mahkeme

Mahkeme esas itibariyle hüküm sözcüğünden türetilmiştir. Hükme varmak için yapılan faaliyete muhakeme, muhakemenin yapıldığı yere mahkeme denir. Anayasanın 9. maddesinde yargı yetkisinin bağımsız mahkemelerce kullanıldığı belirtilmiştir.

MAHKEME (türkçe) anlamı
1. (Hüküm. den) Dâvaların görülüp hükme
2. karara bağlandığı yer. İcra-yı adalet için çalışan resmî daire.
MAHKEME (türkçe) anlamı
3. bir yargıç ya da kimi zaman savcı ve yargıçlardan oiuşan bir kurulun
4. yargı görevini yerine getirdikleri yargı yeri.dava
5. duruşma
MAHKEME (türkçe) ingilizcesi
1. adj. trialn. court
2. court of justice
3. court of law
4. tribunal
5. curia
6. forum
7. law court,
MAHKEME (türkçe) fransızcası
1. tribunal [le]
2. cour [la]
MAHKEME (türkçe) almancası
1. n. Beirat
2. Gericht
3. Richterstuhl
4. Tribunal

Mahkeme hakkında bilgiler

Mahkeme hüküm verilen yargılama yapılan yer. Bir hakimin veya birlikte karar veren hakimlerin yargı görevini yerine getirdikleri mercii. Yargı kuvvetini kullanarak kazai tasarrufta bulunan resmi makamların hepsi. Davaların görülüp karara bağlandığı yer; hüküm verme yeri. Mahkeme kelimesi, Arapça “hüküm” kelimesinden türemiştir. Lügatte, “hüküm verilen yer” manalarında kullanılmaktadır.

Türk Hukukunda mahkeme teşkilatı, 8 Nisan 1924 tarihli ve 469 yazılı, (Mehakimi Şer'iyenin ilgasına ve Mehakim Teşkilatına ait ahkamı muaddil kanun) ile düzenlenmiştir. Ancak bu kanun sadece bidayet mahkemelerinin (alt mahkemelerin) teşkilatını düzenler. Temyiz Mahkemesi (üst, yüksek mahkeme) olan Yargıtay teşkilatı, 1221 sayılı Temyiz Mahkemesi Teşkilatına dair kanun ile düzenlenmiştir.

İslam Hukukunun tatbik edildiği Osmanlı döneminde mevcut olan İstinaf Mahkemeleri kaldırılmıştır. Bu mahkemeler bugün artık mevcut değildir. İstinaf Mahkemeleri, alt mahkemeler ile üst mahkemeler arasında ikinci derecede bulunan bir mahkeme çeşidi idi. Bugün bazı hukukçular İstinaf Mahkemelerinin bir zaruret olduğunu ve tekrar kurulması gerektiğini müdafaa etmektedirler.

Türk Hukukunda, 496 sayılı kanun prensip olarak, çok hakimli mahkeme sistemini kabul etmiştir. Fakat lüzum görülen hallerde tek hakimli mahkemelerin kurulabileceği de, bu kanunun geçici maddelerinde belirtilmiştir. Bu yetki Adalet Bakanlığına verilmiştir. Günümüzde uygulamada Hukuk Mahkemeleri kural olarak tek hakimlidir, Sulh Hukuk ve Asliye Hukuk Mahkemeleri böyledir. İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük illerde bulunan Ticaret Mahkemeleri çok hakimli mahkemelerdir. Ceza Mahkemelerinde Sulh Ceza ve Asliye Ceza Mahkemeleri tek hakimli olduğu halde, Ağır Ceza Mahkemelerinde birden fazla hakim mevcuttur. Yani toplu hakim sistemine göre kurulmuş olup üç hakimlidir.

İngiltere'de tek hakim sistemi sayesinde ihtilafların hızla halledildiği görülmektedir. Ülkemizde Şer'iye mahkemelerinde de tek bir kadı(hakim) bulunmaktaydı. Bugün de Sulh Mahkemelerinde tek hakim vardır. Keza, sorgu hakimleri de tektir. Çocuk Mahkemelerinin asliyelik suçlara bakan-kısmı tek hakimlidir. Askeri Mahkemeler, Sıkıyönetim Mahkemeleri, Danıştay, Yargıtay, Anayasa mahkemesi hep toplu hakim sistemine göre çalışmaktadır.

