701 ile 31 Aralık 1800 günleri arasındaki zaman dilimi olarak kabul edilir. 18. yüzyıl olayları, ölümler, doğumlar ve diğer önemli gelişmeler
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
19. yüzyılda öne çıkan bir türdür. Kaynaklan açısından en zengin edebi biçim olduğu söylenebilir.
19. yüzyıl, miladi takvime göre 1 Ocak 1801 ile 31 Aralık 1900 günleri arasındaki zaman dilimi olarak kabul edilir. 19. yüzyıl olayları, ölümler, doğumlar ve diğer önemli gelişmeler
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Destan,
Efsanelerle değişikliğe uğramış tarihi bir olayın izlerini taşıyan destan, bir milletin hayal gücünü en çok doyurabilecek en eski edebiyat biçimidir. Hangi edebiyat söz konusu olursa olsun kendiliğinden doğmuş ilkel halk destanlarının var olabileceğine bugün artık inanılmaz.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
masal, ortaçağ romansları, deneme ve felsefi metin gibi daha eski biçimlerin hepsi romanı beslemiştir. Ama günümüzde satışa çıkan romanlann büyük bölümü edebiyat yapıtı sayılmaz; estetik zevk vermek için değil, oyalamak ve eğlendirmek için yazılmışlardır.
Halk dilinde anlatılarak oluşan sözlü edebiyat ürünüdür. Bir yazar tarafından sonradan yazıya geçirilmiştir.

Masallarda olaylar tamamen hayal ürünüdür. Yer ve zaman belli değildir. Kahramanlar insan üstü özellikler gösterir. İyiler hep iyi, kötüler hep kötüdür. İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır. Masallarda eğiticilik esastır. Çoğu kez evrensel konular işlenir. Dünya edebiyatında Kelile ve Dimne, Binbir Gece Masalları ünlüdür. Türk edebiyatında Keloğlan en tanınmış masal kahramanı
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
Seyahatname,
19 Ağustos 1630 gecesi, rüyasında gördüğü Hz. Peygamber'in elini öperken heyecanlanıp 'Şefaat ya Resulallah' diyecek yerde 'Seyahat ya Resulallah' diyerek kendi geleceğine farklı bir kapı aralayan garip bir gezgin, tam elli yıl boyunca bütün Osmanlı coğrafyasını adım adım dolaştı.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
, anı,
(Os. Hatıra, Zikir, Tezekkür, Hafıza, Kuvei hafıza, Tahattur, Fr. Souvenir, Al. Erinnerung, İng. Remembrance, Recollection, İt. Ricordo)
Bilinçte yenilenen...
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
otobiyografi, günlük ve mektup gibi kişisel metinler, genellikle edebiyat ile belgeseli ayıran çizginin iki yanında yer alır. Üsluplarının yetkinliği ve içeriklerinin zenginliğiyle büyük edebiyat yapıtı katma yükselenler olduğu gibi, "gazete yazısı" ve "anı defteri" düzeyinde kalanlan da vardır. Birçok kişisel metin, edebi değerinden çok, yazan konusunda özel bilgiler vermesi yüzünden ilgi çeker. Öte yandan, kolay kolay hiçbir türe sokulamayan ve üslup kaygısı gözetilmeden yazıldığı halde okurlara estetik bir doyum sağlayan metinler de vardır;
İlim ve sanat gibi sahalarda tanınmış bir kimsenin kendi hayatını, kendisinin kaleme alarak anlatmasına ve bu şekilde meydana getirilen esere denir. Ancak bu eserler şahsi görüşlere dayandığı için objektiflikten ayrılabilirler. O bakımdan Otobiyografileri okurken veya herhangi bir sebeple onlardan faydalanırken çok dikkatli olmak gerekir.

Şöyle ki, otobiyografi yazan eserindeki tercihlerini kendi duygu ve düşüncelerine göre yapabilir, yaşadığı hayatın kendince beğenilmeyen yönleri anlatılmamı
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
20. yüzyıl edebiyatında
20. yüzyıl olayları, ölümler, doğumlar ve diğer önemli gelişmeler
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
dışavurumculuk,
Estetikte, sanatçının ya­ratma sürecinin temelde, dışavurum bir eylem ve sanatçının izlenimlerini duygula­rını, sezgilerini ve tavırlarını açığa çıkarma­sından ve gözler önüne sermesinden oluşan bir süreç olduğunu savunan akım.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
dadacılık ve

...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
gerçeküstücülük gibi akımlann ürünleri genellikle bu türdendir.