Hemen hemen bütün ülkelerde mahkemeler Üst Yüksek Mahkemeler, Özel Mahkemeler ve Genel Mahkemeler olarak üç bölüm halinde tasnif edilmektedir.

1982 tarihli TC Anayasası'nın 142. maddesinde, “Mahkemelerin kuruluş, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir” hükmü yeralmaktadır. Keza 9. maddede de, “Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır.” denilmektedir.

Ülkemizde, bütün mahkemelerin teşkilat ve kuruluşunu toplu olarak düzenleyen bir kanun henüz mevcut değildir. Fakat, muhtelif tarihlerde çıkarılan kanunlarla çeşitli mahkemelerin kuruluşları düzenlenmiştir. Bu kanunlar ve anayasada yeralan hükümler dikkate alınarak, Türk Hukukunda yer alan mahkemeler şu şekilde tasnif edilir.

Mahkemelerin Tasnifi



  • Kuruluş ve Çalışma Biçimlerine Göre:


- Tek Hakimli Mahkemeler; Yalnızca bir hakimin görev yaptığı mahkemelerdir. Tahkikat ve yargılama işlemleri bizzat hakim tarafından yapılır ve hüküm onun tarafından verilir. İlk derece mahkemelerinin çoğu tek hakimlidir. Usul ekonomisi ilkesine uygundur. Sulh hukuk, asliye hukuk, iş, sulh ceza, asliye ceza ve tüketici mahkemeleri tek hakimli mahkemelerdir.

- Çok Hakimi Mahkemeler (Toplu Mahkemeler); Birden çok hakimin görev yaptığı mahkemelerdir. Tek sayı olacak şekilde yapılanma olur. Yargılamayı sevk ve idare ile görevli olan kişi başkandır. Genelde bir başkan ve iki üyeden oluşur. Başkan kıdem itibariyle daha ön plandadır. Kural olarak tahkikat ve yargılama işlemleri kurul tarafından yapılır. Karar da kurul halinde verilir. Hakimlerden birisi bunlara katılmamışsa verilen hüküm yok hükmündedir. En kıdemsizinden en kıdemlisine doğru görüş bildirilir. Bazen hakimlerden birisi kurul adına mahkeme binası dışında yapılmsı gereken işleri yapabilir. Örneğin: Keşif. Bu şekilde görevlendirilen hakime Naip Hakim denir. Bu görevlendirmeye inabe denir. İnabe istisnaidir. Naip üyenin yapmış olduğu tahkikat işlemi sadece kendisini değil, kurulun tamamını bağlar. Bu konuda bir de istinabe kavramı vardır. Mahkemeler arasındaki hukuki yardımlaşmaya istinabe denir.

  • Yargı Sistemi İçerisindeki Mahkemeler :


- İlk derece Mahkemeleri ; Bir davayı ilk evrede gören ve karara bağlayan yargı yerlerine denir. Bunlar hakkını dava yoluyla arayacak kişinin muhattap olacağı mahkemelerdir. İlk derece mahkemelerine bidayet mahkemesi de denir.

- Üst derece Mahkemeleri ; İlk derece mahkemelerinin hüküm ve kararlarına karşı kanunen öngörülmüş yollara başvurulması üzerine devreye giren ilk derece mahkemelerinin kararlarını hem hukuka uygunluk hem de vakaalara uygunluk yahut sadece vakaalara uygunluk yönünden denetleyen yargı yerlerine denir.

  • Görmeyi Üstlenmiş Oldukları Uyuşmazlığın Niteliğine Göre Mahkemeler


- Genel Mahkemeler : Belirli kişiler yahut meslek mensupları arasındaki uyuşmazlıklar ile belirli türdeki uyuşmazlıkları çözüme kavuşturmak amacıyla değil de aynı yargılama hukuku disiplininin uğraş alanına giren tüm uyuşmazlıkları karara bağlamak üzere oluşturulan mahkemelere denir.

- Özel Mahkemeler : Belirli kişiler yahut belirli meslek mensupları arasındaki uyuşmazlık ile belirli türdeki uyuşmazlıkları çözüme kavuşturmak amacıyla oluşturulan yargı yerlerine denir. Özel mahkemelere ihtisas mahkemeleri de denir.

Mahkemelerde Görev

Bir davaya bir yerde bulunan ilk derece mahkemelerinden hangisinin bakacağı sorunu görev sorunudur. Görev konusu, uyuşmazlığın niteliği ile ilgilidir. Mahkemelerin görevi ancak ve ancak kanunla belirlenir. Görev kuralları yargı erkinin işleyişi ile ilgili kurallardır.

Sulh Hukuk Mahkemelerinin Görevleri

A-) Mal varlığından doğan işlerde iki ayrı ölçüt vardır.

1. Ölçüt: Dava konusunun değer ve miktarı. Dava konusundan maksat, dava ile ulaşılabilecek sonuç, talep sonucudur. HUMK 8/1'de bu ölçüt temel alınmıştır. İflasa ve vakıflara ilişkin dava ve işler ayrıl olmak üzere dava konusunun davanın açıldığı tarihteki miktar ya da değeri HUMK 8/1'deki değer dahil olmak ile bu tutarın altında ise görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Bu kurala ana kural denir. Görev sınırının belirlenmesinde dava konusunun çıplak değeri esas alınır.

2. Ölçüt: Kanun, HUMK 8/1 de gösterilen görev sınırının altında ya da üstünde olmasına bakılmaksızın bazı dava ve işlerin Sulh Hukuk Mahkemesinin görev alınına girdiğini belirtmiştir. Bunlar;

Kira sözleşmesine dayanan her türlü tahliye, akdin feshi ve kira bedelinin tespiti davaları ve bunlarla birlikte açılan tazminat ve alacak davaları ayrıca bunlara karşı açılan karşılık davalar miktar ve değeri ne olursa olsun Sulh Hukuk Mahkemesinin görev alınına girer. Taşınır ve taşınmaz malların paylaştırılmasıyla ilgili davalar ile ortaklığın giderilmesi davaları miktar ve değeri ne olursa olsun Sulh Hukuk Mahkemelerinin görev alanına girer. Salt zilyetliğin korunmasını temel alan davalar. Yasanın belirlediği bazı çekişmesiz yargı işleri Özel kanunlarda Sulh Hukuk Mahkemelerinde bakılacağı belirtilen dava ve işler sulh hukuk mahkemelerinde görülür.

B-) Şahıs Varlığı Haklarından Doğan Dava ve işlerde; şahıs varlığı ve haklarından doğan dava ve işlerin büyük bir kısmını aile hukuku uyuşmazlıkları oluşturur. Aile hukuku uyuşmazlıklarını konu alan dava ve işler genel olarak aile mahkemelerinde görülür. Bunun tek istisnası vesayettir. Vesayet işleri sulh hukuk mahkmesinde görülür. Şahıs varlığı görevleri son derece sınırlıdır. Şahıs varlığına ilişkin haklarda sadece mahkeme denmiş başka bir belirleme yapılmamışsa sözü edilen uyuşmazlık aile mahkemelerinin görev alanına girmiyorsa görevli mahkeme asliye hukuktur.

Asliye Hukuk Mahkemelerinin Görevleri

A-) Mal varlığına ilişkin dava ve işlerde; Davanın açıldığı tarihteki müddeabihin tutarı HUMK 8/1'deki değerin üzerinde ise görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Bu değer çıplak değerdir.

Bu ana kuralın bazı istisnaları vardır. Yasa müddeabihn değeri ne olursa olsun Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevli olduğunu söylemiştir. Bunlar;

1- İflasa ilişkin dava ve işler müddeabihin değeri ne olursa olsun Asliye Ticaret Mahkemesinde görülür.

2- Konkordatoya ilişkin tüm dava ve işler bakımından da iflas davalarına ilişkin kural geçerlidir.

B-) Şahıs Varlığı haklarından doğan dava ve işlerde; asliye hukuk mahkemeleri aile mahkemelerinin görev alanı dışında kalan sulh hukuk mahkemelerine de bırakılmayan şahıs haklarından doğan dava ve işlere bakar. Ayrı bir aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi hakimi aile mahkemesi hakimi sıfatıyla uyuşmazlığa bakar.