Edebiyat akımları

  • Gerçeküstücülük (Sürrealizm), Avrupa'da bir ve 2. dünya savaşları arasında gelişti. Bu akım temelini, akılcılığı yadsıyan ve karşı-sanat için çalışan ilk dadacıların eserlerinden alır. 1924'te "Manifeste du Surrealisme"i (Gerçeküstülük bildirgesi) hazırlayan şair Andre Breton'a göre gerçeküstücülük, bilinç ile bilinç dışını birleştiren bir yoldur.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Anakreontizm
  • Edebiyatta özentili, yapmacıklı bir şiir akımıdır. Lirik Grek şairi Anakreon'a (M.Ö. VI. yüzyılın ikinci yarısı) mal edildiği için, bu adla anılagelmiştir. Yeryüzünde her şey geçicidir; onun için de insanoğlu yalnız en güzele karşı ilgi duymalıdır görüşünü savunan düşünce akımıdır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Anlatımcılık (Ekspresyonizm)

  • ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Dadaizm (Dada Hareketi )
  • Jean Arp, Richard Hülsenbeck, Tristan Tzara, Marcel Janco ve Emmy Hennings'in aralarında bulunduğu bir grup genç sanatçı ve savaş karşıtı 1916 yılında Zürih'te Hugo Ball'in açtığı cafe'de toplandı. Fransızca'da oyuncak tahta at anlamına gelen "Dada" akımın ismi olarak seçildi. Bildirisi de burada açıklandı. Bu akım, dünyanın, insanların yıkılışından umutsuzluğa düşmüş, hiçbir şeyin sağlam ve sürekli olduğuna inanmayan bir felsefi yapıdan etkilenir. 1. Dünya Savaşı'nın ardından gelen
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Dandizm
  • Yapmacık üslubu ifade eder. Dandizm 19. yy'ın ilk yarısında İngiliz sosyetesi mensuplarının bazılarına verilen ad idi. Şıklıklarıyla dikkat çeken bu kişilerin açtığı çığıra dandizm adı verilmiştir. Fransa'da da sosyetede yer alanlar, sosyal durumda estetik bir olgunluk aramışlar ve orta tabaka halkının duygularını hor görmüşlerdir. Edebiyatta ise "dandy"den ilham alınarak taklit edilmemesi maksadıyla yapmacık üslup kullanmaya dandizm denmiştir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Doğaüstü
  • Doğaüstü veya tabiatüstü, doğa yasalarına uymayan, doğa yasalarıyla açıklanamayan, ama bazı kişilerce varlığına inanılan olgulardır.


    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.

    Edebiyat-ı Cedide
  • Türk edebiyatında batı medeniyetinin etkisiyle meydana gelen yenilik akımı (1896-1901). Temsilcileri haftalık Servetifünun dergisinin çevresinde toplandığı için «Servetifünun edebiyatı» da denir. Edebiyatı Cedide hareketi, Tevfik Fikret'in (1867-1915) Servetifünun dergisinde yazı işlerini üzerine almasıyla (sayı: 256, 7 şubat 1896) başladı; «Edebiyat ve Hukuk» başlıklı tercüme bir yazıda geçen «Fakat bir gün geldi ki 1789 idaresiyle Fransa'da talâk teessüs etti» cümlesinin Fransız ihtilâlini işa
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Egzistansiyalizm

  • ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Entimist (İçtenci)
  • Entimist (İçtenci)

    En gizli ve en mahrem heyecanlarını anlatmağa çalışan yazarlara, özellikle şairlere verilen ad.

    Entimist şiir 1830'a doğru İngiliz göl şairleri'nin etkisiyle romantik şiirin biçimlerinden biri ve en mahrem ifadelisi olarak ortaya çıktı. Fransa'da bu tür, Marceline Desbordes-Valmore ve Sainte-Beuve'ün manzum eserleriyle (Poâsies de Joseph Delorme Joseph Delorme'un Şiirleri, 1829; Consolations Avuntular, 1830; Pensees d'Août Ağustos Düşünceleri, 1837
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Estetizm
  • Sanatları ve şiiri ilkel biçimlerine götürmek amacını güden anglosakson kaynaklı sanat ve edebiyat çığırı.

    Estetizm'in başlangıcı olarak, İngiltere'de 1855'e doğru ressam Millais, Hunt ve Rossetti tarafından İngiliz sanatını Raffaello öncülerinin arılığına ulaştırmak isteyen ve tabiatı titizlikle taklide dayanan kampanyayı göstermek yanlış olmaz.

    Bu fikirler, Ruskin'in ve kuramlarını mobilya ve giyim alanına yayan William Morris'in etkisiyle, şair Swinburne, eleştirici W. Pater ve ressam B
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Fütürizm (Gelecekçilik)
  • Fütürizm kökten ıslahatçı eserleri ve belki de daha çok nazariyeleriyle 20. yüzyıl başında ortaya çıkmış olan aşırı inkılâpçı bir İtalyan edebiyat ve sanat akımıdır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
  • Empresyonizm (İzlenimcilik )
  • Empresyonizm (İzlenimcilik), 19. yüzyılda ortaya çıkmış ve bütün sanat dallarını etkilemiştir. Sanatta dış etkilerin içe yansımasını- içte izler bırakmasını veya bu izlere dayanarak sanat eseri meydana getirilmesini savunan bir sanat akımıdır. Bu akıma, mensup olan sanatçılar, tabiatı gerçekte olduğu gibi, bütün ayrıntılarına bağlı kalarak değil, ancak ondan edinilen intibalar ölçüsünde ve niteliğinde anlatmayı gaye edinmişlerdir.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
  • Kübizm
  • 20. yüzyıl resim sanatında Picasso tarafından başlatılmış bir akımdır. Daha sonraları gelişerek diğer sanat dallarına da sirayet etmiştir. Başlangıçta impressionism'e bir tepki olarak, resim sanatında görülen bir yenilik iken, sonradan bütün edebiyat alanına yayılmıştır.

    Sanat felsefesi olarak, ayrı ayrı yerlerde geçen şeylerin birlikte ve ayni zamanda cereyan ettiğini tasavvur ve tasvir etmek düşüncesi ile, karışıklıktan hoşlanma zevkinin birleştirilerek ifade edilmesi esasına dayanı
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Lirizm
  • Lirizm Edebiyatta bir şairin hislerini içinden geldiği gibi coşkunlukla şiirine aktarması. Diğer sanat türlerinde de aynı manada kullanılır. Lirizm kelimesi dilimize Fransızcadan girmiştir. Lir ve lirik kelimeleri de aynı kökten türemiştir. Lir, Eski Yunanlıların kullandıkları “U” harfine benzeyen bir çalgı, telli ve yaylı bir saz olup “harp”ın basit bir çeşididir.

    Edebiyatımızda lirizmi; Yunus Emre, Baki, Fuzuli, Nedim, Şeyh Galip, Yahya Kemal en yüksek seviyeye çıkarmışlardır. Dünyad
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Milli Edebiyat Akımı
  • Türk edebiyatında toplum ve ülke meselelerine geniş yer veren, sade Türkçeyi ve hece veznini kullanma yoluna giden edebiyat akımı (1911-1923). 1860'tan sonra benimsenen ve Abdülhamid II tarafından da desteklenen «Osmanlıcılık» ideolojisi, Balkan savaşından sonra imparatorluk sınırları içinde patlak veren bağımsızlık mücadeleleri sonucu, geçerliğini kaybetti.

    1908'den sonra Müslüman toplumları birleştirmek ve kalkındırmak, Hıristiyan devletleri karşısında bir denge unsuru durumuna getirmek ama
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
    Natüralizm
  • Natüralizm 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında etkili olan bir edebi akımdır.
    ...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
  • Parnasizm
  • Parnasse Okulu
  • Popülizm
  • Realizm (Gerçekçilik)
  • Romantizm
  • Romantizm ve Gerçekçilik
  • Simgecilik (Sembolizm)
  • Sürrealizm (Gerçeküstücülük)
  • Verismo

    Edebiyat terimleri

    Edebiyat Türleri

    Nazım

  • Şiir
  • Destan
  • Ağıt

  • Mesnevi
  • Eleji
  • Nesir

  • Roman
  • Öykü
  • Masal
  • Tiyatro
  • Deneme
  • Makale
  • Biyografi
  • Otobiyografi
  • Eleştiri
  • Anı
  • Gezi yazısı
  • Mizah
  • Edebi destan

    Ayrıca bakınız

    Portal:Edebiyat

  • Türk Edebiyatına toplu bakış

  • Türk Edebiyatında Klasisizm

  • Türk Edebiyatında Natüralizm

  • Türk Edebiyatında Parnasizm

  • Türk Edebiyatında Realizm

  • Türk Edebiyatında Romantizm

  • Türk Edebiyatında Sembolizm

  • Türk Edebiyatı Tarihi

  • İslamiyetten Önceki Türk Edebiyatı

  • İslamiyetten Sonraki Türk Edebiyatı

  • Osmanlı Türkçesi Edebiyatı

  • Çağdaş Kıbrıs Türk Edebiyatı

  • Çağdaş Kırım Türk Edebiyatı

  • Azeri Türkçesi Edebiyatı

  • Çağdaş Azeri Edebiyatı

  • Çağatay Türkçesi Edebiyatı

  • Çağdaş Kırgız Edebiyatı

    Edebiyat Resimleri


    • Merton College kitaplığında tarihi kitaplar.



    Yorumlar - Lütfen konu (Edebiyat) ile ilgili faydalı olabilecek bilgilerinizi yazarak internette Türkçe bilginin gelişmesine katkıda bulunun. Teşekkür vb. yorumlar yayınlanmamaktadır. Hata bildirme ve diger mesajlariniz için bu linki kullaniniz.

    liseli: EDEBİYAT AYNI ZAMAN DA İŞİTSEL BİR SANATTIR... - 4 yıl, 11 ay önce yazıldı.
    viole: Edebiyat renklerin ve hayallerin mürekkep ve kağıtla somutlaştırılmasıdır. - 8 yıl, 10 ay önce yazıldı.
    Impetus: siir, hikaye, roman, tiyatro, makale, deneme, drama gibi dallarin icerikleri ve yazarlari hakkinda bilgi veren, her millete ozgu yazin toplulugu. - 8 yıl, 11 ay önce yazıldı.