Derneklerin kapatılmasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Şarkı Sözleri

Kıraç tarafından Bir Garip Aşk Bestesi albümünde söylenen mahkeme adlı şarkının sözleri.


nedir çektiklerim senin elinden
ne istersin benim gibi garipten
her gün bana zulüm etmek suçundan
mahkemeye versem seni asarlar
asarlar asarlar hey
cehennemde seni cayır cayır yakarlar

seven insan böyle mi olur bilmem ki
seni benim kadar kimse sevemez ki
senin gibi yare cefa edeni
cehennemde cayır cayır yakarlar
yakarlar yakarlar hey
mahkemeye versem seni asarlar

İsmail Türüt tarafından söylenen mahkeme adlı şarkının sözleri.

bırakmıyorlar beni helal lokma yemeye
beykoz adliyesinde verildik mahkemeye
o kadar yalanları utanmadın demeye
ben hala bekliyordum geri dönersin diye

o yalanları derken dillerin yoruldumu
bizim davamız gibi önceden görüldümü
şu beykozun tapusu anana verildimi
istediklerin oldu duan kabul oldumu

yalancı şahitlerin yalan derken terledi
ilk mahkemede hakim davayı erteledi
ikinci mahkemede barışın gelin dedi
cematler heyetler eyvah para etmedi

sana bana ne olur olan yavruma olur
onu yetim bırakan yaradanım taş vurur
issız bir anda kaldı türüt opul ocağı
neydi anacaığım yavrumuzun günahı

üçüncü mahkemede hakim çileden çıktı
son kararını verdi dedi bu dava bitti
döndüm arkama baktım yavrum boynunu büktü
işte o anda benim dünyalarımı yıktı

sarıldım çocuğuma kendimi tutamadım
bayıldım düştüm yere bir zaman kalkamadım
o günün acısını hala unutamadım
acı hatıraları içimden atamadım oy

yok derdimden anlayan kime ne diyeceğim
sizi büyük allaha şikayet edeceğim
kullar hep ağlıyormu o gidiyor zoruma
asil büyük mahkeme allahın huzurunda...
İlgili Konu Başlıkları Tümü

Mahkeme Kapısı

Mahkeme Kapısı, Türk yazar Sait Faik Abasıyanık'ın 1956 yılında yayınlanan röportaj kitabı.

Altılı Mahkeme

Altılar davası (Yunanca: Η δίκη των έξι), Küçük Asya Faciasından sonra Yunanistan'da düzenlenen mahkeme. 9 Eylül'de Türk ordusunun İzmir'e girmesinden sonra Yunanistan'da, Anadolu'dan kaçan yunanlı askerlerinin başına geçen 11 Eylül'de 5/42 Evzones Alay (42. Piyade Alayı ...

Genel Mahkeme

Genel Mahkeme, (eski adıyla ''Avrupa Toplulukları İlk Derece Mahkemesi'' ya da kısaca ''ATİDM''), Avrupa Birliği'nin 1988 yılında Avrupa Adalet Divanı'nin işlerinin yürütülmesine yardımcı olması amacıyla kurduğu mahkemedir. İlk Derece Mahkemesi, Avrupa Birliği'nin diğer ...

Davacı (mahkeme)

Davacı, bir mahkeme önünde dava açan ya da açtıran kişiye ya da tarafa verilen addır. Böylelikle davacı sorununa hukûkî bir çare bulmaya çalışır. Haklı çıkması durumunda adâlet leyhine bir kararla davayı sonuçlandırır.

Mahkeme çevirmenliği

Mahkeme Çevirmenliği, mahkemelerde yabancı dilde tanık, sanık ve davalı taraflar dinlenirken iletişim çözümü sunar. Gelişen uluslararası ilişkililerle beraber, insanların hukuki sorunları da artmaktadır. Çeşitli ülkelerde yaşayan yabancı kişilerin, devlet kurumlarındaki ...

Davalı (mahkeme)

Davalı, hukukta suçlanan tarafa ya da kişiye verilen addır. Bir kişinin davalı olması, bir hâkimin bir ön duruşmada kişinin suçluluğuna dâir iddiayı yerınde bulması ve ana duruşmada hüküm giyeceği ihtimalının olması gerekmektedir. Böylece bu kişiye atfedilen suçu ...

Corpus

''Corpus'' veya korpus (Latince çoğulu ''corpora'', İngilizce çoğulu ''corpuses'' veya ''corpora'') Latince'de gövde anlamına gelmektedir. Şu anlamlara gelebilir: